Các hành động và chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến quan hệ giữa nước này với các thành viên còn lại trong nhóm Bộ tứ (Mỹ – Nhật Bản – Úc – Ấn Độ) gặp trắc trở.

Dự kiến ngày 1.7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ chủ trì hội nghị ngoại trưởng 4 nước thành viên Bộ tứ. Thế nhưng, hội nghị diễn ra trong bối cảnh Washington đang bất đồng với các thành viên còn lại.

Những cuộc gặp dở dang

Mới đây, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi xác nhận đã từ chối đề nghị của ông Trump về việc ghé thăm Washington D.C sau khi rời Hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra từ ngày 16-17 ở Canada. Trước đó, 2 nhà lãnh đạo dự kiến gặp nhau bên lề Hội nghị thượng đỉnh G7, nhưng cuộc gặp bị hủy do ông Trump quay về nước sớm hơn dự kiến để ứng phó căng thẳng xung đột giữa Iran và Israel.

Giải thích lý do từ chối lời mời của ông Trump, Thủ tướng Modi cho biết là vì ưu tiên lịch trình dự một sự kiện quan trọng tại Ấn Độ. Mặc dù vậy, giữa hai ông gần đây đã nổi lên sự bất đồng. Cụ thể, Tổng thống Trump cách đây chưa lâu tuyên bố ông đã đích thân làm trung gian cho lệnh ngừng bắn giữa Ấn Độ và Pakistan trong cuộc xung đột tháng 5. Thế nhưng phía New Delhi đã bác bỏ và cho biết trong một cuộc điện đàm, Thủ tướng Modi đã khẳng định với Tổng thống Trump rằng lệnh ngừng bắn đạt được thông qua các cuộc đàm phán giữa quân đội Ấn Độ và Pakistan, chứ không phải sự trung gian của Mỹ.

Không riêng gì Thủ tướng Modi, Thủ tướng Úc Anthony Albanese cũng đã lỡ hẹn với Tổng thống Trump bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7 vừa qua. Điều này đã ảnh hưởng đáng kể đến Thủ tướng Albanese, vì trước đó Mỹ tiết lộ đang xem xét lại thỏa thuận về việc cung cấp công nghệ tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân theo thỏa thuận ba bên AUKUS (Mỹ – Anh – Úc) vốn được thông qua vào năm 2021 khi ông Joe Biden làm Tổng thống Mỹ.

Rủi ro bị ông Trump “hủy kèo” hội đàm trực tiếp được cho là một trong các nguyên nhân khiến cho Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba không tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở Hà Lan từ ngày 24 – 25.6. Nếu cũng bị ông Trump hủy hội đàm vào giờ cuối, hình ảnh của ông Ishiba sẽ bị mất điểm với dư luận trong nước.

Nhiều bất đồng

Thực tế, giữa Mỹ và 3 nước còn lại trong Bộ tứ đang tồn tại nhiều bất đồng. Reuters ngày 26.6 dẫn nguồn tin từ các quan chức Ấn Độ tiết lộ đàm phán thương mại Mỹ – Ấn đã gặp trở ngại vì bất đồng về thuế nhập khẩu đối với linh kiện ô tô, thép và hàng nông nghiệp. Điều này dập tắt hy vọng đạt được thỏa thuận trước thời hạn áp thuế đối ứng vào ngày 9.7.

Tương tự, Mỹ và Nhật cũng đang tồn tại căng thẳng quanh đàm phán thương mại. Ngoại trưởng Nhật Bản Iwaya Takeshi sẽ đến Washington để tham dự cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao Bộ tứ. Nhưng Mỹ và Nhật Bản lại hủy bỏ hội đàm 2+2 dự kiến diễn ra sau đó giữa bộ trưởng quốc phòng và ngoại trưởng hai nước.

Bất hòa giữa Washington và Tokyo bắt nguồn từ những thông điệp bất nhất của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cuối tháng 5, tờ Nikkei Asia dẫn lời một quan chức Mỹ tiết lộ hai nước đạt được thỏa thuận thương mại – an ninh mà trong đó Nhật Bản phải tăng ngân sách quốc phòng lên mức tương đương 3% GDP như một phần trong thỏa thuận về thuế quan song phương. Đến ngày 30.5, bên lề Đối thoại Shangri-La, đại diện phía Mỹ bất ngờ đưa ra mức chung ngân sách quốc phòng cho các đồng minh châu Á là 3,5% GDP, rồi sau đó người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell lại công bố đồng minh của Mỹ đều phải hướng đến ngân sách quốc phòng tương đương 5% GDP, bao gồm 3,5% GDP cho trang bị khí tài và 1,5% cho cơ sở hạ tầng quân sự. Trong khi đó, tình hình chính trị trong nước Nhật khiến Thủ tướng Ishiba và đảng Dân chủ tự do (LDP) đang cầm quyền đều khó có thể xuống nước thêm với Washington.

Tương tự, việc Mỹ xem xét lại thỏa thuận tàu ngầm với Úc có thể là cách để Washington gây áp lực buộc Canberra phải đóng góp nhiều hơn, thậm chí có thể phải chi trả nhiều hơn. Đây là một phần trong định hướng chiến lược của Tổng thống Trump đối với các đồng minh về việc phải chia sẻ gánh nặng nhiều hơn với Mỹ. Không những vậy, Washington sẵn sàng gắn kết các điều kiện về hợp tác an ninh, quốc phòng khi đàm phán thương mại với các đồng minh.

