Sara Menker, một chuyên gia về an ninh lương thực, nói với Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc rằng, dự trữ lúa mì toàn cầu có thể cạn kiệt trong khoảng 10 tuần.
Nguyên nhân rất đa dạng: chu kỳ hạn hán toàn cầu kéo dài, biến đổi khí hậu và thiếu phân bón. Cuộc chiến của Nga ở Ukraine cũng góp phần vào việc này.
“Tình trạng tồi tệ hơn so với năm 2007 và 2008,” Menker nói. Lượng dự trữ đối với ngô và các loại ngũ cốc khác cũng có mối lo ngại tương tự.
Theo một chuyên gia về an ninh lương thực tại Liên hợp quốc, nguồn cung lúa mì toàn cầu sẽ cạn kiệt trong khoảng 10 tuần nữa. Sara Menker, giám đốc điều hành của công ty phân tích nông nghiệp Gro Intelligence, nói với Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc rằng, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine không phải là gốc rễ của khủng hoảng an ninh lương thực, mà chỉ “đổ thêm dầu vào lửa đã cháy từ lâu”.
Putin dùng lương thực làm “con tin”
Ukraine được mệnh danh là “vựa lúa của thế giới”. Nga và Ukraine chiếm gần một phần ba tổng lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu. Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken trước đó cáo buộc Nga sử dụng lương thực làm vũ khí chiến tranh. Blinken nói với Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc rằng, Nga đang giữ lương thực làm “con tin” không chỉ đối với Ukraine, mà cả hàng triệu người trên thế giới.
“Chính phủ Nga dường như nghĩ rằng việc giữ lại lương thực sẽ giúp họ làm được những gì mà cuộc xâm lược đã thất bại – làm nhụt chí của người dân Ukraine”, Blinken nói.
Menker cho biết chu kỳ hạn hán toàn cầu đang làm cho sản lượng lúa mì giảm mạnh. Ngoài ra, do biến đổi khí hậu và thiếu phân bón nguồn cung cấp lương thực cũng đang bị ảnh hưởng, theo chuyên gia an ninh lương thực.
Chỉ còn có 20 đến 33 % bảo đảm cho lượng tiêu thụ hàng năm
“Chúng tôi hiện chỉ có lượng dự trữ cho 10 tuần tiêu thụ toàn cầu. Với điều kiện hiện tại là tồi tệ hơn so với những năm 2007 và 2008, ”cô nói. Menker giải thích rằng theo ước tính chính thức của các cơ quan nhà nước trên khắp thế giới, dự trữ lúa mì hiện chiếm khoảng 33% lượng tiêu thụ hàng năm. Nhưng, cô ấy nói thêm rằng, các mô hình do Gro Intelligence xây dựng, cho thấy con số này có thể chỉ khoảng 20% – một mức thấp chưa từng thấy kể từ năm 2007 và 2008.
Menker: “Điều quan trọng cần nhấn mạnh là dự trữ ngũ cốc toàn cầu đang ở mức thấp nhất mọi thời đại, trong khi khả năng tiếp cận với phân bón bị hạn chế nghiêm trọng và hạn hán ở các khu vực trồng lúa mì trên thế giới đang ở mức tồi tệ nhất trong hơn 20 năm qua.” Những lo ngại tương tự về các kho dự trữ cũng sẽ áp dụng đối với ngô và các loại ngũ cốc khác.
Cơ chế hợp tác 3 bên Nga, Trung Quốc, Ấn Độ được kỳ vọng tạo ra tam giác chiến lược
Cộng hoà Ấn Độ là quốc gia ở Nam Á, sở hữu vũ khí hạt nhân, lớn thứ 7 về diện tích và dân số đứng thứ 2 trên thế giới với 1,38 tỷ người. Về địa lý, phía Nam là Ấn Độ Dương, Tây Nam biển Ả Rập và Đông Nam vịnh Bengal, biên giới đất liền phía Tây giáp Pakistan, Đông Bắc giáp Trung Quốc, Nepal và Bhutan và phía Đông là Myanmar cùng Bangladesh. Về kinh tế Ấn Độ đang đứng thứ 6 trên thế giới sau Mỹ, Trung Quốc, Nhật, Đức và Vương quốc Anh. Theo dự báo của HIS Markit, tăng trưởng GDP của Ấn Độ sẽ đạt 8,4 ngàn tỷ USD vào năm 2030 vượt qua Nhật Bản đứng thứ 2 sau ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và nền kinh tế sẽ có qui mô vượt qua các nền kinh tế lớn ở Tây Âu là Đức, Pháp và Anh để được xếp thứ 3 trên thế giới.
Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa là quốc gia ở Đông Á, sở hữu vũ khí hạt nhân, lực lượng quân nhân thường trực đông nhất thế giới và chi phí quân sự đứng thứ 2, có tổng diện tích lục địa lớn thứ 4 và đông dân nhất thế giới với trên 1,4 tỷ người. Trung Quốc có đường biên giới chung với 14 quốc gia bao gồm: Nga, Triều Tiên, Mông Cổ, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikstan, Afghanistan, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Bhutan, Myanmar, Lào và Việt Nam, phía Đông là bờ biển trải dọc theo Thái Bình Dương dài 14.500 km, giáp với các biển Bột Hải, Hoàng Hải, Hoa Đông và Biển Đông. Nền kinh tế của Trung Quốc hiện đứng thứ 2 thế giới sau Mỹ với GDP 2021 là 16.64 nghìn tỷ USD. Dự báo đến năm 2028 GDP danh nghĩa của Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ và trở thành cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới.
Cộng hoà Liên bang Nga, là quốc gia sở hữu lượng vũ khí hạt nhân nhiều nhất thế giới với 5.977 đầu đạn hạt nhân. Nga nằm phía Bắc lục địa Á – Âu và có diện tích lớn nhất thế giới với số dân 146 triệu người. Từ Tây Bắc đến Đông Nam Nga có chung biên giới đường bộ với Na Uy, Phần Lan, Estonia, Latvia, Litva, Ba Lan, Belarus, Ukraina, Gruzia, Azerbaijan, Kazakhstan, Trung Quốc, Mông Cổ và Bắc triều Tiên. Nước này có biên giới đường biển với Nhật Bản qua biển Okhotsk, với Thổ Nhĩ Kỳ qua Biển Đen, với Mỹ qua eo biển Bering, Canada qua Bắc Băng Dương. Nga có diện tích rừng lớn nhất thế giới, chiếm 25% trữ lượng nước ngọt không đóng băng trên trái đất, có trữ lượng khoáng sản và năng lượng lớn nhất thế giới, được coi là siêu cường năng lượng. Tuy nhiên, nền kinh tế của Nga chỉ được xếp hạng thứ 11.
Việc Nga mở „chiến dịch quân sự đặc biệt“ xâm lược Ukraine đã làm dấy lên làn sóng chống Nga mạnh mẽ trên toàn thế giới, khiến nước này bị cộng đồng quốc tế cô lập ở mức chưa từng có trong tiền lệ. Tuy vậy, có hai cường quốc rất quan trọng công khai hành động ngược lại, thậm chí âm thầm hỗ trợ Nga đó là Trung Quốc và Ấn Độ. Không ngạc nhiên là Trung Quốc đã từ lâu cùng với LB Nga cấu kết với nhau tạo thành một „trục ma quái“ và nay có khả năng chuyển đổi sang một cấu trúc mới trong quan hệ quốc tế (?); bất ngờ lớn lại chính là Ấn Độ – nước được xem là dân chủ và yêu chuộc hòa bình. Ý thức chung của cả 3 nước Nga-Trung-Ấn là đều không muốn làm „chư hầu“của Mỹ.
Từ khi chiến tranh Ukraine bùng nổ, Ấn Độ là một trong số ít cường quốc đã không lên án cuộc xâm lược của Nga. Hơn thế, Ấn Độ cũng đang hỗ trợ kinh tế cho Nga môt cách đáng kể bằng cách mua một lượng lớn dầu của Nga. Theo thông tin, lượng dầu thô mà Ấn Độ mua từ Nga tiếp tục tăng, kể từ tháng 3 đến nay có khoảng 6 triệu thùng dầu đã được chuyển đến Ấn Độ, tương đương 50% trong tổng số 12 triệu thùng được giao trong cả năm 2021. Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov ngày 1/4 đã có chuyến thăm đặc biệt tới Ấn Độ và ca ngợi vị thế của Ấn Độ, gọi “Ấn Độ là bạn của Nga”. Nga hy vọng rằng Ấn Độ có thể hợp tác sâu hơn trong các giao dịch hàng hóa thông qua hệ thống trao đổi thông tin tài chính của hai nước, nhằm vượt qua các loại tiền tệ như USD và Euro để qua đó phá vỡ các lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây.
