Israel đã đạt được thỏa thuận thành lập một chính phủ đoàn kết khi nước này chuẩn bị cho cuộc xâm lược Gaza. Sau nhiều ngày trì hoãn, thủ tướng Binyamin Netanyahu và Benny Gantz, lãnh đạo đảng Thống nhất Quốc gia và cựu bộ trưởng quốc phòng, cũng đã đồng ý thành lập một “nội các chiến tranh” để lãnh đạo nỗ lực quân sự của đất nước. Các bộ trưởng cấp cao có nhiệm kỳ đến hết chiến sự.
Benny Gantz, lãnh đạo đảng Thống nhất Quốc gia và cựu bộ trưởng quốc phòng và Thủ tướng Binyamin Netanyahu
Điện bị cắt ở Gaza sau khi nhà máy điện duy nhất ở đây hết nhiên liệu. Israel đang phong tỏa toàn khu vực, cắt đứt nguồn cung từ bên ngoài. Chính quyền Gaza cảnh báo việc cắt điện sẽ đe dọa “tất cả các dịch vụ sinh hoạt cơ bản” tại một trong những khu vực có mật độ dân số cao nhất thế giới. Liên Hợp Quốc ước tính hơn 260.000 người Gaza đã phải rời bỏ nhà cửa.
Hamas cũng tích cực chuẩn bị cho chiến tranh
Các nhà lãnh đạo Israel đã hứa sẽ “xóa sổ” Hamas, nhóm chiến binh đang điều hành Dải Gaza. Với việc quân đội Israel dồn quân đến sát biên giới, một „chiến dịch quân sự đặc biệt“ hướng vào Gaza chắc chắn sẽ xảy ra. Nhưng Hamas cũng đang chuẩn bị, và thậm chí tuyên bố sẽ giành chiến thắng.
Quân đội Israel được trang bị tốt hơn. Song các chiến binh Hamas biết rõ địa hình và có thể ẩn náu trong đường hầm cho đến khi binh sĩ Israel rời đi. Trong cuộc xâm lược năm 2014, các chiến binh Hamas đã chiến đấu suốt 50 ngày bằng cách sử dụng các đội tấn công nhỏ nhưng được trang bị vũ khí hạng nặng. Và Hamas cho rằng nếu cuộc chiến gây ra thiệt hại nhân đạo lớn, nó sẽ khiến dư luận toàn cầu quay lưng với Israel và thu hút những người đồng tình lên tiếng phản đối cuộc xung đột.
Cuộc xâm lược có thể sẽ tiến tới bờ biển và cắt Gaza làm đôi. Nhưng khó có khả năng Israel sẽ tái chiếm Gaza; họ đã bỏ Gaza từ năm 2005 vì việc chiếm giữ quá tốn kém. Giữ quân ở đó sẽ khiến Israel thiếu nhân lực ở Bờ Tây bất ổn. Và ngay cả nếu họ thành công trong việc đập tan Hamas, vẫn chưa rõ cái gì sẽ trồi lên thay thế tổ chức này.
Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đến thăm Israel
Vào thứ Năm, ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken sẽ đến Israel để thể hiện tình đoàn kết. Ông sẽ gặp các quan chức cấp cao của Israel để thảo luận về cách Mỹ có thể tiếp tục giúp đỡ, sau khi tổng thống Joe Biden gọi cuộc tấn công của Hamas là “hoàn toàn xấu xa” và cam kết viện trợ thêm vào hôm thứ Ba. Hai bên cũng sẽ thảo luận về việc đàm phán con tin. Ông Biden đã xác nhận có người Mỹ trong số những người bị Hamas bắt giữ ở Gaza.
Tối ngày 10/10, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nhật Bản Kobayashi Maki đã có cuộc gặp gỡ với phóng viên báo chí thông tin về chuyến thăm Việt Nam của Bộ trưởng Ngoại giao Kamikawa Yoko, xoay quanh hợp tác Việt Nam-Nhật Bản cũng như hợp tác Nhật Bản-ASEAN.
Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Nhật Bản Kobayashi Maki trong cuộc gặp một số phóng viên Việt Nam, ngày 10/10. (Ảnh: TĐ)
Đối tác quan trọng của nhau
Trong phần mở đầu, bà Kobayashi đã thông tin về một số điểm nhấn trong trao đổi giữa hai nước nhân dịp chuyến thăm, diễn ra trong bối cảnh hai nước đang kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
Cụ thể, hai bên đã trao đổi quan điểm về quan hệ song phương trong tương lai trên nhiều lĩnh vực.
Về lĩnh vực kinh tế, trong bối cảnh các doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng quan tâm đến Việt Nam như một cứ điểm sản xuất, từ góc độ thúc đẩy đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Bộ trưởng Kamikawa Yoko bày tỏ mong muốn hợp tác để cải thiện hơn nữa môi trường đầu tư, tạo thuận lợi cho hoạt động của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Bà cũng bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác kinh tế thông qua ODA và các kênh khác, tiếp tục hợp tác trong lĩnh vực phát triển nguồn nhân lực như tại trường Đại học Việt Nhật, tăng cường liên kết trong lĩnh vực tăng trưởng xanh cũng như chuyển đổi năng lượng.
Bên cạnh đó, hai nước hoan nghênh việc giao lưu nhân dân diễn ra sôi động và khẳng định sẽ tăng cường hợp tác để giải quyết các vấn đề liên quan đến thực tập sinh kỹ năng, nhằm thúc đẩy hơn nữa giao lưu giữa nhân dân hai nước Nhật Bản và Việt Nam.
Bộ trưởng Ngoại giao Kamikawa Yoko khẳng định, Việt Nam là đối tác quan trọng trong việc hiện thực hóa “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở” và việc tăng cường quan hệ song phương sẽ góp phần mang lại hòa bình và thịnh vượng cho khu vực và thế giới, trong đó có khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Hai bên cũng trao đổi về tình hình khu vực và quốc tế đáng chú ý gần đây, khẳng định hợp tác chính là chìa khóa để giữ vững hòa bình và ổn định của khu vực. Hai bên cũng hướng tới Hội nghị cấp cao đặc biệt kỷ niệm 50 năm hợp tác hữu nghị Nhật Bản-ASEAN vào tháng 12 tới.
Hội nghị cấp cao đặc biệt kỷ niệm 50 năm hợp tác hữu nghị Nhật Bản-ASEAN sẽ diễn ra vào tháng 12 tới. (Nguồn: twitter.com)
Việt Nam – nhân tố thúc đẩy hòa bình
Trong phần hai của buổi họp báo, Người phát ngôn Kobayashi đã trả lời nhiều câu hỏi của phóng viên xoay quanh hợp tác Việt Nam-Nhật Bản, ASEAN-Nhật Bản cùng nhiều vấn đề khu vực và quốc tế khác.
Bà Kobayashi cho rằng, Việt Nam ngày càng có vai trò quan trọng trong khu vực và quốc tế với một chính sách ngoại giao yêu chuộng hòa bình, đề cao luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc.
Việt Nam đồng thời là một thành viên tích cực của ASEAN, cùng các thành viên ASEAN mở rộng quan hệ với các đối tác, đưa ASEAN trở thành nhân tố nòng cốt cho hòa bình, ổn định khu vực.
Nhật Bản đánh giá cao vai trò trung tâm của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt với mục tiêu chung là đảm bảo hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực.
Về quan hệ ASEAN-Nhật Bản, bà Kobayashi nhận định hai bên có nhiều tiềm năng hợp tác và có chung nhiều thách thức hiện nay, vì vậy, có thể làm việc với nhau và trở thành đối tác tốt của nhau. “Quan hệ đối tác dựa trên sự tin tưởng là điều rất quan trọng đối với chúng tôi”, bà nói.
Theo bà Kobayashi, nhân hội nghị quan trọng vào tháng 12 tới đây, hai bên sẽ đưa ra một tuyên bố thể hiện quyết tâm, tầm nhìn chung về các vấn đề khu vực, về tương lai chung mà hai bên muốn tạo dựng cùng nhau, về hợp tác trong các vấn đề của khu vực.
Đối với quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, bà Kobayashi cho rằng, hai nước đã hội tụ đầy đủ các điều kiện để đưa quan hệ lên một tầm cao mới. Nhật Bản và Việt Nam đang hợp tác sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, từ song phương đến các vấn đề khu vực và quốc tế. Nhật Bản đang làm việc chặt chẽ với Việt Nam trong những lĩnh vực cùng quan tâm, để có thể hỗ trợ Việt Nam trong những vấn đề cụ thể, vì hoà bình và an ninh ở khu vực.
Cách tiếp cận mới trong chính sách ODA
Trả lời câu hỏi của phóng viên liên quan vấn đề liệu việc cung cấp ODA cho các quốc gia có bị ảnh hưởng không khi Nhật Bản đang bị thâm hụt ngân sách khá lớn, bà Kobayashi cho biết, chính phủ Nhật Bản xác định vẫn phải tiếp tục hợp tác với các quốc gia bạn bè.
Chính phủ của Thủ tướng Kishida Fumio gần đây áp dụng cách tiếp cận mới trong chính sách ODA.