BDN

Views: 8

Với kế hoạch huy động tới 22.000 quân dự bị – con số lớn nhất từ trước đến nay, Đài Loan chuẩn bị bước vào cuộc tập trận quân sự thường niên, nhằm nâng cao khả năng phòng thủ trước các mối đe dọa gia tăng từ Trung Quốc.

Theo Hãng tin AFP, ngày 25-6, Cơ quan phòng vệ Đài Loan thông báo cuộc tập trận quân sự thường niên mang tên Hán Quang (Han Kuang), dự kiến diễn ra từ ngày 9 đến 18-7 tới, sẽ huy động lực lượng dự bị lớn nhất từ trước đến nay, nhằm tăng cường khả năng ứng phó trước các hành vi quấy rối “vùng xám” từ Trung Quốc.

Theo người đứng đầu Cơ quan phòng vệ Đài Loan Wellington Koo, khoảng 22.000 quân dự bị sẽ được triệu tập để tham gia đợt huấn luyện này – tăng đáng kể so với con số 14.647 người trong năm 2024.

“Mục tiêu chính của chúng tôi là đánh giá thời gian cần thiết để một lữ đoàn dự bị có thể khôi phục đầy đủ năng lực tác chiến sau khi được điều động” – ông Wellington Koo phát biểu.

Được biết cuộc tập trận Hán Quang là hoạt động quân sự quy mô lớn được tổ chức hằng năm, nhằm kiểm tra khả năng phòng vệ của Đài Loan trong bối cảnh Trung Quốc liên tục gia tăng sức ép quân sự.

Năm nay, nội dung tập trận sẽ được mở rộng cả về quy mô lẫn thời lượng – diễn ra trong 10 ngày 9 đêm, thay vì 5 ngày 4 đêm như năm ngoái.

Điểm mới đáng chú ý trong cuộc tập trận lần này là việc lồng ghép các kịch bản “vùng xám” – thuật ngữ dùng để chỉ các hành động gây sức ép mà không đến mức phát động chiến tranh toàn diện.

Theo ông Wellington Koo, các tình huống mô phỏng sẽ phản ánh nguy cơ leo thang quân sự xuất phát từ “diễn biến khu vực”.

Theo AFP, trong những năm gần đây, Đài Loan nhiều lần cáo buộc Trung Quốc sử dụng chiến thuật “vùng xám” nhằm làm suy yếu hệ thống phòng thủ của hòn đảo, thông qua việc điều động máy bay chiến đấu, tàu hải quân và tàu hải cảnh áp sát đảo với tần suất ngày càng tăng.

Đài Loan cũng cho biết các quân nhân dự bị sẽ trải qua chu trình huấn luyện kéo dài 14 ngày, trong đó 10 ngày được dành riêng để tham gia trực tiếp vào cuộc tập trận.

Trước đó hồi tháng 3, các quan chức Đài Loan từng tiết lộ rằng một phần nội dung tập trận Hán Quang năm nay sẽ mô phỏng các kịch bản Trung Quốc tấn công vào năm 2027, mốc thời gian mà nhiều quan chức quốc phòng Mỹ dự đoán là có khả năng xảy ra xung đột quân sự.

BDN

Views: 5

Phản ứng của Bắc Kinh đanh thép và thẳng thắn hơn trước đây.

Tiêu điểm tuần này: Trung Quốc chọn phe trong xung đột Iran – Israel; Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công du Kazakhstan; Trung Quốc gia tăng sức ép với Mỹ bằng đòn bẩy đất hiếm.

Trung Quốc ủng hộ Iran, lên án Israel

Trung Quốc đã đưa ra lập trường về cuộc xung đột đang diễn ra giữa Iran và Israel. Vào thứ Bảy, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Vương Nghị nói với người đồng cấp phía Israel trong một cuộc điện đàm rằng các cuộc không kích của Israel nhằm vào Iran là “không thể chấp nhận được” và là một “hành vi vi phạm luật pháp quốc tế”.

Ông Vương Nghị bày tỏ sự ủng hộ đối với người đồng cấp phía Iran trong việc “bảo vệ chủ quyền quốc gia [của Iran], bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, cũng như đảm bảo an toàn cho người dân Iran”. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng lặp lại những bình luận này trong một tuyên bố vào hôm thứ Ba. Phản ứng của Trung Quốc lần này đanh thép và thẳng thắn hơn so với đợt xung đột giữa Iran và Israel vào mùa thu năm ngoái.

Trung Quốc đã huy động các nguồn lực ngoại giao, bao gồm cả lên án các cuộc không kích mới nhất của Israel thông qua Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) mà Iran là thành viên. Động thái này vấp phải phản ứng gay gắt từ Ấn Độ, một thành viên SCO có quan hệ thương mại quốc phòng chặt chẽ với Israel, vì không được tham vấn trước khi tuyên bố được đưa ra.