Đã từ lâu Ấn Độ đã luôn tìm cách thiết lập vị thế độc lập trong ngoại giao, còn trong xây dựng quân đội thì vẫn nhập khẩu các sản phẩm quân sự. Nga là nhà cung cấp thiết bị quốc phòng lớn nhất của Ấn Độ. Đối với một nước đang mong muốn mở rộng sức mạnh kinh tế như Ấn Độ, việc tận dụng cơ hội mua dầu mỏ, vũ khí và các mặt hàng khác của Nga với giá rẻ cũng là vì lợi ích quốc gia của mình. Ngoài ra, Ấn Độ đã không hài lòng về việc Mỹ lâu nay hỗ trợ Pakistan và hạn chế Ấn Độ trong việc phát triển vũ khí hạt nhân, bao gồm cả việc Mỹ rút khỏi Afghanistan. Đó cũng là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến thái độ của Ấn Độ trong thời điểm này.
Mối quan hệ Nga – Trung luôn được nhắc đến bằng những mỹ từ “đang nồng ấm” và “chưa từng có” và gần đây hai nước hứa sẽ duy trì “quan hệ đối tác chiến lược toàn diện”. Các nhà lãnh đạo của hai nước ngày càng trở nên thân thiết hơn, gặp nhau hơn 30 lần kể từ năm 2013.
Một liên minh Nga – Trung đã hình thành trong những năm gần đây với 3 mục đích chính là:
kìm hãm ảnh hưởng của Mỹ,
giảm giá dầu và
mở rộng quan hệ thương mại.
Sau khi sáp nhập Crimea, các biện pháp trừng phạt của phương Tây đã đẩy Nga xích lại gần Trung Quốc. Thương mại Nga – Trung đã tăng gấp đôi, lên 108 tỷ USD. Ngân hàng Trung ương Nga tăng dự trữ tiền tệ của Trung Quốc từ dưới 1% lên trên 13% và Trung Quốc vượt qua Đức trở thành nhà cung cấp chính về công nghệ và hoạt động của nhà máy công nghiệp tại Nga. Về phần mình, Nga đã rất cân nhắc trong các tuyên bố của mình về các vấn đề nhạy cảm nhất đối với Bắc Kinh như, triển khai mạng 5G của Huawei, vấn đề Hong Kong, vấn đề Đài Loan, Covid-19 và ngay cả những đòi hỏi vô lý trên Biển Đông theo đường lưỡi bò…
Tưởng chừng như nồng ấm, nhưng thực tế mối quan hệ Nga – Trung đã bắt đầu xuất hiện những rạn nứt, mặc dù hai bên đã cố gắng hàn gắn. Nền móng xây dựng mối quan hệ cũng không vững chắc mà ngày càng trở nên lung lay hơn. Điều đó bắt nguồn từ sự xung khắc về lịch sử liên quan đến vùng Vladivostok, từ các hợp đồng vũ khí Nga bán cho Ấn Độ, và cả việc Nga trì hoãn chuyển giao hệ thống tên lửa S-400 cho Bắc Kinh.
Những bất đồng về Vladivostok đã khiến dư luận Trung Quốc phản ứng dữ dội khi đại sứ quán Nga đăng tải video kỷ niệm 160 năm thành lập thành phố. Một số người Trung Quốc cho rằng, Bắc Kinh nên phản ứng với bài đăng bằng cách đưa ra lập trường về vấn đề Crimea, bởi vốn dĩ Trung Quốc vẫn giữ quan điểm trung lập kể từ năm 2014. Sự việc chỉ là một trong những dấu hiệu thực tế cho thấy các tranh cãi về lãnh thổ vẫn chưa dừng lại và đang trở thành rào cản trong mối quan hệ Nga – Trung.