Bà Kobayashi cho biết, Nhật Bản trước kia thường chờ nước đối tác đưa ra ưu tiên và dự án mà họ mong muốn, nhưng nay, Nhật Bản chủ động đưa ra đề xuất với quốc gia đối tác để quá trình chuẩn bị nhanh hơn.
Theo chính sách mới, Nhật Bản đề ra các ưu tiên chính sách đối với ODA gồm: đạt được tăng trưởng chất lượng – nghĩa là tăng trưởng toàn diện, bền vững và kiên cường – cho các nước đang phát triển và giảm nghèo; duy trì và tăng cường trật tự quốc tế tự do và cởi mở; và đóng vai trò dẫn đầu trong việc ứng phó với tính phức tạp và mức độ nghiêm trọng ngày càng tăng của các vấn đề toàn cầu, như biến đổi khí hậu, sức khỏe cộng đồng và quản lý thiên tai.
Về chính sách dành cho người Việt Nam sang Nhật Bản làm việc, bà Kobayashi chia sẻ, bất kể chính sách nào cũng không thiết kế cho riêng một quốc gia. Nhưng đã có nhiều lao động tay nghề cao từ Việt Nam, trong khi Nhật Bản đang đối diện với vấn đề dân số già. Vì vậy, Chính phủ Nhật Bản hiện nay đang suy nghĩ lại một cách nghiêm túc về cách thu hút nhiều hơn lao động chất lượng cao, bằng cách mở rộng lĩnh vực chuyên môn và cải thiện điều kiện tốt hơn. Bà cho biết, việc thảo luận vẫn đang diễn ra, có thể đến năm tới mới có thay đổi.
Liên quan đến chính sách thị thực của Nhật Bản, bà Kobayashi cho biết, hiện Nhật Bản đang cân nhắc việc tạo thuận lợi về nhập cảnh cho người Việt Nam, không hẳn là miễn visa, nhưng có những cách khác để tạo thuận lợi hơn trong hệ thống thị thực.
Chiều 10/10, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng đã tiếp xã giao Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Kamikawa Yoko đang thăm Việt Nam.
Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng hoan nghênh bà Kamikawa Yoko sớm thăm Việt Nam sau khi nhậm chức Bộ trưởng Ngoại giao và đúng vào dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. (Nguồn: TTXVN)
Tại buổi tiếp, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng đánh giá cao những đóng góp tích cực của Bộ trưởng Ngoại giao Kamikawa Yoko vào quan hệ hợp tác tốt đẹp Việt Nam-Nhật Bản trong những năm qua trên nhiều cương vị khác nhau.
Bày tỏ vui mừng trước sự phát triển nhanh chóng, thực chất và toàn diện của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong 50 năm qua, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng khẳng định, Nhật Bản là đối tác hợp tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam trên các lĩnh vực ODA, đầu tư, thương mại, lao động, du lịch…
Chủ tịch nước đánh giá, hợp tác địa phương và giao lưu nhân dân giữa hai nước ngày càng phát triển mạnh mẽ và thực chất với gần 100 cặp hợp tác địa phương giữa hai nước, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đạt gần 500.000 người.
Chủ tịch nước khẳng định giữa hai nước có nhiều điểm chung và dư địa để tiếp tục đưa quan hệ hợp tác hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản phát triển mạnh mẽ hơn nữa trên mọi lĩnh vực.
Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng đề nghị hai bên tiếp tục thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao và các cấp nhằm góp phần củng cố và tăng cường sự tin cậy chính trị; chú trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, lao động, ODA, đào tạo nguồn nhân lực, trong đó có đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp; đẩy mạnh giao lưu địa phương, văn hóa, du lịch, giao lưu nhân dân và thế hệ trẻ hai nước.
Chủ tịch nước cũng đề nghị Bộ trưởng Kamikawa Yoko quan tâm, thúc đẩy việc Chính phủ Nhật Bản tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng người Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản.
Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Kamikawa Yoko bày tỏ ấn tượng về sự phát triển vượt bậc của Việt Nam và quan hệ Việt Nam – Nhật Bản; khẳng định tình cảm hữu nghị giữa nhân dân hai nước từ 1000 năm trước và sự tin cậy chính trị cao là nền tảng quan trọng cho sự phát triển tốt đẹp của quan hệ hai nước hiện nay.
Bà Kamikawa Yoko cảm ơn Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Lãnh đạo và nhân dân Việt Nam đã dành sự tiếp đón nồng hậu cho Hoàng Thái tử và Công nương Nhật Bản trong chuyến thăm chính thức Việt Nam vừa qua.
Nhấn mạnh giữa hai nước đã hội tụ đầy đủ các điều kiện để đưa quan hệ lên một tầm cao mới. Bộ trưởng Kamikawa Yoko bày tỏ mong muốn hai nước tiếp tục làm sâu sắc hơn hợp tác trong các lĩnh vực hiện có, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh…
Về các vấn đề quốc tế và khu vực, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Nhật Bản đóng góp vào thành công của Hội nghị cấp cao ASEAN – Nhật Bản cuối năm 2023.
Bộ trưởng Kamikawa Yoko khẳng định Việt Nam có vai trò quan trọng trong triển khai chính sách đối ngoại của Nhật Bản tại khu vực, Nhật Bản sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam tại các diễn đàn đa phương và trong các vấn đề quốc tế và khu vực hai bên cùng quan tâm.
Tổ chức khủng bố Hồi giáo cực đoan Hamas đã mở cuộc tấn công tàn khốc bằng tên lửa vào Israel kể từ cuối tuần qua. Nhiều nguồn tin cho biết có đến 5.000 tên lửa các loại đã được bắn vào Israel. Cơ quan y tế nước này xác nhận hơn 700 người chết, 2.200 bị thương. Nếu không có „Mái vòm sắt“ số người chết và bị thương ở Israel có thể còn nhiều hơn.
Mỹ đã hỗ trợ phát triển, xây dựng và bảo trì hệ thống „Mái vòm sắt“ này với tổng trị giá hơn 1,6 tỷ USD. „Mái vòm sắt“ vì thế còn được coi là biểu tượng cho sức mạnh của Mỹ trong vai trò bảo vệ Israel. „Mái vòm sắt” là một phần của hệ thống phòng thủ nhiều tầng, bao gồm cả vũ khí đánh chặn tên lửa tầm trung và tầm xa.
Nguyên lý hoạt động chính xác như thế nào là một trong những bí mật được giữ kín nhất của nhà nước Israel. Người ta chỉ biết được rằng: 1 Hệ thống bao gồm khoảng mười khẩu đội. Một khẩu đội bao gồm 1 radar, 1 bộ điều khiển và 3 bệ phóng với 20 tên lửa đánh chặn mỗi bệ.
Thiết bị radar phát hiện các viên đạn đang bay tới và chuyển tiếp thông tin tới bệ phóng tên lửa. Sau đó tên lửa đánh chặn được kích hoạt phóng ra để tiêu diệt tên lửa của đối phương ngay ở trên không trước khi nó tới đích và theo thông tin của Israel, với tỷ lệ bắn trúng khoảng 90%.
Để vô hiệu hoá hệ thống tên lửa đánh chăn, các chiến binh Palestine trong đợt tấn công mới nhất dường như đang theo đuổi chiến lược bắn liên tục nhiều tên lửa cùng một lúc. Tên lửa đánh chặn sau đó sẽ phát nổ ngày càng gần bệ phóng, khiến chúng trở nên vô tác dụng.
Hệ thống đánh chặn di động đã được sử dụng từ đầu năm 2011. Nó có thể được cài đặt trong vòng vài giờ và sử dụng được hàng nghìn lần.
Theo báo cáo từ phương tiện truyền thông, 1 quả tên lửa đánh chặn khi phóng ra tốn khoảng 66.000 Euro, cho nên trong trường hợp Palestine tấn công, đơn vị phòng không của Israel có lệnh nghiêm ngặt chỉ phóng tên lửa đánh chặn nếu các khu vực dân sinh bị đe dọa.
„Lực lượng Phòng vệ Israel sẽ hành động ngay lập tức để xóa sổ mọi năng lực của Hamas“, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 8/10 tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình. „Chúng tôi sẽ vùi dập Hamas không thương tiếc để trả thù cho ngày đen tối mà họ đã mang tới Israel“.
Binh sĩ Israel ở thành phố Beersheba sau khi Hamas mở chiến dịch tấn công. Ảnh: AFP
Tuyên bố được Thủ tướng Netanyahu đưa ra sau khi Hamas, nhóm vũ trang kiểm soát Dải Gaza, bất ngờ tập kích bằng hàng nghìn quả rocket và tiến hành cuộc đột kích hiệp đồng bằng đường bộ, dù lượn trên không, đường biển tấn công đồng loạt vào nhiều thị trấn, khu định cư Israel.
Ông Netanyahu cho hay quyết định hủy diệt Hamas đã được hội đồng an ninh Israel thông qua, nhằm vô hiệu hóa mọi năng lực quân sự và điều hành của Hamas cũng như tổ chức bán vũ trang Jihad Hồi giáo Palestine ở Dải Gaza.
Hội đồng an ninh Israel cũng quyết định ngừng cung cấp điện, nhiên liệu và hàng hóa tới Dải Gaza. Thủ tướng Netanyahu cho hay lực lượng an ninh Israel đã „tiêu diệt phần lớn kẻ thù xâm nhập lãnh thổ“ và chiến dịch đáp trả giờ đây sẽ chuyển sang giai đoạn tấn công.