Iran đã xích lại gần hơn với Trung Quốc trong những năm gần đây, hai nước thường xuyên hợp tác trong các cuộc tập trận quân sự và đã ký một thỏa thuận hợp tác về kinh tế, quân sự và an ninh vào năm 2021. Hơn 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran được bán sang Trung Quốc – thông qua một hệ thống lách luật nhằm tránh các ngân hàng và dịch vụ vận tải phương Tây, đồng thời sử dụng giao dịch bằng đồng nhân dân tệ nhằm tránh kích hoạt các lệnh trừng phạt.

Nếu Israel thành công trong việc làm gián đoạn ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran, Trung Quốc có thể sẽ chịu tổn thất. Tuy nhiên, do Iran chỉ là nhà cung cấp dầu lớn thứ sáu của Trung Quốc, nên Bắc Kinh vẫn có thể chịu được cú sốc này.

Bất chấp những tuyên bố đanh thép của mình, Trung Quốc khó có khả năng hỗ trợ thêm cho Iran bất cứ điều gì ngoài hậu thuẫn về mặt ngôn từ. Bắc Kinh không mặn mà với việc bị cuốn sâu hơn vào các vấn đề ở Trung Đông, ngược lại còn hoan nghênh việc Mỹ bị phân tâm. Giới diều hâu ở Washington đã cố gắng miêu tả mối quan hệ Trung Quốc – Iran bền chặt hơn thực chất; nhưng Iran suy cho cùng chỉ nằm bên lề lợi ích cốt lõi của Trung Quốc.

Nếu can thiệp, Trung Quốc có lẽ sẽ gây sức ép buộc Iran không phong toả eo biển Hormuz như Tehran trước đây từng đe dọa. Dù nhà cung cấp dầu chính của Trung Quốc là Nga, nhưng khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc lại đến từ các nước vùng Vịnh. Một sự gián đoạn tại khu vực eo biển này, cùng với giá năng lượng tăng vọt sau đó, sẽ gây khó khăn cho nền kinh tế Trung Quốc vốn đang chật vật.

Trung Quốc có thể nuôi hy vọng đóng vai trò hòa giải, dựa trên cơ sở từng là trung gian hòa giải giữa Iran và Ả Rập Xê Út vào năm 2023. Tuy nhiên, thật khó để hình dung Israel sẽ chấp nhận Trung Quốc với tư cách một bên trung gian trung lập. Quan hệ Trung Quốc – Israel trở nên xấu đi trong bối cảnh cuộc chiến giữa Israel và Hamas, do lập trường thiên về Palestine của Trung Quốc, và do cả các đợt bùng nổ chủ nghĩa bài Do Thái trên mạng Trung Quốc. Việc tìm kiếm một thỏa thuận thông qua Trung Quốc cũng có nguy cơ khiến Tổng thống Mỹ quay lưng.

Đối với Trung Quốc, một lợi ích từ xung đột Iran – Israel có thể là việc các thị trường mới cho công nghệ quốc phòng của nước này được mở ra. Trong cuộc đụng độ gần đây với Ấn Độ, Pakistan thể hiện vượt xa mong đợi, và thành công đó phần lớn được cho là nhờ sử dụng các hệ thống của Trung Quốc: tiêm kích J-10C lần đầu tiên được thử nghiệm trên chiến trường trong cuộc xung đột này, cùng với hệ thống phòng không hầu hết do Trung Quốc chế tạo.

Cho tới nay, Israel vẫn áp đảo trước hệ thống phòng không và không quân lạc hậu của Iran, và việc khắc phục điểm yếu này chắc chắn sẽ là ưu tiên hàng đầu trong nghị trình của Tehran một khi tình hình tạm lắng xuống. Trước đây, các khách hàng Trung Đông từng hoài nghi về dòng tiêm kích J-10, nhưng Iran dường như đã quan tâm đến chúng ngay từ trước khi cuộc xung đột hiện tại xảy ra.

Trung Quốc từng là đối tác cung cấp vũ khí quan trọng của Iran, nhưng kể từ 2005, hai nước không còn ký thêm bất kỳ thỏa thuận mới nào. Tình hình nay có thể chuyển biến.

Tin tức được quan tâm

Ông Tập chiêu dụ Trung Á. Ông Tập đang có chuyến thăm Kazakhstan để gặp các lãnh đạo Trung Á, cùng với đó là mục tiêu mở rộng thương mại của Trung Quốc tại một khu vực giàu năng lượng. Kể từ khi nhậm chức, nếu không tính Nga, ông Tập đã đến Kazakhstan nhiều lần hơn bất kỳ nước nào khác. Trong thời gian đó, Trung Quốc đã thay thế Nga trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Kazakhstan.

Tuy nhiên, công chúng Kazakhstan lại không mấy thiện cảm với người láng giềng, nhiều người bộc lộ quan điểm rằng giới tinh hoa nước này đang “bán rẻ” đất nước cho Bắc Kinh. Việc Trung Quốc giam giữ người sắc tộc Kazakhstan tại Tân Cương đã gây ra làn sóng phản ứng ở Kazakhstan; tuy nhiên, chính phủ Kazakhstan vẫn mạnh tay trấn áp các nhà hoạt động nhân quyền về Tân Cương nhằm xoa dịu Bắc Kinh.