Trung Quốc và Ấn Độ ủng hộ Nga, xem bề ngoài thì dường như là cục diện liên minh 3 nước, nhưng trò “tam quốc diễn nghĩa” này thực sự phức tạp hơn nhiều. Trước hết, Ấn Độ ủng hộ Nga nhưng không có nghĩa là Ấn Độ sẽ trở thành đồng minh của Trung Quốc. Từ lâu, Ấn Độ đã công khai rằng chừng nào còn các vấn đề về lãnh thổ thì quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ sẽ không được cải thiện. Trong khi ủng hộ Nga, Ấn Độ vẫn tham gia vào „diễn đàn chiến lược 4 nước, còn gọi là Đối thoại Tứ giác An ninh hay Tứ giác kim cương gồm: Mỹ-Ấn Độ-Nhật Bản-Úc“ chống lại Trung Quốc do Mỹ dẫn đầu. Ngoại trưởng Ấn Độ Jaishankar đã nói rõ về các nguyên tắc đối ngoại của Ấn Độ rằng, một trong những thách thức chính của Ấn Độ là “sự trỗi dậy của một Trung Quốc hung hăng hơn”. Gần đây, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã đến thăm Ấn Độ, muốn nhân cơ hội lôi kéo Ấn Độ nhưng e rằng chỉ uổng công.
Điều đáng để quan sát hơn là thái độ của Nga. Nga nhận thức rõ về cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Ấn Độ cũng như những mâu thuẫn không thể hòa giải về vấn đề lãnh thổ của họ, nhưng Nga chưa bao giờ chọn một bên giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Một câu hỏi đáng chú ý: Giả sử xảy ra xung đột quy mô lớn giữa Trung Quốc và Ấn Độ thì Nga sẽ đứng về phía nào? Việc Nga lâu nay giúp Ấn Độ tăng cường sức mạnh quân sự thực sự đe dọa lợi ích của Trung Quốc, điều này làm cho mối quan hệ “tam quốc diễn nghĩa” giữa Trung Quốc, Nga và Ấn Độ ngày càng trở nên phức tạp hơn.
Tóm lại, Trung Quốc có khuynh hướng thân Nga về vấn đề chiến tranh Nga-Ukraine, toan tính xây dựng liên minh Trung – Nga chặt chẽ để cùng đối phó với phương Tây do Mỹ dẫn đầu. Nhưng người ta vẫn nghi ngờ liệu Nga và Putin thực sự có thiện chí đáp lại sự ủng hộ của Trung Quốc hay không. Trong thực tế cho thấy, Nga chưa bao giờ yên tâm về Trung Quốc, hy vọng dùng Ấn Độ để cân bằng và kiềm chế Bắc Kinh, nhằm ngăn chặn mối đe dọa lợi ích của mình. Về cuộc chiến Nga-Ukraine này, nhìn bề ngoài thì có vẻ cho thấy Trung Quốc, Nga và Ấn Độ đoàn kết trong cùng một chiến tuyến, nhưng những liên minh như vậy đều có nền tảng dựa trên những lợi ích cụ thể chứ không có bất kỳ sự gắn kết ý thức hệ nào.
Trong khủng hoảng tại châu Âu lần này thì sự kết hợp của ba nước Nga-Trung-Ấn có thể hình dung bằng thuật ngữ “đồng sàng dị mộng”!
Tuy nhiên, một Liên minh kinh tế giữa Nga và Trung Quốc sẽ là mối đe doạ đến vị thế của Mỹ trong tương lai, điều làm phương Tây rất lo ngại và chắc chắn họ sẽ điều chỉnh chiến lược của mình nhằm đối phó với sự chuyển động từ „đơn cực“ sang „đa cực“.
Cựu Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cho biết, đã đến lúc Mỹ phải công khai nói rõ rằng họ sẽ bảo vệ Đài Loan khỏi cuộc tấn công từ Trung Quốc.
Cựu Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe – Ảnh: Reuters
“Mỹ thực hiện một chiến lược không rõ ràng, có nghĩa là họ có thể can thiệp quân sự hoặc không thể can thiệp quân sự nếu Đài Loan bị tấn công”, ông Abe nói trong một chương trình của Fuji TV được phát sóng hôm 28.2.
Theo cựu thủ tướng Nhật, đã đến lúc từ bỏ chiến lược mơ hồ này và việc Mỹ thể hiện có thể can thiệp sẽ giữ cho Trung Quốc trong tầm kiểm soát.