„Các hoạt động tấn công sẽ tiếp diễn không giới hạn cho đến khi đạt được mục tiêu. Chúng tôi sẽ khôi phục an ninh cho người dân Israel và chúng tôi sẽ thắng“, ông Netanyahu tuyên bố.
„Người dân Gaza hãy rời khỏi đó ngay. Chúng tôi sẽ xuất hiện ở khắp nơi với sức mạnh của mình“, ông cảnh báo, khi hàng nghìn lính dự bị Israel được triệu tập tới căn cứ để chuẩn bị cho chiến dịch phản công quy mô lớn.
Trong số những người tới đăng ký nhập ngũ sau khi lệnh động viên lực lượng dự bị được ban bố có cựu thủ tướng Israel Nafnali Benett, người từng là cựu quân nhân đã phục vụ quân đội trong nhiều thập kỷ.
„Đây là một trong những ngày khó khăn nhất lịch sử Israel, khi người dân phải chứng kiến cuộc xâm lược của những kẻ khủng bố Hamas ở miền Nam. Những kẻ khủng bố này nhắm mục tiêu cả vào phụ nữ, trẻ em và cần phải bị xóa sổ“, cựu thủ tướng Benett nói sau khi nhập ngũ. Ông thêm rằng gia đình mình đã xuống hầm trú ẩn suốt nhiều giờ khi Hamas tập kích.
Chính phủ Israel đã tuyên bố tình trạng chiến tranh, ra lệnh cho không quân triển khai hàng chục chiến đấu cơ tấn công các mục tiêu ở Dải Gaza.
Cựu thủ tướng Israel Nafnali Benett. Ảnh: Fox News
Mohammad Deif, chỉ huy cấp cao Hamas, tuyên bố đây là „ngày khởi đầu trận đánh lớn nhất nhằm chấm dứt tình trạng chiếm đóng“. Hamas nhấn mạnh chiến dịch bắt nguồn từ „những cuộc tấn công ngày càng leo thang“ của Tel Aviv nhằm vào người Palestine ở Bờ Tây, Jerusalem và trong các nhà tù Israel.
Giới chức Israel cho biết ít nhất 300 người thiệt mạng, hơn 1.500 người bị thương trong cuộc tấn công ngày 7/10. Cơ quan y tế Palestine cùng ngày thông báo các đòn tấn công trả đũa của Israel đã khiến ít nhất 232 người chết và hơn 1.700 người bị thương.
Đây là đợt xâm nhập chưa từng thấy nhằm vào lãnh thổ Israel, cũng là một trong những động thái leo thang căng thẳng nghiêm trọng nhất tại khu vực trong nhiều năm qua. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc sẽ họp khẩn vào hôm nay để thảo luận tình hình.
Lực lượng vũ trang Hồi giáo Palestine Hamas đã nã hàng nghìn quả pháo lên các khu vực phía Nam xung quanh Gaza và ở khu vực Tel Aviv rộng lớn hơn vào rạng sáng nay 07.10.2023. Theo các nguồn tin khu vực, lực lượng Hamas phát động tấn công bằng cả trên bộ, trên biển và trên không. Ngay lập tức, Israel phát động chiến dịch mang tên „Kiếm sắt“ đáp trả Hamas.
Ảnh AFP
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói: „Các công dân của Israel, chúng ta đang trong chiến tranh, không phải một chiến dịch hay trận đánh, mà là chiến tranh. Sáng nay, ngay từ sáng sớm, Hamas đã thực hiện cuộc tấn công bất ngờ chống lại Israel. Tôi đã triệu tập những người đứng đầu về an ninh để giải quyết tình hình ở những khu vực bị xâm nhập“.
Hiện giao tranh đang diễn ra giữa quân đội Israel và Hamas tại ít nhất 7 địa điểm. Chiến dịch tấn công bất ngờ của Hamas diễn ra sau nhiều tuần căng thẳng gia tăng tại các vùng đất tranh chấp giữa người Palestine và Israel.
Các nước Mỹ, Nga, Pháp và cộng đồng quốc tế kêu gọi hai bên kiềm chế và chấm dứt bạo lực.
Mỹ và đồng minh lên tiếng bảo vệ Israel, trong khi nhiều nước ở Trung Đông ủng hộ Palestine như Iran, Iraq, Kuwait, Qatar.
Tin mới nhận được cho biết số người chết và bị thương tiếp tục tăng lên. Nguồn tin từ Israel, hiện có 200 người chết và 1100 người bị thương. Phía Palestine thông báo số người chết 232 và 1700 bị thương sau trận không kích của Israel.
Căng thẳng giữa ông McCarthy và nhóm bảo thủ trong đảng Cộng hòa, dẫn đầu là Hạ nghị sĩ Matt Gaetz, liên quan dự luật tạm thời ngăn chính phủ Mỹ đóng cửa đã khiến ông McCarthy mất chức chủ tịch Hạ viện Mỹ.
Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa Kevin McCarthy hôm 3-10. Ảnh: J. Scott Applewhite/AP
Ngày 3-10, Hạ viện Mỹ bỏ phiếu về kiến nghị do Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa đại diện bang Florida – ông Matt Gaetz đệ trình bãi nhiệm Chủ tịch Hạ viện Kevin McCarthy.
Tỉ lệ bỏ phiếu là 216 thuận/210 chống, trong đó 8 hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa, gồm ông Gaetz, cùng tất cả hạ nghị sĩ đảng Dân chủ bỏ phiếu bãi nhiệm ông McCarthy, theo đài CNN.
Theo đó, ông McCarthy chính thức bị bãi nhiệm khỏi chức vụ Chủ tịch Hạ viện sau 269 ngày giữ chức.
Bình luận về vụ việc trên, tờ The Guardian mô tả: “Chỉ cần một kiến nghị dài một trang để nghị sĩ Matt Gaetz, một đảng viên bảo thủ thuộc đảng Cộng hòa, khởi động một động thái chưa từng có trong lịch sử quốc hội Mỹ: bãi nhiệm chủ tịch Hạ viện”.
Vậy nguồn cơn nào khiến nội bộ đảng Cộng hòa chia rẽ đến mức thành viên trong đảng đệ trình kiến nghị bãi nhiệm ông McCarthy?
Nguồn cơn khiến Chủ tịch Hạ viện Mỹ bị bãi nhiệm
Căng thẳng giữa ông McCarthy và phe bảo thủ trong đảng Cộng hòa diễn ra trong nhiều tháng qua và đỉnh điểm là vào ngày 3-10 khi ông Gaetz đệ trình kiến nghị bãi nhiệm ông McCarthy.
Trước đó, sau kỳ bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ, vào tháng 1-2023, ông McCarthy đã phải vất vả thỏa hiệp với những nhà lập pháp bảo thủ trên để được nắm chức chủ tịch Hạ viện sau 15 vòng bỏ phiếu. Đổi lại, ông McCarthy đồng ý với một yêu cầu được cho là khá mạo hiểm và yêu cầu này dẫn tới việc ông bị bãi nhiệm hôm 3-10.
Theo thỏa thuận, bất kỳ nhà lập pháp nào trong nhóm này cũng có thể đệ trình lên Hạ viện kiến nghị bãi nhiệm ông McCarthy nếu không hài lòng việc ông làm.
Xung đột giữa ông McCarthy và phe bảo thủ leo thang sau khi Hạ viện Mỹ thông qua dự luật ngân sách tạm thời do ông McCarthy đề xuất nhằm ngăn chính phủ Mỹ đóng cửa.
Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa đại diện bang Florida Matt Gaetz hôm 3-10. Ảnh: HOUSE TV
Trả lời phỏng vấn trong chương trình “State of the Union” của đài CNN hôm 1-10, ông Gaetz cho biết ông sẽ đệ trình lên Hạ viện kiến nghị bãi nhiệm ông McCarthy với cáo buộc ông McCarthy hợp tác với đảng Dân chủ về dự luật trên.
“Chủ tịch Hạ viện McCarthy đạt được một thỏa thuận với những người bảo thủ trong Hạ viện vào tháng 1, nhưng kể từ đó ông ấy vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận một cách trắng trợn và nhiều lần” – ông Gaetz nói.
Hạ nghị sĩ bang Florida cũng cáo buộc ông McCarthy nói dối trong các cuộc đàm phán về dự luật tạm thời.
Quy trình đệ trình kiến nghị bãi nhiệm
Kiến nghị bãi nhiệm là thủ tục để Hạ viện loại bỏ chủ tịch của cơ quan này. Theo quy định hiện hành của Hạ viện, một thành viên bất kỳ đảng nào (dù là Cộng hòa hay Dân chủ) cũng có thể đưa ra kiến nghị bãi nhiệm. Kiến nghị bãi nhiệm nếu do một đảng viên Cộng hoà đệ trình thì phải được đa số đảng viên Cộng hoà tại Hạ viện đồng ý mới được đưa ra toàn thể Hạ viện bỏ phiếu, tương tự với đảng Dân chủ. Một khi kiến nghị được Hạ viện bỏ phiếu, sẽ chỉ cần đa số đơn giản để thông qua.