Siết chặt kiểm soát thể loại truyện tình cảm. Cảnh sát Trung Quốc lại một lần nữa bắt giữ các tác giả viết truyện hư cấu đam mỹ – một thể loại truyện lãng mạn phổ biến trên mạng, xoay quanh các mối quan hệ đồng tính luyến ái giữa các nhân vật nam. Thể loại này có nguồn gốc từ Nhật Bản, phần lớn do nữ viết, nữ đọc. Dưới thời ông Tập, những người kiểm duyệt mạng đã nhiều lần nhắm vào thể loại này.

Tâm lý định kiến xuất phát từ nhiều yếu tố kết hợp lại: chứng ghê sợ đồng tính, tâm lý bài Nhật, và quan điểm ngày càng mang tính gia trưởng đối với quyền tự do tình dục của phụ nữ. Đợt trấn áp mới đây nhất dường như cũng làm lộ ra hiện tượng “đánh bắt xa bờ” (deep-sea fishing) – khi mà cảnh sát cố tình săn lùng các vi phạm ngoài phạm vi thẩm quyền của mình nhằm phạt tiền và trục lợi cá nhân.

Theo ước tính, ít nhất 100 tác giả trên cả nước nhận được giấy triệu tập từ cảnh sát, thường là giấy triệu tập từ cơ quan chức năng tỉnh khác gửi đến, và họ phải đối mặt với nguy cơ bị phạt tiền hoặc phạt tù.

Công nghệ và Kinh doanh

Đòn bẩy đất hiếm. Sau cuộc đàm phán tại London vào tuần trước, Trung Quốc đã đồng ý nối lại việc xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn duy trì hạn chế đối với một số loại đất hiếm – đặc biệt là những loại đất hiếm được quân đội Mỹ sử dụng.

Như Scott Kennedy viết trên tạp chí Foreign Policy, Trung Quốc đã thể hiện rõ ảnh hưởng của họ trong lĩnh vực này. Vị thế gần như độc quyền sản xuất đất hiếm cho phép họ có khả năng làm tê liệt các lĩnh vực then chốt trong ngành sản xuất của Mỹ. Trước đây, Trung Quốc thường tránh sử dụng triệt để quyền năng này, phần lớn vì lo ngại làm vậy sẽ thúc đẩy Washington đưa hoạt động tinh luyện đất hiếm trở lại trong nước.

Tuy nhiên, đợt tạm ngưng lần này cho thấy Trung Quốc sẵn sàng cắt nguồn cung đất hiếm. Giới chức Mỹ đã cân nhắc áp đặt thêm các hạn chế mới đối với xuất khẩu công nghệ trọng yếu trước thềm cuộc họp ở London, nhưng rõ ràng trong cuộc chơi “so gan” lần này, Trung Quốc đã thắng.

Trong những ngày gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump dùng giọng điệu hòa hoãn hơn, đồng thời rút lại lời đe dọa về việc hủy thị thực của sinh viên Trung Quốc và bày tỏ mong muốn mời Trung Quốc – cùng “người bạn” Nga – tham gia nhóm G7.

Tổ chức lao động tại Hồng Kông giải thể. Bản tin Lao động Trung Quốc (China Labor Bulletin) – một tổ chức có trụ sở tại Hồng Kông, chuyên đưa tin về các cuộc biểu tình, tranh chấp tiền lương và đình công ở Trung Quốc đại lục – đã đóng cửa sau 31 năm hoạt động, với lý do gặp khó khăn tài chính. Có khả năng việc Mỹ cắt giảm viện trợ nước ngoài dưới thời Tổng thống Trump đã ảnh hưởng đến tổ chức này.

Tuy nhiên, sự giải thể đột ngột của Bản tin Lao động Trung Quốc, cùng với sự biến mất của trang web tổ chức này cho thấy, có khả năng họ đã trở thành mục tiêu của chính quyền Hồng Kông. Một đạo luật an ninh quốc gia hà khắc được ban hành vào năm 2020 đã gần như xóa bỏ quyền tự do ngôn luận ở Hồng Kông, dù một số tổ chức vẫn cố gắng cầm cự để tồn tại.

Bản tin Lao động Trung Quốc được thành lập bởi Hàn Đông Phương, một nhân vật bất đồng chính kiến trong sự kiện Thiên An Môn và sống lưu vong khỏi Trung Quốc đại lục, một người xuất thân từ lực lượng công nhân – một bộ phận thường bị lãng quên nhưng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong phong trào dân chủ năm 1989. Tại Trung Quốc, công đoàn bị coi là bất hợp pháp nếu nằm ngoài phạm vi của công đoàn chính thức – một tổ chức hữu danh vô thực, trong khi tình trạng điều kiện làm việc tồi tệ và quỵt lương vẫn khá phổ biến.

Các hiệp hội phi chính thức và hoạt động vận động xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi lao động của dân nhập cư. Tuy nhiên, cũng giống như xã hội dân sự, những tổ chức này đã bị nhắm đến dưới thời ông Tập.