“Người dân Đài Loan chia sẻ các giá trị chung của chúng ta, vì vậy tôi nghĩ Mỹ nên kiên quyết từ bỏ sự mơ hồ của mình”, ông nói.
Ông Abe cho rằng “kịch bản đối với Đài Loan như một trường hợp dự phòng cho Nhật Bản” và giải thích rằng hòn đảo Yonaguni có dân cư ở cực tây của Nhật Bản chỉ cách đảo chính của Đài Loan 110 km.
Ông nói, nếu Trung Quốc tiến hành một chiến dịch, trước tiên họ sẽ tìm cách thiết lập ưu thế trên không và trên biển xung quanh Đài Loan.
“Trung Quốc cũng sẽ tiến hành các hoạt động trong và trên vùng biển, vì vậy điều này sẽ ảnh hưởng đến lãnh hải của Nhật Bản, hoặc ít nhất là vùng đặc quyền kinh tế”, ông nói.
Đề cập đến khả năng lưu trữ vũ khí hạt nhân của Mỹ tại Nhật Bản, ông Abe nói: “Trong NATO, Đức, Bỉ, Hà Lan và Ý đã tham gia chia sẻ hạt nhân, lưu trữ vũ khí hạt nhân của Mỹ. Chúng ta cần hiểu cách thức an ninh được duy trì trên toàn thế giới và không nên coi việc thảo luận cởi mở là điều cấm kỵ”.
Theo Nikkei Nhật Bản, nạn nhân của các cuộc tấn công hạt nhân ở Hiroshima và Nagasaki, trong nhiều thập kỷ đã tuân thủ “ba nguyên tắc phi hạt nhân hóa” – cam kết rằng sẽ không sở hữu hay sản xuất vũ khí hạt nhân, cũng như không cho phép đưa chúng vào lãnh thổ Nhật Bản. Một thỏa thuận chia sẻ hạt nhân với Mỹ sẽ là một sự thay đổi chính sách lớn và có thể đối mặt với sự phản kháng đáng kể trong nước.
Theo cựu thủ tướng Abe, việc chuyển sang chiến lược rõ ràng sẽ không có nghĩa là thay đổi chính sách “Một Trung Quốc” hiện tại được thực hiện bởi Mỹ, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác.
“Các nước phương Tây có quan điểm rằng họ tôn trọng lập trường của Trung Quốc rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc. Nếu mọi thứ được giữ nguyên như hiện tại thì đó là hiện trạng. Chúng ta nên nói rõ rằng “chúng tôi sẽ không cho phép thay đổi hiện trạng bằng vũ lực“‘, ông nói.
Khi được hỏi liệu điều đó có nghĩa là chính sách “Một Trung Quốc” sẽ được tôn trọng miễn là nguyên trạng được giữ nguyên, ông đồng ý. “Nó có nghĩa là chúng tôi sẽ tôn trọng nó,” ông nói.
Theo chính sách “Một Trung Quốc”, mà Mỹ đã duy trì trong hơn bốn thập kỷ, Washington “thừa nhận quan điểm của Trung Quốc” rằng chỉ có một Trung Quốc và Đài Loan là một phần của nó. Washington công nhận chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là “chính phủ hợp pháp duy nhất của Trung Quốc” nhưng không công nhận rõ ràng chủ quyền của Trung Quốc đối với Đài Loan. Điều này khác biệt với nguyên tắc “Một Trung Quốc” của Bắc Kinh, vốn coi Đài Loan là một tỉnh của Trung Quốc và là một phần trong yêu sách chủ quyền của nước này.
Về tình hình Ukraine, Abe cho biết: “Lập trường của Nhật Bản rõ ràng là không thể dung thứ cho các hành động bạo lực của Nga. “Cùng với Mỹ và G-7, chúng tôi cần hỗ trợ Ukraine theo nhiều cách khác nhau”, ông khẳng định.
Những bình luận của cựu thủ tướng Abe được đưa ra trong bối cảnh Nga đang mở chiến dịch quân sự vào Ukraine, và trong bối cảnh các nước ở Ấn Độ – Thái Bình Dương đang cân nhắc liệu các biện pháp răn đe hiện tại có đủ để ngăn Trung Quốc hành động ở eo biển Đài Loan hay không.