Theo thỏa thuận mà ông McCarthy đạt được với phe bảo thủ trong đảng, một thành viên của nhóm này có thể trình thẳng kiến nghị bãi nhiệm lên Hạ viện mà không cần thông qua sự ủng hộ đa số trong đảng trước khi Hạ viện bỏ phiếu. Điều này hoàn toàn trái ngược với quy định được áp dụng dưới thời người tiền nhiệm của ông McCarthy là bà Nancy Pelosi.
Cuối ngày 2-10, ông Gaetz đệ trình lên Hạ viện kiến nghị bãi nhiệm ông McCarthy khỏi chức vụ Chủ tịch Hạ viện Mỹ, kích hoạt quá trình Hạ viện họp bàn và bỏ phiếu về kiến nghị.
Theo đài CNN, trước khi Hạ viện Mỹ thảo luận và bỏ phiếu về kiến nghị của ông Gaetz, các hạ nghị sĩ sẽ bỏ phiếu về khả năng trì hoãn đưa kiến nghị này ra bỏ phiếu.
Tuy nhiên, tỉ lệ bỏ phiếu trì hoãn bỏ phiếu bãi nhiệm là 218 phiếu chống/208 phiếu thuận, trong đó 11 hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa cùng tất cả hạ nghị sĩ đảng Dân chủ bỏ phiếu chống. Vòng bỏ phiếu này mở đường cho cuộc bỏ phiếu bãi nhiệm ông McCarthy khỏi vị trí Chủ tịch Hạ viện.
Ngay sau đó, các hạ nghĩ sĩ có một giờ để tranh luận về kiến nghị bãi nhiệm và tiếp đó là bỏ phiếu cho kiến nghị. Kết quả bỏ phiếu là 216 thuận/210 chống, ông McCarthy bị bãi nhiệm, trở thành Chủ tịch Hạ viện đầu tiên bị bãi nhiệm trong lịch sử nước Mỹ.
Ông McCarthy sẽ không tranh cử chủ tịch Hạ viện lần nữa
Họp báo ngay sau khi bị bãi nhiệm khỏi chức Chủ tịch Hạ viện Mỹ, ông McCarthy thông báo ông sẽ không tranh cử chức chủ tịch Hạ viện lần nữa, theo đài CNN.
Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa Kevin McCarthy (tóc trắng, giữa) hôm 3-10. Ảnh: REUTERS
“Có thể hôm nay tôi để mất phiếu nhưng tôi đã đấu tranh cho những gì tôi tin tưởng và tôi tin vào nước Mỹ. Thật vinh dự khi được phục vụ” – ông McCarthy cho hay.
Ông McCarthy nói rằng mặc dù không còn là Chủ tịch Hạ viện nhưng ông không hối hận về những lựa chọn dẫn đến việc ông bị bãi nhiệm.
“Tôi không hối hận vì đã đứng lên lựa chọn quản trị thay vì than phiền. Đó là trách nhiệm của tôi, đó là công việc của tôi. Tôi không hối hận khi đàm phán. Chính phủ của chúng ta được thiết kế để tìm kiếm sự thỏa hiệp. Tôi không hối hận vì nỗ lực xây dựng liên minh và tìm kiếm giải pháp. Tôi được nuôi dạy để giải quyết vấn đề chứ không phải tạo ra chúng” – ông McCarthy phát biểu.
Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa đại diện bang California cũng cho biết trở thành Chủ tịch Hạ viện là „một trong những vinh dự lớn nhất“ và ông rời vị trí này với „cảm giác tự hào, thành tựu và cả sự lạc quan“.
Ông McCarthy nói rằng ông đã “chấp nhận rủi ro” vào tuần trước khi thiết kế thành công nỗ lực lưỡng đảng vào phút cuối nhằm ngăn chặn việc chính phủ đóng cửa.
Trong diễn biến mới nhất, Hạ nghị sĩ Matt Gaetz và Hạ nghị sĩ Bob Good (đều thuộc đảng Cộng hòa) cho biết Hạ viện dự kiến sẽ họp để bầu tân chủ tịch vào tuần sau.
Kiev tích cực cải thiện năng lực phòng không, Đức lo VSU dùng tên lửa hành trình bắn cầu Crimea… một số tin tức đáng chú ý về tình hình Ukraine.
Quá trình chuyển giao tên lửa hành trình Taurus của Đức tới Ukraine vẫn gặp trở ngại. (Nguồn: SAAB)
* Ukraine nỗ lực trang bị các hệ thống phòng không: Ngày 4/10, trong bài phát biểu trực tuyến, Tổng thống Volodymyr Zelensky khẳng định: “Chúng tôi đang làm tất cả để trang bị thêm nhiều hệ thống phòng không trước mùa Đông… Hiện chúng tôi đang chờ đợi quyết định cụ thể từ các đối tác của mình”. Tuy nhiên, ông không nêu thêm chi tiết.
Cũng theo ông Zelensky, các khu vực của Ukraine nên quan tâm đến việc bảo vệ các cơ sở quan trọng và tái thiết “càng sớm càng tốt”.
Trước đó, Kiev cảnh báo Moscow đang khởi động lại chiến dịch không kích vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine hồi năm ngoái, khiến hàng triệu người không có hệ thống sưởi và nước sạch trong thời gian dài.
Tuần này, Ngoại trưởng Đức Annalena Baerbock đã kêu gọi xây dựng một chiến lược để bảo vệ Ukraine trước chiến dịch tấn công của Nga vào mạng lưới năng lượng.
* Thủ tướng Scholz từ chối gửi tên lửa Taurus cho Ukraine: Ngày 4/10, Báo Bild của Đức dẫn các nguồn thạo tin từ Chính phủ Đức và Ukraine đã xác nhận điều này.
Cụ thể, từ tháng 5/2023, Ukraine đã đề nghị Đức cung cấp tên lửa tầm xa Taurus cho nước này sau khi Pháp và Anh đã chuyển cho Kiev tên lửa hành trình Scalp và Storm Shadow, nhằm giúp Ukraine có thể tấn công các mục tiêu từ xa. Tuyên bố liên quan của Bộ trưởng Quốc phòng, Ngoại trưởng và Bộ trưởng Tài chính Đức đã làm dấy lên hy vọng rằng Kiev có thể nhận được tên lửa Taurus chậm nhất vào mùa Thu này.
Tuy nhiên, Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã từ chối việc chuyển giao loại tên lửa tối tân này. Tuy Berlin chưa chính thức lên tiếng, nhưng thông tin nội bộ cho thấy rất rõ rằng sẽ nước này sẽ không gửi tên lửa Taurus. Về lý thuyết, ông Scholz vẫn để ngỏ điều đó có thể xảy ra trong tương lai, nhưng việc chuyển giao những tên lửa như vậy rất khó xảy ra.
Tuần trước, tại một cuộc họp nội bộ của Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Đức, khi được hỏi tại sao Pháp và Anh đã cung cấp tên lửa hành trình tầm xa cho Ukraine nhưng Đức thì không, ông trả lời rằng hai nước đó “có thể làm những thứ mà chúng ta không được phép, nên vấn đề không được đặt ra”.
Theo Bild, đây là lời từ chối của Đức với việc cung cấp tên lửa Taurus. Dường như theo ông, Anh và Pháp trực tiếp theo dõi tọa độ các mục tiêu của tên lửa chuyển giao, thậm chí London còn có lực lượng tại chỗ.
Ngoài vấn đề liên quan tới tọa độ và nhân sự triển khai cùng, ông Scholz cũng được cho là đã bày tỏ quan ngại rằng tên lửa hành trình Taurus có thể được dùng để bắn cầu Crimea. Những tuần gần đây, đã có các cuộc thảo luận giữa đại diện Chính phủ Anh và Đức, trong đó các quan chức London muốn thuyết phục Berlin chuyển giao tên lửa Taurus cho Kiev. Theo tờ Bild, trong cuộc thảo luận này, phía Đức quan ngại rằng tên lửa Taurus có thể được dùng để tấn công cầu Crimea.
* Ông Biden: Bất ổn chính trị ở Mỹ có thể đe dọa viện trợ cho Ukraine: Ngày 4/10, khi được hỏi liệu việc Chủ tịch Hạ viện Kevin McCarthy mất chức có thể ảnh hưởng tới nguồn tài trợ cho Ukraine hay không, Tổng thống Mỹ Joe Biden đáp: “Điều đó làm tôi lo lắng. Nhưng tôi biết đa số thành viên Hạ viện và Thượng viện của cả hai đảng đã nói rằng họ ủng hộ việc viện trợ cho Ukraine”.
Đồng thời, ông kêu gọi đảng Cộng hòa ngừng đấu đá nội bộ và quay lại việc hỗ trợ “cực kỳ quan trọng” cho Kiev. Dự kiến, Tổng thống Mỹ sẽ sớm có bài phát biểu quan trọng về sự cần thiết phải hỗ trợ Ukraine chống lại hoạt động quân sự của Nga, sau khi sự hỗn loạn ở Washington khiến các đồng minh lo ngại.
Lãnh đạo Việt Nam đã gửi điện mừng đến lãnh đạo Cộng hòa Liên bang Đức nhân dịp kỷ niệm lần thứ 33 Quốc khánh Cộng hòa Liên bang Đức.
Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 33 Quốc khánh CHLB Đức (3/10/1990-3/10/2023), ngày 3/10, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng đã gửi điện mừng tới Tổng thống Frank Walter-Steinmeier, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã gửi điện mừng tới Thủ tướng Olaf Scholz, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã gửi điện mừng tới Chủ tịch Quốc hội Liên bang Baerbel Bars và Chủ tịch Hội đồng Liên bang Peter Tschentscher.
Nhân dịp này, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã gửi điện mừng tới Bộ trưởng Ngoại giao Đức Annalena Baerbock.
Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách khu vực Nam Á và Đông Nam Á Lindsey Ford cho biết Mỹ „chắc chắn sẽ kích hoạt“ Hiệp ước phòng thủ chung (MDT) với Philippines nếu xảy ra một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào „tài sản của nước này, bao gồm cả tài sản của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines (PCG), xảy ra ở Biển Đông“.
Các tàu của lực lượng cảnh sát biển Trung Quốc tiến gần hàng rào nổi của khu vực bãi cạn Scarborough ở Biển Đông, ngày 23/9. (Nguồn: Reuters)
Bà Ford đã đưa ra lời đảm bảo này trong phiên điều trần trước Hạ viện Mỹ sáng 29/9.
Giải đáp mối băn khoăn của Hạ nghị sĩ Young Kim của bang California, người cũng đứng đầu tiểu ban về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, bà Ford nói: „Bộ Quốc phòng Mỹ đã thể hiện quan điểm cực kỳ rõ ràng khi nói đến các cam kết trong hiệp ước của chúng ta với Philippines“.
Phát biểu khi ông Kim nêu lên những chỉ trích về cam kết của Mỹ với Philippines, bà Ford nhấn mạnh: „Chúng tôi đã nói nhiều lần và sẽ tiếp tục khẳng định chúng tôi tuân thủ những cam kết đó“.
Nhà lập pháp Mỹ này chất vấn: „Mỹ có sẵn sàng hỗ trợ Hiệp ước phòng thủ chung bằng lực lượng quân sự không? Và thông điệp nào sẽ gửi tới các nước khác trong khu vực nếu Mỹ không phản ứng đủ mạnh mẽ trước một sự kiện kích hoạt hiệp ước đó?“.
Đáp lại, bà Ford ghi nhận “sự đáng tin cậy” trong quan hệ đối tác quân sự của Washington với Manila, mà bà mô tả là “một phần nền tảng” đối với an ninh của Mỹ ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và trên toàn cầu.
Ngoài việc đảm bảo „chỗ đứng“ của quân đội Mỹ tại Philippines thông qua 9 địa điểm thuộc Thoả thuận hợp tác quốc phòng tăng cường (EDCA) trên khắp lãnh thổ Philippines, bà Ford cho biết Washington cũng đang giúp một công ty Mỹ hoạt động tại Vịnh Subic vận hành một nhà máy đóng tàu mà họ coi là „cơ sở hạ tầng chiến lược quan trọng“.
Bà Ford nói thêm: „Tôi cho rằng thực tế mà các công ty Mỹ đang hợp tác và góp phần tạo việc làm cũng như đảm bảo khu vực chiến lược đó nằm trong những bàn tay thân thiện là vô cùng quan trọng“.
Nhật Bản và Đức đang hướng tới một thỏa thuận hỗ trợ hậu cần, nhằm giúp hai nước đảm bảo tốt hơn tình hình an ninh, hòa bình của khu vực.
Quan hệ quốc phòng giữa Đức và Nhật Bản dần đan xen mật thiết với nhau, sau khi hai nước có lần đầu tiên tập trận không quân chung vào năm 2022. (Nguồn: Nikkei Asia)
Nhật Bản dự kiến đàm phán với Đức về Thỏa thuận tiếp nhận và cung ứng dịch vụ tương hỗ (ACSA), cho phép lực lượng vũ trang của hai nước trao đổi nhiên liệu và các vật tư khác, tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc tập trận chung. Đây được xem là nỗ lực mới nhất nhằm đảm bảo an ninh cho hai nước, đồng thời góp phần thúc đẩy an ninh, hòa bình cho khu vực.
Thỏa thuận này đã được xác nhận vào năm ngoái tại cuộc họp 2+2 giữa bộ trưởng ngoại giao và quốc phòng của hai nước. Sắp tới, hai bên sẽ thảo luận về khuôn khổ pháp lý cho thỏa thuận này.
Nhật Bản đã ký ACSA tương tự với các nước khác, bao gồm Mỹ, Australia, Pháp, Anh và Ấn Độ.
Nhật Bản và Đức đang tích cực nâng cao quan hệ hợp tác quốc phòng. Năm 2022 đánh dấu lần đầu tiên hai nước tập trận không quân chung trên bầu trời Nhật Bản.
Trong đó, ba máy bay phản lực Eurofighter của Đức và ba máy bay chiến đấu F-2 của Nhật Bản đã cùng tham gia huấn luyện. Cuộc tập trận nhằm tăng cường khả năng chiến đấu trên không của Berlin ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương và giúp tích hợp máy bay chiến đấu của Đức vào hệ thống chỉ huy của các đồng minh.
Con tàu Nhật Bản Montevideo Maru chở hơn 1.000 người được tìm thấy sau 81 năm bị chìm ở biển Đông.
Montevideo Maru là tàu thương gia Nhật Bản bị đánh chìm trong Thế chiến thứ hai khi đang chở hơn 1.000 tù nhân chiến tranh. Phó Thủ tướng Úc Richard Marles ngày 22-4 xác nhận trên mạng xã hội Twitter rằng tàu Montevideo Maru được phát hiện ngoài khơi phía Tây Bắc của đảo Luzon – Philippines ở độ sâu hơn 4.000 m. „Phát hiện này giúp chấm dứt một trong những chương bi thảm nhất trong lịch sử hàng hải của Úc“ – ông Marles nói. Sau 5 năm lập kế hoạch, sử dụng những thiết bị công nghệ cao, các nhà thám hiểm bắt đầu tìm kiếm xác tàu vào ngày 6-4 năm nay.
Tàu Montevideo Maru. Ảnh: Đài tưởng niệm chiến tranh Úc
Trước đó, vào ngày 1-7-1942, tàu Montevideo Maru chở khoảng 1.060 tù nhân từ 16 quốc gia, dự kiến đi từ vùng lãnh thổ Papua New Guinea đến hòn đảo Hainan do Nhật Bản kiểm soát.
Một tàu ngầm của Mỹ sau đó phóng ngư lôi đánh chìm tàu Montevideo Maru do không nhận ra nó đang vận chuyển tù nhân chiến tranh.
Vụ chìm tàu Montevideo Maru là thảm họa hàng hải tồi tệ nhất của Úc, giết chết khoảng 979 công dân Úc, trong đó có ít nhất 850 quân nhân.
Theo nhóm khảo cổ học hàng hải Silentworld Foundation, dân thường từ hơn 10 quốc gia – bao gồm Anh, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Ireland, Hà Lan, New Zealand, Quần đảo Solomon, Thụy Điển và Mỹ – cũng ở trên tàu, đưa tổng số tù nhân thiệt mạng lên con số khoảng 1.060 người.
Sau khi tìm thấy xác tàu ở biển Đông, nhà chức trách Úc ca ngợi những người tham gia chiến dịch tìm kiếm, bao gồm các chuyên gia khảo sát biển sâu và các thành viên của Lực lượng Vũ trang Úc.
Tướng Simon Stuart, Tham mưu trưởng Lục quân Úc, cho biết: „Sự mất mát này nhắc nhở chúng ta về cái giá phải trả cho những cuộc xung đột của con người“.
Trong khi đó, Thủ tướng Úc Anthony Albanese đề cập tới sự tưởng nhớ và tôn vinh những người đã phục vụ nước Úc. Ông chia sẻ: „Cuối cùng, nơi an nghỉ của những linh hồn đã mất của Montevideo Maru đã được tìm thấy“.
Philippines và EU nhấn mạnh cam kết với tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS).
Philippines và EU cam kết cải thiện hợp tác hàng hải song phương thông qua các diễn đàn và tổ chức đa phương và khu vực, bao gồm ASEAN.
Philippines và Liên minh châu Âu nhấn mạnh cam kết vững chắc đối với quyền tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), đồng thời kêu gọi các nước kiềm chế sử dụng vũ lực gây bất ổn trong khu vực.
Bộ Ngoại giao Philippines đưa ra thông báo sau cuộc họp tiểu ban đầu tiên về hợp tác hàng hải Philippines – Liên minh châu Âu diễn ra trong tuần qua tại Brussels, Bỉ.
Theo Bộ Ngoại giao Philippines, hai bên bày tỏ quan ngại sâu sắc về các hành động gây nguy hiểm cho hòa bình, an ninh, ổn định và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Các hoạt động này cũng bao gồm những hành động „gây tổn hại đến đáy biển và môi trường biển, cản trở sinh kế của cộng đồng ngư dân và làm suy yếu an ninh lương thực của Philippines“.
Philippines và EU nhất trí rằng „các tranh chấp phải được giải quyết thông qua các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982“. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phi quân sự hóa và tự kiềm chế trong hành động của các quốc gia.