BDN

Views: 12

Khả năng Iran phong tỏa eo biển Hormuz lại được đưa ra như “con bài chiến lược”, đe dọa đẩy giá dầu tăng vọt và kích hoạt khủng hoảng toàn diện về năng lượng, vận tải và an ninh, nguy cơ đối đầu quân sự không thể loại trừ.

Eo biển Hormuz: Yết hầu của năng lượng toàn cầu

Trong những ngày gần đây, căng thẳng giữa Iran và các nước phương Tây, đặc biệt là Mỹ và Israel, một lần nữa làm dấy lên lo ngại về một kịch bản quen thuộc nhưng đầy rủi ro: Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch nối vịnh Ba Tư với thế giới. Mỗi khi khủng hoảng chính trị leo thang tại Trung Đông, khả năng phong tỏa eo biển Hormuz lại được Iran đưa ra như một “con bài chiến lược”, khiến cả thị trường dầu mỏ toàn cầu và giới hoạch định chính sách phải lo lắng.

Nhưng nếu điều đó thực sự xảy ra, dù chỉ trong vài ngày, thì hệ quả sẽ không chỉ là giá dầu tăng vọt, mà có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng toàn diện về năng lượng, vận tải, lạm phát và an ninh toàn cầu. Mỹ gần như chắc chắn sẽ không đứng ngoài cuộc. Và như lịch sử đã chứng minh, bất kỳ mưu toan nào nhằm kiểm soát tuyến vận tải huyết mạch này đều có thể dẫn đến đối đầu quân sự quy mô lớn.

Eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 40 km tại điểm hẹp nhất, nhưng lại có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), mỗi ngày có khoảng 17–20 triệu thùng dầu thô, tương đương 20–30% tổng sản lượng dầu giao dịch trên thế giới, đi qua tuyến này. Ngoài dầu, đây còn là con đường xuất khẩu chủ yếu của khí đốt hóa lỏng (LNG) từ Qatar, quốc gia xuất khẩu LNG lớn nhất toàn cầu.

Các nền kinh tế như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, vốn phụ thuộc phần lớn vào dầu mỏ vùng Vịnh, sẽ chịu tác động tức thì nếu tuyến đường này bị tê liệt. Với một thế giới chưa thể rũ bỏ hoàn toàn sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, việc Hormuz bị phong tỏa có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy giá dầu lên mức không tưởng và châm ngòi cho khủng hoảng tài chính lan rộng.

Trong gần hai thập kỷ qua, Iran nhiều lần tuyên bố có thể “đóng cửa Hormuz” như một biện pháp trả đũa lệnh cấm vận hoặc hành động quân sự từ phương Tây. Tuy nhiên, đến nay điều đó vẫn chưa xảy ra, không phải vì Iran thiếu khả năng, mà bởi vì đó là một ván cược cực kỳ nguy hiểm, ngay cả với chính Tehran.

Iran có thể triển khai thủy lôi, tên lửa chống hạm, tàu tấn công nhanh hoặc máy bay không người lái để uy hiếp eo biển. Nhưng nên nhớ, chính dầu mỏ là nguồn thu ngoại tệ quan trọng hàng đầu của Iran, và tuyến xuất khẩu dầu của họ cũng đi qua chính eo biển này. Đóng cửa Hormuz chẳng khác nào tự cắt đứt huyết mạch kinh tế của mình, trong khi phải đối đầu với cường quốc quân sự hàng đầu thế giới là Mỹ.

Vì thế, trong các tính toán của giới lãnh đạo Iran, Hormuz là một công cụ răn đe, hơn là vũ khí thực thi. Nhưng nếu căng thẳng với Israel và Mỹ tiếp tục leo thang, hoặc nếu có hành động quân sự bất ngờ làm tổn thất lớn đến thể diện và sức mạnh quân sự Iran, thì khả năng Tehran tạm thời phong tỏa eo biển Hormuz không thể bị loại trừ.

Với Mỹ, việc giữ cho eo biển Hormuz luôn mở là một nguyên tắc chiến lược không thể nhân nhượng. Đây không chỉ là chuyện dầu mỏ hay lợi ích kinh tế, mà còn là biểu tượng cho quyền lực hàng hải và vị thế siêu cường toàn cầu. Từ thời Tổng thống Ronald Reagan đến nay, Mỹ luôn tuyên bố rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm cản trở tự do hàng hải tại Hormuz đều sẽ đối mặt với hành động quân sự trực tiếp.

Hiện nay, Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ đang đóng tại Bahrain, với hàng không mẫu hạm, tàu khu trục tên lửa dẫn đường và tàu ngầm hạt nhân thường xuyên tuần tra khu vực vịnh Ba Tư. Một chiến dịch “bảo vệ tuyến hàng hải tự do” (freedom of navigation operation- FONOP) hoàn toàn có thể được triển khai trong vòng vài giờ nếu Iran manh động.

Ngoài ra, Mỹ có thể hành động thông qua các liên minh như NATO, hoặc thiết lập liên quân hải quân với các đối tác châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia), những nước có quyền lợi trực tiếp trong việc duy trì an toàn hàng hải.

Không dừng lại ở đó, Mỹ còn có thể phát động tấn công mạng nhằm tê liệt hệ thống chỉ huy quân sự của Iran, mở rộng cấm vận kinh tế hoặc tiến hành các chiến dịch đặc nhiệm chống lại cơ sở hạ tầng quân sự ven biển.