Diễn biến ở Ukraine làm gia tăng tranh luận về chính sách của Mỹ với Đài Loan, vì Washington không nói rõ họ có ủng hộ Đài Loan về mặt quân sự trong trường hợp Trung Quốc dùng vũ lực hay không.
Các chuyên gia chính sách đối ngoại nổi tiếng của Mỹ như Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Richard Haass cùng một số thành viên quốc hội Mỹ đã kêu gọi Washington cần chuyển sang “sự rõ ràng chiến lược” đối với Đài Loan.
Tuy nhiên, các nhân vật cấp cao trong chính quyền của Tổng thống Joe Biden đã nhiều lần nói rằng họ vẫn đang chỉ tập trung vào sự mơ hồ chiến lược.
“Cách thông minh và hiệu quả nhất để chúng ta giúp ngăn chặn các hành động gây hấn của Trung Quốc trên eo biển Đài Loan sẽ là tiếp tục với một chính sách đã có”, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Nicholas Burns cho biết.
Mỹ cử đoàn cựu quan chức cấp cao tới Đài Loan
Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ cử một phái đoàn gồm các cựu quan chức quốc phòng và an ninh cấp cao tới Đài Loan. Đây được cho là dấu hiệu chấn an Đài Bắc sau khi Nga tấn công Ukraine.
Phái đoàn do tướng Mike Mullen, cựu chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ, dẫn đầu – dự kiến sẽ đến Đài Loan vào chiều 1.3 và ở lại cho đến tối 2.3. Trong thời gian này, đoàn dự kiến gặp nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn – người đứng đầu Cơ quan phòng vệ Khâu Quốc Chính và các quan chức cấp cao khác.
Tuần trước, một tàu chiến Mỹ đã đi qua eo biển Đài Loan, tuyến đường thủy giữa Đài Loan và Trung Quốc. Quân đội Mỹ mô tả hành động của họ là thông thường nhưng Bắc Kinh cho rằng đó là “hành động khiêu khích”.
Việc hai nước chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán đã mang lại cơ hội hòa bình không chỉ cho Ukraine, mà rộng hơn là toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu. Cuộc khủng hoảng kéo dài quá lâu tại miền Đông Ukraine cùng quyết định của Nga mở chiến dịch quân sự đặc biệt tại Donbass và phản ứng của các bên liên quan đã khiến châu Âu phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng an ninh chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh.
Cờ Nga và Ukraine.
Phát biểu với báo chí trước khi bước vào đàm phán, nhà đàm phán Nga Vladimir Medinsky khẳng định, Moscow quan tâm đến việc đạt được một thỏa thuận có lợi cho cả hai bên. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố, đàm phán diễn ra mà không có bất kỳ điều kiện tiên quyết nào.
Trước đó sáng nay (28/2) theo giờ Việt Nam, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) đã thông qua Nghị quyết 2623 kêu gọi một “phiên họp đặc biệt khẩn cấp” của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc để xem xét và khuyến nghị hành động tập thể đối với cuộc khủng hoảng Ukraine. Nghị quyết được thông qua với 11 phiếu ủng hộ, 1 phiếu chống của Nga và 3 phiếu trắng (Trung Quốc, Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất). Phiên họp đặc biệt dự kiến sẽ diễn ra ngay ngày hôm nay theo giờ New York, Mỹ.
Theo Đại sứ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc Trương Quân, tất cả các bên liên quan cần thực hiện kiềm chế để tránh làm leo thang hơn nữa tình hình: “Trung Quốc ủng hộ và khuyến khích tất cả các nỗ lực ngoại giao có lợi cho việc giải quyết hòa bình cuộc khủng hoảng Ukraine. Chúng tôi hoan nghênh các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Nga và Ukraine, cũng như ủng hộ đối thoại bình đẳng giữa Nga và phần còn lại của châu Âu về các vấn đề an ninh, duy trì khái niệm an ninh không thể chia cắt và cuối cùng hình thành một cơ chế an ninh châu Âu cân bằng, hiệu quả và bền vững.”