Tại cuộc họp, Philippines và EU cũng đưa ra các cam kết mới cải thiện hợp tác hàng hải song phương và tăng cường hợp tác thông qua các diễn đàn và tổ chức đa phương và khu vực, bao gồm ASEAN. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của các quốc gia cũng như các quyền về biển phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Cả hai cam kết sẽ tăng cường đào tạo và diễn tập trong dự án Tuyến đường hàng hải quan trọng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhằm tăng cường năng lực quản lý khủng hoảng của Philippines, đồng thời thảo luận về các lĩnh vực hợp tác trong lĩnh vực hàng hải, như phát triển bền vững, quản trị đại dương và kết nối.
Cuộc họp tiểu ban tiếp theo về hợp tác hàng hải theo thỏa thuận hợp tác và đối tác Philippines – Liên minh châu Âu sẽ diễn ra tại Manila (Philippines) vào năm 2024.
Quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ nói Philippines „gỡ dây phao Trung Quốc“ gần bãi cạn Scarborough là „một bước đi táo bạo để bảo vệ chủ quyền“.
Vị trí bãi cạn Scarborough trên Biển Đông. Đồ họa: CSIS
„Philippines gần đây đã có bước đi táo bạo trong việc bảo vệ chủ quyền, bằng cách loại bỏ dây phao do tàu hải cảnh Trung Quốc thả gần bãi cạn Scarborough trên Biển Đông“, Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ về Nam và Đông Nam Á Lindsey Ford cho biết trong phiên điều trần trước tiểu ban về Ấn Độ – Thái Bình Dương, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, ngày 28/9.
Bà Ford còn tái khẳng định cam kết an ninh của Washington với Manila, cho biết cam kết áp dụng trong cả trường hợp lực lượng vũ trang Philippines, bao gồm Cảnh sát biển Philippines, bị tấn công trên Biển Đông.
„Chúng tôi tuân thủ hoàn toàn những cam kết đó“, bà Ford nói.
Bà Ford bình luận sau khi Cảnh sát biển Philippines ngày 25/9 thông báo đã triển khai „hoạt động đặc biệt“ để cắt dây phao ngăn ngư dân do hải cảnh Trung Quốc triển khai gần bãi cạn Scarborough. Manila gọi việc Bắc Kinh thả dây phao là vi phạm luật quốc tế, gây nguy hiểm cho hoạt động hàng hải.
Bãi cạn Scarborough là rạn san hô vòng gồm nhiều đá ngầm và đá nổi nằm cách đảo chính Luzon của Philippines khoảng 230 km và cách bờ biển đông nam Trung Quốc khoảng 1.000 km. Hai bên đều tuyên bố chủ quyền, với Manila gọi Scarborough là Bajo de Masinloc, Bắc Kinh đặt tên bãi cạn là Hoàng Nham.
Trung Quốc cuối ngày 27/9 bác bỏ thông tin từ phía Philippines, cho rằng lực lượng hải cảnh nước này „tạm thời triển khai dây phao để ngăn chặn tàu Philippines tiến vào bãi cạn, sau đó chủ động thu hồi và tiếp tục kiểm soát bình thường khu vực“.
Video do cảnh sát biển Philippines công bố cho thấy thợ lặn cắt dây phao gần Scarborough. Video: CSB Philippines
Trung Quốc đẩy lực lượng Philippines ra khỏi Scarborough và kiểm soát bãi cạn này từ năm 2012. Trung Quốc sau đó thường xuyên triển khai tàu hải cảnh tuần tra xung quanh bãi cạn Scarborough, cũng như xua đuổi ngư dân Philippines ra khỏi khu vực.
Trung Quốc cho phép tàu ngư dân Philippines quay lại đánh bắt tại bãi cạn Scarborough khi quan hệ hai nước được cải thiện rõ rệt dưới thời tổng thống Rodrigo Duterte. Tuy nhiên, căng thẳng leo thang sau khi Tổng thống Marcos Jr. nhậm chức năm ngoái và đưa ra các tuyên bố cứng rắn với Bắc Kinh.
Tị nạn chiến tranh Ukraine và làn sóng người di cư qua Địa Trung Hải “đổ bộ” vào châu Âu đang gây ra tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng, làm nóng trở lại cuộc tranh luận trong Liên minh châu Âu (EU) về việc tiếp nhận và phân bổ người tị nạn. Là quốc gia tuyến đầu, Italia liên tiếp cảnh báo về thách thức lớn với EU, khi số lượng người di cư kéo tới đảo Lampedusa của nước này ngày một lớn. Riêng Đức đến nay đã nhận 1,15 triệu người lánh nạn chiến tranh Ukraine.
Nguồn: AFP/TTXVN
Lượng người di cư trên các tàu thuyền khởi hành từ bờ biển Bắc Phi đến đảo Lampedusa gia tăng nghiêm trọng. Chỉ trong chưa đầy một tuần, từ ngày 11 đến 13/9 vừa qua, khoảng 8.500 người di cư trên 199 tàu đã đến Lampedusa và con số trên còn cao hơn cả dân số đảo này. Nằm giữa Tunisia, Malta và đảo Sicily của Italia, Lampedusa là điểm đầu tiên người di cư thường tìm đến để vào EU. Giới chức Lampedusa cho biết, hòn đảo nhỏ đang quá tải trong việc tiếp nhận người di cư, đồng thời kêu gọi EU và Chính phủ Italia nhanh chóng hỗ trợ, di chuyển bớt người di cư.
Theo Bộ Nội vụ Italia, từ đầu năm đến ngày 14/9 vừa qua, gần 126.000 người di cư đã đến nước này bằng đường biển, gần gấp đôi mức cùng kỳ năm 2022. Xu hướng này nếu duy trì, lượng người di cư đổ về Italia có thể tới gần mức cao kỷ lục khoảng 181.500 người từng được ghi nhận hồi năm 2016.
Trong khi đó, theo tuyên bố của đại diện Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR), tình hình trên đảo Lampedusa đã trở nên nghiêm trọng sau khi số lượng người di cư và người tị nạn lớn chưa từng có trong những ngày gần đây. UNHCR kêu gọi thiết lập cơ chế khu vực thống nhất về thủ tục cập bến và bố trí lại những người di cư đến Italia bằng đường biển trên khắp EU.
Vấn đề người di cư là thách thức lớn đối với Chính phủ Italia. Khi lên nắm quyền vào tháng 10/2022, chính quyền Thủ tướng Giorgia Meloni cam kết giải quyết và đã nỗ lực cải thiện quan hệ với Tunisia, nơi xuất phát của phần lớn chuyến tàu di cư trái phép. Vào tháng 7, Tunisia và EU đã ký hiệp ước nhằm giúp ngăn chặn dòng người di cư, song không đem lại kết quả đáng kể.
Thủ tướng Giorgia Meloni hối thúc các nước EU phối hợp để đối phó thách thức chung có nguy cơ mất kiểm soát. Áp lực ngày càng tăng buộc Italia phải tìm kiếm sự hỗ trợ của Liên hợp quốc. Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Italia Antonio Tajani cho rằng, cần phải triển khai các biện pháp tức thời và sâu rộng để giải quyết tình trạng di cư bất thường và ngày càng nghiêm trọng.
Khó khăn lớn nhất của châu Âu hiện nay là ngăn chặn người di cư bằng đường biển. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cho rằng, làn sóng di cư bất hợp pháp là thách thức của toàn châu Âu, nên cần một cách ứng phó chung của toàn khối. Bà kêu gọi các thành viên EU tiếp nhận người di cư để chia sẻ gánh nặng với Italia. Chính phủ Đức đã thông báo kế hoạch nối lại việc tiếp nhận người tị nạn từ Italia, chỉ vài ngày sau khi Berlin tạm đình chỉ hoạt động này.
Theo chương trình tự nguyện tiếp nhận người tị nạn nhằm thể hiện tình đoàn kết của EU, Đức cam kết tiếp nhận 3.500 người tị nạn từ các quốc gia đặc biệt gặp khó khăn ở biên giới phía nam châu Âu, trong đó có Italia. Đến nay, khoảng 1.700 trường hợp (trong đó có hơn 1.000 trường hợp từ Italia) đã được Đức tiếp nhận thông qua “cơ chế đoàn kết tự nguyện” của châu Âu.
Không chỉ là vấn đề riêng của châu Âu, ngăn chặn nạn di cư bất hợp pháp còn là vấn đề của nhiều khu vực trên thế giới. Hoạt động di cư lộn xộn và mất trật tự theo các tuyến đường nguy hiểm mà những kẻ buôn người lợi dụng đang tiếp tục gây ra những hệ lụy lớn, trong đó cái giá đắt nhất chính là mạng sống. Nếu quản lý kém, việc di cư có thể làm gia tăng sự chia rẽ trong xã hội và giữa các cộng đồng.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nêu rõ, hơn 80% những người di cư theo cách an toàn và có trật tự là động lực mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, di cư trái phép đang là vấn đề cấp bách cần giải quyết và cần sự phối hợp chặt chẽ của các quốc gia, các tổ chức quốc tế và cộng đồng.