Biến động giá dầu và hệ quả kinh tế toàn cầu

Theo một số chuyên gia trong lĩnh vực dầu khí, nếu eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, bị đóng cửa thật, dù chỉ trong thời gian ngắn, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ lập tức rơi vào trạng thái khủng hoảng. Đây là nút cổ chai chiến lược, nơi trung bình mỗi ngày có khoảng 20% lượng dầu thô thế giới, tương đương 17–18 triệu thùng, được vận chuyển qua. Một sự gián đoạn tại khu vực này sẽ không chỉ làm gián đoạn nguồn cung, mà còn thổi bùng tâm lý hoảng loạn trên thị trường tài chính quốc tế.

Trong lịch sử, các sự kiện địa chính trị tại vùng Vịnh luôn tạo ra những cú sốc lớn về giá dầu. Đơn cử như vào tháng 6/2019, chỉ một vụ tấn công nhằm vào hai tàu dầu ở vịnh Oman đã khiến giá dầu Brent bật tăng 14% chỉ trong vài giờ đồng hồ. Nếu lần này xảy ra một phong tỏa toàn diện tại Hormuz, mức độ phản ứng sẽ mạnh mẽ hơn rất nhiều. Các chuyên gia năng lượng cảnh báo, trong kịch bản xấu, giá dầu có thể vượt mốc 150 USD/thùng, thậm chí chạm ngưỡng 200 USD nếu xung đột kéo dài và không có kênh vận chuyển thay thế hiệu quả.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng đưa ra ước tính: Nếu giá dầu tăng gấp đôi, tức tăng 100%, GDP toàn cầu có thể giảm 1,5 đến 2%, còn lạm phát sẽ tăng thêm từ 3 đến 4 điểm phần trăm. Những con số này phản ánh mức độ dễ tổn thương của nền kinh tế thế giới trước các cú sốc năng lượng. Không chỉ những nước phụ thuộc vào nhập khẩu dầu như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc bị ảnh hưởng, mà cả các nền kinh tế lớn như Mỹ, dù đã trở thành nước xuất khẩu ròng dầu, cũng sẽ chịu tác động mạnh do giá xăng, chi phí logistic và lạm phát gia tăng.

Tác động đầu tiên và rõ rệt nhất sẽ là áp lực lạm phát. Giá năng lượng tăng sẽ kéo theo chi phí vận chuyển, sản xuất và giá cả hàng hóa tiêu dùng leo thang. Đặc biệt, các nền kinh tế đang phát triển, vốn có dư địa chính sách tiền tệ hạn chế và mức dự trữ ngoại tệ mỏng, sẽ bị tổn thương nặng nề. Hàng triệu hộ gia đình tại châu Á, châu Phi, Mỹ Latin có thể rơi vào cảnh chi tiêu thắt lưng buộc bụng khi giá xăng, điện và thực phẩm tăng chóng mặt.

Để kiềm chế lạm phát, các ngân hàng trung ương các nước nhiều khả năng sẽ buộc phải tăng lãi suất, dù điều này đồng nghĩa với việc làm chậm đà phục hồi kinh tế sau đại dịch và khủng hoảng chuỗi cung ứng. Lãi suất tăng kéo theo chi phí vay mượn cao hơn, làm giảm đầu tư tư nhân, tiêu dùng cá nhân và khiến rủi ro suy thoái kinh tế quay trở lại, đặc biệt tại các nước có nợ công cao.

Ngoài ra, sự gián đoạn tại Hormuz còn gây tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu. Các mặt hàng sử dụng nguyên liệu hóa dầu: từ phân bón, nhựa đến linh kiện điện tử, sẽ gặp khó khăn trong sản xuất và vận chuyển. Ngành vận tải hàng hải và hàng không, vốn phụ thuộc vào nhiên liệu, cũng sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực. Các doanh nghiệp sản xuất lớn tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Đức… có thể phải điều chỉnh kế hoạch hoặc cắt giảm công suất nếu giá dầu neo cao trong thời gian dài.

Ngoài tác động thực, sự bất ổn tại Hormuz sẽ khuếch đại tâm lý bi quan trên thị trường tài chính. Các nhà đầu tư có xu hướng rút vốn khỏi các thị trường mới nổi, đổ tiền vào các tài sản trú ẩn như vàng, USD, trái phiếu Mỹ – làm gia tăng áp lực tỷ giá, lãi suất và rủi ro khủng hoảng tài chính tại các nước thu nhập thấp.

Cú sốc dầu mỏ còn đặt ra thách thức lớn với tiến trình chuyển đổi năng lượng. Trong khi giá dầu cao có thể thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo, thì trong ngắn hạn, nhiều nước sẽ quay lại sử dụng than hoặc nhiên liệu hóa thạch rẻ hơn để đối phó khủng hoảng năng lượng, làm chậm các mục tiêu giảm phát thải toàn cầu.

Nếu không đi qua Hormuz, dầu sẽ vận chuyển bằng cách nào?