Cuộc khủng hoảng Ukraine đã làm thay đổi chính sách của phương Tây đối với Nga và dự báo là cả cấu trúc an ninh châu Âu hơn 30 năm sau Hội nghị thượng đỉnh thời hậu Chiến tranh Lạnh. Bằng cách hứa cung cấp vũ khí và đạn dược cho Kiev, phương Tây dường như đang ngày càng bị lún sâu vào cuộc khủng hoảng, dù Ukraine không phải là thành viên NATO. Cảnh báo các lệnh trừng phạt sẽ tăng dần cấp độ tùy thuộc theo hành động của Nga, Mỹ và các đồng minh đã gấp rút trừng phạt nhằm vào cá nhân Tổng thống Vladimir Putin và đã loại các ngân hàng chủ chốt của Nga ra khỏi mạng lưới thanh toán toàn cầu SWIFT, vốn được xem là xương sống của hệ hống tài chính toàn cầu. Trong sự thay đổi lớn nhất, nước Đức dưới thời Thủ tướng Olaf Scholz đã cam kết vượt qua các mục tiêu của NATO về chi tiêu quốc phòng và không còn dè dặt trong việc gửi vũ khí cho Ukraine. Đức trước đó cũng tạm dừng dự án Dòng chảy phương Bắc 2 với Nga, vốn có vai trò “sống còn” đối với an ninh năng lượng của châu Âu.
Chỉ trích các nhà lãnh đạo NATO luôn tìm cách “o ép” với việc không ngừng mở rộng sang các nước giáp biên giới, Tổng thống Putin đã đặt các lực lượng răn đe của Nga, bao gồm cả vũ khí hạt nhân trong tình trạng báo động cao. Động thái không chỉ là cảnh báo mạnh mẽ nhất gửi tới phương Tây, mà còn làm gia tăng nguy cơ về một sự leo thang căng thẳng lên mức thực sự đáng báo động.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitri Peskvov nhấn mạnh: “Các biện pháp trả đũa sẽ tuân theo quy tắc có đi có lại. Vấn đề đối xứng hay không đối xứng sẽ phụ thuộc vào những hạn chế mà Nga gặp phải. Và hiển nhiên, trong quá trình phân tích này, lợi ích của nước Nga sẽ luôn được đặt lên cao nhất. Chúng tôi sẽ nỗ lực đảm bảo khả năng tự cung tự cấp và thay thế nhập khẩu để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu nước ngoài. Tất nhiên, chúng tôi có thể gặp một số vấn đề, nhưng những vấn đề đó sẽ được giải quyết.”
Trong một diễn biến liên quan, Ngân hàng trung ương Nga hôm nay bắt đầu có những bước đi nhằm phản ứng trước quyết định của Mỹ và một số đồng minh phương Tây loại Nga ra khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT. Theo đó tất cả các lệnh bán từ các pháp nhân và cá nhân nước ngoài đều sẽ bị cấm. Giao dịch sẽ chỉ được phép trên thị trường ngoại hối, thị trường tiền tệ và thỏa thuận mua lại. Ngân hàng Trung ương Nga cũng cho biết sẽ đánh giá tính khả thi của việc mở cửa giao dịch trên các thị trường khác, tùy thuộc vào sự phát triển của tình hình.
Chiều 24.2, Đại sứ Ukraine Vasyl Bodnar tại Thổ Nhĩ Kỳ cho biết chính quyền Kiev yêu cầu Ankara phong tỏa eo biển Bosphorus và Dardanelles đối với tàu Nga, theo Hãng tin Reuters.
Tàu ngầm Nga Rostov-on-Don đi qua eo biển Bosphorus để đến Biển Đen ngày 13.2
“Chúng tôi kêu gọi phong tỏa các eo biển Bosphorus, Dardanelles và trên không. Chúng tôi đã chuyển yêu cầu trên cho phía Thổ Nhĩ Kỳ. Cùng lúc đó, chúng tôi muốn (thế giới) áp đặt các lệnh cấm vận đối với Nga”, Đại sứ Bodnar phát biểu tại cuộc họp báo ở Ankara.
Eo Bosphorus cùng với eo Dardanelles ở phía nam là hai biển thuộc hệ thống các eo biển Thổ Nhĩ Kỳ kết nối biển Đen với biển Aegea và qua đó là Địa Trung Hải.
Yêu cầu trên đã đẩy Thổ Nhĩ Kỳ, thành viên của Tổ chức Hiệp ước Đại Tây Dương (NATO) và chia sẻ giới tuyến trên biển với Ukraine và Nga ở Biển Đen, vào tình thế khó khăn.