Trong thông báo ngày 25-9, Lực lượng tuần duyên Philippines thông báo đã gỡ thành công đoạn phao chắn dài khoảng 300m „để bảo vệ quyền của ngư dân“ Philippines tại khu vực.
Thành viên Lực lượng tuần duyên Philippines lặn cắt đoạn phao nổi gần bãi cạn Scarborough – Ảnh: REUTERS
„Rào chắn này gây nguy hiểm cho hàng hải, vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế. Nó cũng cản trở việc tiến hành các hoạt động đánh bắt cá và sinh kế của ngư dân Philippines“, lực lượng bảo vệ bờ biển nước này cho biết, đồng thời gọi bãi cạn Scarborough là „một phần không thể thiếu của lãnh thổ quốc gia Philippines“.
Ngày 26-9, trả lời trên đài phát thanh DWPM và kênh tin tức ANC, người phát ngôn Jay Tarriela của PCG nói rằng bốn tàu tuần duyên Trung Quốc đã có mặt gần đó trước khi Philippines cắt hàng rào. Ông cho biết các tàu Trung Quốc không quá hung hăng sau khi nhìn thấy giới truyền thông trên tàu Philippines.
Tổng thống Ferdinand Marcos Jr của Philippines đã yêu cầu gỡ bỏ phao chắn mà Trung Quốc đặt ở bãi cạn Scarborough vài giờ sau khi lên tiếng chỉ trích Bắc Kinh.
Hôm 24-9, Philippines đăng tải các hình ảnh về „hàng rào nổi“ của Trung Quốc nêu trên ở Scarborough, đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ quyền lợi ngư dân.
Lực lượng tuần duyên Philippines cho biết phía Trung Quốc đã dọn nốt phần „hàng rào nổi“ ở bãi cạn Scarborough tại Biển Đông, sau khi Manila cắt đứt đoạn phao dài khoảng 300m này.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 25-9, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân khẳng định Trung Quốc có „quyền chủ quyền và tài phán“ ở đảo Hoàng Nham, cách Bắc Kinh gọi bãi cạn Scarborough.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định sẽ sử dụng „tất cả những biện pháp cần thiết theo luật“ nhằm ngăn chặn và xua đuổi một con tàu của Philippines ở Biển Đông.
Scarborough cách đảo lớn Luzon của Philippines 230km, đã bị Trung Quốc giành quyền kiểm soát từ năm 2012.
Vụ „hàng rào nổi“ là diễn biến mới nhất trong căng thẳng leo thang giữa Philippines và Trung Quốc trên Biển Đông. Mới đây, Manila nói sẽ kiện Bắc Kinh vì phá hoại môi trường ở Biển Đông.
Ngày 24/9, đội tàu hải quân New Zealand gồm tàu hộ vệ tên lửa HMNZS Te Mana và tàu tiếp tế HMNZS Aotearoa đã cập cảng quốc tế TP.HCM.
Tàu hải quân New Zealand cập cảng TP.HCM
Bộ đôi tàu nói trên do Chuẩn Đô đốc James Gilmour, Tư lệnh Liên quân New Zealand dẫn đầu. Đoàn bắt đầu chuyến thăm hữu nghị Việt Nam trong 5 ngày.
Đón đoàn hải quân của New Zealand có đại diện Lữ đoàn 125 – Vùng 2 Hải quân; Cục Đối ngoại – Bộ Quốc phòng; Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng TP.HCM; Sở Ngoại vụ TP.HCM cùng nhiều đơn vị của New Zealand tại TP.HCM.
Chuẩn Đô đốc James Gilmour cho biết, chuyến thăm của hai tàu hải quân New Zealand đến Việt Nam diễn ra sau chuyến thăm thành công của Thượng tướng Nguyễn Tân Cương, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng tới New Zealand vào tháng 7/2023.
Bên cạnh đó, bộ đôi tàu HMNZS Te Mana và HMNZS Aotearoa cập cảng TP.HCM theo một phần của đợt triển khai hải quân lớn nhất của lực lượng Quốc phòng New Zealand tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Chuyến thăm lần này là minh chứng cho mối quan hệ hợp tác sâu sắc giữa New Zealand và Việt Nam, góp phần thắt chặt mối quan hệ hợp tác quốc phòng cũng như giữa nhân dân hai nước.
Trong thời gian 5 ngày lưu trú tại TP.HCM, đoàn sĩ quan và thủy thủ sẽ tham gia nhiều hoạt động như: chào xã giao lãnh đạo UBND TP.HCM, Bộ tư lệnh Quân khu 7; Bộ tư lệnh Vùng 2 Hải quân; tham quan cơ sở Bệnh viện dã chiến 175; giao hữu thể thao và các hoạt động cộng đồng. Thủy thủ đoàn sẽ tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, ẩm thực và tham quan một số địa danh tại TP.HCM.
Hai tàu của hải quân New Zealand cũng sẽ tham gia diễn tập sa bàn với Bộ tư lệnh Vùng 2 Hải quân về các quy tắc ứng xử trong các cuộc gặp trên biển.
Sau Việt Nam, bộ đôi tàu HMNZS Te Mana và HMNZS Aotearoa sẽ đến Malaysia tham dự hoạt động diễn tập chung gồm 5 nước.
Được biết, tàu hộ vệ tên lửa HMNZS Te Mana mang số hiệu F111 dài 118 m, rộng 14,8 m, mớn nước 6,2 m, lượng giãn nước 3.660 tấn, có tốc độ tối đa hơn 50 km/giờ, phạm vi hoạt động hơn 11.000 km.
Tàu tiếp tế HMNZS Aotearoa mang số hiệu A11, được đưa vào sử dụng năm 2020, có chiều dài 173 m, chiều rộng 24,5 m, lượng mớn nước 8,5 m, lượng giãn nước 25.000 tấn, tốc độ tối đa 37 km/h và tầm hoạt động gần 12.000 km. Hai tàu được trang bị nhiều vũ khí và thiết bị hiện đại.
Ngày 24/9/2023, Chuẩn Đô đốc Jay Tarriel, Người phát ngôn Lực lượng Cảnh sát biển Phi-líp-pin cho biết, Cơ quan quản lý nghề cá và nguồn lợi thủy sản và Lực lượng Cảnh sát biển Phi-líp-pin đã cùng lên tiếng phản đối mạnh mẽ trước việc Hải cảnh Trung Quốc đã cho lắp đặt hệ thống hàng rào nổi ở khu vực Đông Nam của Bãi cạn Scarborough mà nước này gọi là Bãi Bajo de Masinloc.
Việc phía Trung Quốc lắp đặt hệ thống hàng rào nổi với chiều dài khoảng 300m được cho là nhằm ngăn cản ngư dân Phi-lip-pin vào đánh bắt cá ở trong khu vực Bãi cạn và “cướp đoạt các hoạt động mưu sinh và nguồn lợi thủy sản của ngư dân Phi-lip-pin”.
Hoạt động lắp đặt hàng rào nổi này được 3 tàu vận tải của Cảnh sát biển và một số tàu dân binh Trung Quốc tiến hành và được ngư dân và Cảnh sát biển Phi-líp-pin phát hiện ra vào ngày 22/9/2023.
Đây không phải là lần đầu tiên phía Trung Quốc tiến hành dựng hàng rào trên biển ở khu vực Bãi cạn Scarborough nhằm ngăn cản các hoạt động nghề cá của ngư dân Phi-lip-pin.
Hẳn chúng ta còn nhớ sự kiện Trung Quốc chiếm Bãi cạn Scarborough năm 2012. Vào thời điểm đó, tháng 4/2012, trong quá trình tuần tra vùng biển của mình, lực lượng Cảnh sát biển Phi-lip-pin phát hiện khá nhiều tàu cá Trung Quốc tập trung quanh khu vực Bãi cạn và đang tiến hành đánh bắt, khai thác rất nhiều loại thủy sản được liệt vào danh mục các loài cần bảo vệ như trai tai tượng, san hô, cá mập….Thực hiện quyền chấp pháp của mình, Cảnh sát biển Phi-líp-pin đã cử tàu ra để kiểm tra và bắt giữ các tàu cá Trung Quốc. Tuy nhiên, trong quá trình này, phía Trung Quốc đã cho tàu Cảnh sát biển của mình, lấn lượt về số lượng và quy mô cũng như công suất ra quyết liệt ngăn cản. Tình hình này buộc phía Phi-líp-pin phải cử thêm 01 tàu Hải quân ra hỗ trợ và Trung Quốc đã chớp lấy thời cơ, đẩy cao căng thẳng và đổ lỗi cho Phi-líp-pin là tiến hành các hành động mang tính khiêu khích về mặt quân sự. Khi căng thẳng leo thang, ngoài việc Trung Quốc điều thêm nhiều phương tiện chiến đấu đến thực địa, nước này còn áp dụng nhiều biện pháp trả đũa như hạn chế du khách Trung Quốc đến Phi-lip-pin du lịch, hạn chế việc nhập khẩu chuối và hoa quả từ Phi-líp-pin…Trong bối cảnh đó, Mỹ là người đứng ra làm trung gian hòa giải cho hai bên với việc hai bên sẽ giảm bớt sự hiện diện về mặt quân sự và tàu của lực lượng chấp pháp tại khu vực Bãi cạn Scarborugh. Nghiêm túc thực hiện cam kết, phía Phi-líp-pin cho rút các tàu của mình ra khỏi khu vực và đây chính là cơ hội vàng để Trung Quốc chiếm giữ hoàn toàn Bãi cạn này. Và đây cũng chính là nguyên nhân thúc đẩy phía Phi-lip-pin tiến hành vụ kiện trọng tài Biển Đông chống lại Trung Quốc.