Như đã nói, Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới, nơi trung bình mỗi ngày có khoảng 17–18 triệu thùng dầu thô được vận chuyển, chiếm gần 20% tổng tiêu thụ toàn cầu. Nếu tuyến đường huyết mạch này bị phong tỏa, dù chỉ tạm thời, ngành năng lượng thế giới sẽ buộc phải tìm kiếm các phương án thay thế. Tuy nhiên, những lựa chọn này đều tồn tại những giới hạn nghiêm trọng về công suất và chi phí.

Phương án khả thi nhất hiện nay là sử dụng hệ thống đường ống sẵn có để né Hormuz. Trong đó, đường ống East-West Pipeline (còn gọi là Petroline) của Saudi Arabia được xem là lựa chọn lớn nhất. Tuyến này dẫn dầu từ các mỏ phía Đông tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, với công suất tối đa khoảng 5 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, trên thực tế, công suất vận hành thường thấp hơn do bảo trì hoặc nhu cầu nội địa.

Tiếp đến là đường ống Fujairah của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cho phép vận chuyển dầu từ mỏ Habshan ở nội địa ra cảng Fujairah, nằm ngoài eo biển Hormuz, với công suất vào khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, tuyến đường ống Kirkuk- Ceyhan, nối từ miền Bắc Iraq đến cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ, có công suất lý thuyết khoảng 1 triệu thùng/ngày, nhưng thường xuyên gián đoạn vì lý do kỹ thuật và an ninh.

Tổng cộng, ba tuyến đường ống lớn này chỉ có khả năng vận chuyển được khoảng 7,5 triệu thùng/ngày, tương đương 35–40% lượng dầu đi qua Hormuz, trong điều kiện hoạt động tối đa. Như vậy, phần lớn lượng dầu còn lại sẽ không có tuyến thay thế hiệu quả nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Một lựa chọn khác, dù phi thực tế trong dài hạn, là vận chuyển dầu vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi) để tránh khu vực Trung Đông hoàn toàn. Tuy nhiên, phương án này làm tăng gấp 2–3 lần chi phí vận chuyển do quãng đường xa hơn và thời gian giao hàng kéo dài thêm 2–3 tuần, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng. Ngoài ra, chi phí bảo hiểm cho tàu chở dầu, đặc biệt là phí rủi ro chiến tranh (war risk premium), sẽ tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng leo thang, khiến giá dầu tăng cao hơn nữa.

Tóm lại, nếu Hormuz bị phong tỏa, thế giới không có lựa chọn dễ dàng nào để thay thế. Các đường ống hiện có chỉ bù đắp được một phần nhỏ, trong khi các tuyến vận chuyển đường biển thay thế lại tốn kém và chậm trễ. Điều này giải thích vì sao Hormuz được coi là “yết hầu” của thị trường dầu mỏ toàn cầu, nơi mọi biến động đều có thể gây chấn động tới giá cả và an ninh năng lượng toàn cầu.

Việt Nam cần làm gì nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa?

Dù cách xa Trung Đông, Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng sâu sắc nếu eo biển Hormuz, nơi trung chuyển gần 20% dầu thô toàn cầu, bị phong tỏa. Nguyên nhân là phần lớn dầu thô cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, nguồn cung hơn 30% nhu cầu nội địa, đến từ Kuwait, và hơn 30% xăng dầu thành phẩm Việt Nam cũng được nhập từ Hàn Quốc, Singapore, Trung Đông, qua tuyến hàng hải này.

Khi nguồn cung dầu thô bị gián đoạn, chi phí nhập khẩu sẽ tăng mạnh, đẩy giá xăng dầu trong nước lên cao, ảnh hưởng đến sinh hoạt, vận tải, sản xuất. Vì xăng dầu là đầu vào quan trọng của hầu hết các ngành kinh tế, cú sốc giá này sẽ lan sang giá hàng hóa, thực phẩm, vật liệu xây dựng, dẫn đến lạm phát chi phí đẩy. Người tiêu dùng bị ảnh hưởng, doanh nghiệp bị co hẹp biên lợi nhuận, tăng trưởng kinh tế bị kéo lùi.

Ngoài ra, nhập siêu năng lượng tăng sẽ gây sức ép lên cán cân thương mại và tỷ giá. Ngân hàng Nhà nước sẽ đứng trước bài toán khó: nếu giữ ổn định tỷ giá để kiểm soát lạm phát, khả năng hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và xuất khẩu sẽ suy giảm.

Nhiều nguyên liệu đầu vào quan trọng như hóa chất, phân bón, nhựa, phụ gia sản xuất… được nhập khẩu từ châu Á – Trung Đông hoặc quá cảnh qua tuyến vận tải liên quan Hormuz. Nếu vận chuyển bị trì hoãn và chi phí logistics tăng, các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, điện tử, thủy sản, vốn có biên lợi nhuận thấp, sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng.

Như vậy, nếu những vấn đề như trên xảy ra thì giải pháp ứng phó và giảm thiểu rủi ro của Việt Nam sẽ là gì?

-Trước hết, Việt Nam đa dạng hóa nguồn cung năng lượng: Việt Nam cần tìm kiếm đối tác cung cấp dầu thô, xăng dầu và LNG từ các khu vực không phụ thuộc eo Hormuz như châu Phi, Nga, Mỹ Latinh, Australia, Indonesia, Malaysia. Đồng thời, phát triển thêm tuyến vận tải thay thế và tăng đầu tư hạ tầng nhập khẩu.