Hiện chính quyền Ankara vẫn duy trì quan hệ tốt với cả Nga và Ukraine. Theo Công ước Montreux 1936 quy định về chế độ các eo biển Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara có quyền đơn phương đóng cửa các eo biển đối với các tàu chiến nước ngoài trong thời chiến nếu Thổ Nhĩ Kỳ là một bên tham chiến hoặc cảm thấy bị đe dọa bởi nguy cơ chiến tranh sắp xảy ra.
Theo Sputnik News, vào năm 2015, thời điểm Thổ Nhĩ Kỳ và Nga còn trong giai đoạn đối đầu, hàng chục tàu Nga đã bị buộc phải chờ nhiều giờ liền gần eo biển Bosphorus trước khi được phía Thổ Nhĩ Kỳ bật đèn xanh cho phép đi qua nơi này. Còn tàu bè các nước khác vẫn di chuyển như bình thường.
Thổ Nhĩ Kỳ cũng phản đối cấm vận Nga. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan cho biết Ankara sẽ nỗ lực tránh tổn hại quan hệ với cả Moscow lẫn Kiev.
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo cũng cho rằng việc Nga triển khai chiến dịch đặc biệt tại miền Đông Ukraine là không thể chấp nhận được. Ông Erdogan đã triệu tập cuộc họp khẩn với giới chức hàng đầu về an ninh quốc gia nhằm thảo luận tình hình Ukraine.
Tuần trước, tổng cộng 6 tàu chiến và một tàu ngầm Nga đã đi qua các eo biển Dardanelles và Bosphorus khi trên đường đến Biển Đen để diễn tập hải quân.
Vẫn chưa có phản ứng chính thức của Ankara đối với yêu cầu của Ukraine.
Về phần mình, Moscow cũng thông báo phong tỏa các tuyến hàng hải trên Biển Azov, nằm giữa Ukraine và Nga.
“Liên quan đến chiến dịch chống khủng bố đang được triển khai, hoạt động tàu bè trên Biển Azov sẽ bị ngưng lại từ 4 giờ sáng 24.2 (giờ Việt Nam là 8 giờ cùng ngày) cho đến khi có thông báo thêm”, AFP dẫn lời đại diện Cơ quan Liên bang Nga về Vận tải hàng hải Rosmorrechflot.
Biển Azov có nhiều cảng nước nông, với công suất vận hành hạn chế.
Trong khi phong tỏa Biển Azov, phía Nga thông báo các cảng trên Biển Đen vẫn hoạt động bình thường.
Sáng 24.2, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố chiến dịch quân sự ở Donbass, miền Đông Ukraine, hai ngày sau khi Hội đồng Liên bang (Thượng viện) của Nga thông qua đề xuất về việc đưa quân ra nước ngoài.
Ngày 7/2, hãng thông tấn TASS của Nga dẫn một nguồn tin ngoại giao tiết lộ, Kiev đã đề nghị Mỹ triển khai một số đơn vị hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) ở gần thành phố Kharkov của Ukraine.
Hình ảnh một hệ thống THAAD của Mỹ. (Nguồn: Twitter)
Trước thông tin này, cùng ngày, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng, nếu Mỹ đồng ý, động thái triển khai THAAD này sẽ là một bước đi tiếp theo nhằm gây bất ổn cho tình hình hiện nay.
Ngày 8/2, bình luận về thông tin trên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên cho biết, Bắc Kinh kêu gọi các bên trong cuộc xung đột Ukraine không gây ra hành động làm gia tăng bất đồng.
Phát biểu họp báo, ông Triệu Lập Kiên nói rõ: “Chúng tôi đã biết thông tin liên quan nêu trên và hy vọng rằng, tất cả các bên sẽ giữ bình tĩnh, kiềm chế và không gây ra những hành động làm gia tăng xung đột và kích động căng thẳng”.
THAAD là hệ thống tên lửa phòng không di động trên mặt đất dùng để đánh chặn các tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm ngắn trong giai đoạn cuối trước khi tiếp cận mục tiêu tấn công.
Thời gian gần đây, các nước phương Tây cũng như Kiev đã nhiều lần tuyên bố về khả năng Nga xâm lược Ukraine, trong khi Moscow kiên quyết phủ nhận cáo buộc này.