-Hai là, tăng dự trữ chiến lược: Mức dự trữ hiện chỉ đủ cho 20–30 ngày tiêu dùng, thấp hơn mặt bằng ASEAN. Cần nâng lên 60–90 ngày, thúc đẩy xây dựng hệ thống kho dầu chiến lược, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp dự trữ thương mại cao hơn mức tối thiểu. Ban hành luật an ninh năng lượng sẽ giúp điều phối hiệu quả hơn trong khủng hoảng.

-Ba là, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và tiết kiệm nhiên liệu: Việt Nam cần đẩy mạnh năng lượng tái tạo, điện khí hóa giao thông, phát triển xe điện, điện mặt trời áp mái. Song song, chính sách thuế và trợ giá cần định hướng tiêu dùng tiết kiệm, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

-Bốn là, tăng cường điều hành vĩ mô linh hoạt: Nhà nước cần sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu, công cụ thuế và chính sách tiền tệ – tỷ giá – tín dụng để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, không để cú sốc giá dầu lan rộng thành khủng hoảng.

-Năm là, đẩy mạnh hợp tác khu vực: Việt Nam nên chủ động đề xuất cơ chế chia sẻ dự trữ và hỗ trợ khẩn cấp trong ASEAN, đồng thời hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ để thiết lập hành lang năng lượng an toàn tại châu Á – Thái Bình Dương.

Như vậy, có thể nói Hormuz, eo biển nhỏ hẹp giữa biển Ả Rập, lại giữ trong tay sinh mệnh của nền kinh tế thế giới hiện đại. Nếu nó bị phong tỏa, thế giới không chỉ đối mặt với một cuộc khủng hoảng dầu mỏ, mà còn là một phép thử với trật tự hàng hải quốc tế, năng lực ứng phó chính sách và sự đoàn kết của các quốc gia.

Hormuz là lời nhắc nhở rằng an ninh năng lượng không phải câu chuyện của riêng ai, và mọi quốc gia, dù nhỏ hay lớn, đều cần tầm nhìn chiến lược, chuẩn bị dài hạn và hành động kịp thời.

BDN

Views: 10

Mỹ đang chuẩn bị đợt tăng cường quân sự chưa từng có cho các lực lượng của mình ở Trung Đông, bằng việc triển khai tàu sân bay thứ tư đến khu vực này.

Avia.pro dẫn nguồn tin từ Lầu Năm Góc hôm 20/6 tiết lộ, Mỹ có kế hoạch điều động tàu sân bay thứ tư, USS George Washington (CVN-73), hiện đang ở khu vực Thái Bình Dương, ngoài khơi bờ biển Nhật Bản, đến Trung Đông. Ngoài ra, 8 trong số 12 máy bay chiến đấu F-22A Raptor thế hệ thứ năm đã được triển khai đến Trung Đông, nhấn mạnh sự nghiêm túc của Washington trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng.

Theo nguồn tin, USS George Washington, được trang bị hàng chục máy bay chiến đấu và hệ thống điều khiển tiên tiến, có thể được triển khai đến Vịnh Ba Tư hoặc phía đông Địa Trung Hải trong những tuần tới. Động thái này sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, Mỹ triển khai đồng thời bốn tàu sân bay ở một khu vực.

Defense One cho biết, quyết định này liên quan đến việc ứng phó với sự leo thang của các cuộc xung đột ở Trung Đông, bao gồm cuộc đụng độ đang diễn ra ở Dải Gaza cũng như các cuộc tấn công tiềm tàng vào cơ sở quân sự của Mỹ ở Iraq và Syria. Tàu sân bay, có khả năng chở tới 90 máy bay và trực thăng, sẽ tăng cường đáng kể khả năng tiến hành các hoạt động trên không, trên biển và triển khai lực lượng của Mỹ.

Trong khi đó, 8 chiếc F-22A Raptor tại Alaska đã được chuyển đến một trong các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông, có khả năng ở Qatar hoặc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Theo tạp chí Air & Space Forces, các máy bay chiến đấu này được thiết kế để tăng cường khả năng phòng không và thực hiện các nhiệm vụ trinh sát trong các môi trường hoạt động phức tạp. F-22 có khả năng tấn công mục tiêu chính xác, khiến chúng trở thành yếu tố chính trong việc ngăn chặn các mối đe dọa tiềm tàng.

Nếu thông tin trên được xác nhận, đây sẽ là đợt triển khai có quy mô lớn nhất của Mỹ trong nhiều thập kỷ trở lại đây, làm dấy lên nhiều tranh luận cũng như câu hỏi xoay quanh mục tiêu chiến lược của Washington trong khu vực.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), các cuộc tấn công vào mục tiêu của Mỹ trong khu vực đã tăng 30% vào năm 2024, buộc Lầu Năm Góc phải xem xét lại chiến lược của mình. Theo các nhà phân tích, việc Mỹ triển khai thêm lực lượng nhằm mục đích kiểm soát tình hình và ngăn chặn sự leo thang hơn nữa trong khu vực.

BDN

Views: 8