Bãi cạn Scarborough là một rặng san hô vòng gồm nhiều đá ngầm và đá nổi ở khu vực Biển Đông, cách Luzon khoảng 124 hải lý. Năm 2016, trong Phán quyết Trọng tài vụ kiện Biển Đông, liên quan đến vấn đề Bãi cạn Scarborough, Tòa Trọng tài nhấn mạnh “Tòa Trọng tài xem xét quyền đánh cá truyền thống tại bãi Scarborough và kết luận rằng ngư dân từ Philippines, cũng như Trung Quốc và các nước khác, đã đánh cá tại bãi Scarborough từ lâu và có quyền đánh cá truyền thống tại khu vực này. Do bãi cạn Scarborough nổi trên mặt nước lúc thủy triều lên, cấu trúc này có quyền có lãnh hải, vùng nước xung quanh cấu trúc này không tạo thành vùng đặc quyền kinh tế và quyền đánh cá truyền thống không bị mất đi do Công ước. Dù Tòa Trọng tài nhấn mạnh rằng Tòa không quyết định về vấn đề chủ quyền đối với bãi cạn Scarborough, Tòa xác định rằng Trung Quốc đã vi phạm nghĩa vụ tôn trọng quyền đánh cá truyền thống của ngư dân Philippines khi ngăn chặn tiếp cận bãi cạn Scarborough sau tháng 5 năm 2012”.
Lý do Tòa đưa ra phán quyết liên quan đến vấn đề đánh cá của ngư dân Phi-líp-pin tại đây là do sau khi chiếm giữ Bãi cạn Scarborough tháng 5/2012, Trung Quốc đã cho tàu Hải cảnh trực và chăng dây tại lối vào của Bãi cạn khiến ngư dân Phi-lip-pin không thể tiến hành đánh bắt tại khu vực này. Mặc dù Tòa trọng tài ra Phán quyết với nội dung nêu trên, song với chính sách 4 không đối với vụ kiện. Ngư dân Phi-líp-pin không thể vào đánh cá trong khu vực này.
Sau khi Tổng thống Duterte nắm quyền vào năm 2016, với chính sách cải thiện quan hệ với Trung Quốc, ông Duterte có đạt được một thỏa thuận với Trung Quốc, theo đó ngư dân của Phi-lip-pin tiếp tục được vào đánh cá tại khu vực Bãi cạn Scarborough với một số lượng tàu nhất định. Tuy nhiên, điều này trên thực tế hoàn toàn phụ thuộc vào “thiện chí” của Trung Quốc. Khi quan hệ giữa Trung Quốc- Phi-lip-pin tốt, ngư dân Phi-líp-pin phần nào được thoải mái hơn và ngược lại, khi quan hệ xấu đi, Trung Quốc gia tăng các biện pháp xua đuổi, cản trở ngư dân Phi-lip-pin.
Cũng có nhiều thông tin cho rằng, Trung Quốc cũng có thể tiến hành các hoạt động xây dựng, cải tạo tại Bãi cạn Scarborough tương tự như việc nước này đã xây dựng cải tạo trái phép 7 thực thể ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam.
Rõ ràng hành động chăng dây ở khu vực Bãi cạn Scarborough không phải là lần đầu, song lần này có một số điểm đáng chú ý sau: (i) việc lắp đặt hàng rào nổi sẽ mang tính bền vững và lâu dài hơn trên thực địa. Điều này đồng nghĩa là khả năng mà ngư dân Phi-líp-pin tiếp cận vùng lòng hồ của Bãi cạn để đánh bắt cá sẽ khó khăn hơn và sẽ mất thời gian hơn; (ii) Trung Quốc đang thử một phương thức mới áp đặt yêu sách trên biển. Lâu nay chúng ta vẫn thường nghĩ là ít nước sẽ đặt các hàng rào ranh giới trên biển như việc xác định ranh giới trên đất liền thông qua hàng rào biên giới hoặc cột mốc. Nay với cách làm này, Trung Quốc vừa có thể thử nghiệm, vừa có thể mở rộng để ngăn cản hoạt động của các nước khác ở một số khu vực ở Biển Đông, đặc biệt là ở khu vực Trường Sa; (iii) Việc làm này cũng là một phương thức mới, không mang tính đối kháng, song có tính răn đe cao trên thực địa. Nếu ngư dân hoặc các lực lượng chức năng Phi-líp-pin tiến hành việc cắt bỏ các hàng rào này dễ bị coi là cớ để Trung Quốc đẩy cao các hoạt động mang tính trấn áp của mình. Trong bối cảnh này, các nước trong và ngoài khu vực Biển Đông cần hết sức cảnh giác, cùng chung nhận thức về mức độ phức tạp và nguy hiểm của các hành động của Trung Quốc để cùng lên tiếng đối phó. Đồng thời, việc chuẩn bị sẵn sàng các biện pháp ứng phó trên thực địa là hết sức quan trọng
Manila và Washington đã bắt đầu thảo luận về việc tăng cường sự hiện diện quân sự của Mỹ ở bờ biển phía đông Philippines, trong nỗ lực được cho là để đối phó với Trung Quốc.
Binh sĩ Mỹ và Philippines trong một cuộc tập trận chung trên đảo Palawan năm 2016.
Quân đội Mỹ hiện có quyền tiếp cận 9 căn cứ quân sự ở Philippines, 7 trong số đó nằm trên đảo Luzon và đảo Palawan.
Các nguồn tin của báo Nikkei Asia mới đây cho biết hai nước đang thảo luận quyền tiếp cận địa điểm mới tại các khu vực khác, bao gồm đảo Samar và đảo Leyte nằm ở phía đông Philippines. Phần phía đông của đảo Mindanao ở miền nam cũng như tỉnh Bicol trên đảo Luzon cũng đang được xem xét. Dù vậy, một trong những nguồn tin lưu ý rằng các cuộc đàm phán hiện mới đang ở giai đoạn đầu.
“Tướng Brawner và tôi có thể đưa ra khuyến nghị với các lãnh đạo cấp cao của chúng tôi về việc xem xét các địa điểm mới nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm trước khi chúng tôi có được câu trả lời”, Đô đốc John Aquilino, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của quân đội Mỹ, phát biểu trong một cuộc họp báo hôm 14.9, đề cập đến Tư lệnh Lực lượng vũ trang Philippines Romeo Brawner.
Mục tiêu chính của quân đội Mỹ là hỗ trợ ứng phó thảm họa và hỗ trợ nhân đạo, nhưng việc nước này tăng cường hiện diện quân sự ở Philippines cũng giúp họ chuẩn bị đối phó với xung đột tiềm ẩn xung quanh quốc đảo này. Theo Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Tăng cường (EDCA) được ký năm 2014, Mỹ được phép phát triển địa điểm và cơ sở hạ tầng quân sự cũng như bố trí vật tư và nhiên liệu ở Philippines.
“Chúng tôi liên tục tìm cách củng cố EDCA và sự phối hợp của liên minh chúng tôi, nhưng chúng tôi không có bất cứ kế hoạch nào khác để công bố ngay lúc này”, một phát ngôn viên của Lầu Năm Góc trả lời Nikkei Asia.
Theo tờ báo Nhật Bản, cuộc thảo luận về các địa điểm mới ở Philippines mà lực lượng Mỹ có thể tiếp cận là phản ứng mới nhất trước ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Mục tiêu chính của quân đội Mỹ là hỗ trợ ứng phó thảm họa và hỗ trợ nhân đạo, nhưng việc nước này tăng cường hiện diện quân sự ở Philippines cũng giúp họ chuẩn bị đối phó với xung đột tiềm ẩn xung quanh quốc đảo này. Theo Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Tăng cường (EDCA) được ký năm 2014, Mỹ được phép phát triển địa điểm và cơ sở hạ tầng quân sự cũng như bố trí vật tư và nhiên liệu ở Philippines.
“Chúng tôi liên tục tìm cách củng cố EDCA và sự phối hợp của liên minh chúng tôi, nhưng chúng tôi không có bất cứ kế hoạch nào khác để công bố ngay lúc này”, một phát ngôn viên của Lầu Năm Góc trả lời Nikkei Asia.
Theo tờ báo Nhật Bản, cuộc thảo luận về các địa điểm mới ở Philippines mà lực lượng Mỹ có thể tiếp cận là phản ứng mới nhất trước ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Quân đội Mỹ đang thúc đẩy các sáng kiến dàn quân khắp các hòn đảo xa xôi dọc theo cái gọi là “chuỗi đảo thứ nhất”, nối liền tỉnh Okinawa của Nhật Bản với Đài Loan và Philippines.
Bắc Kinh đang mở rộng khu vực hoạt động ra ngoài “chuỗi đảo thứ nhất”. Quân đội Trung Quốc được cho là có khả năng làm gián đoạn các hoạt động quân sự của Mỹ ở Tây Thái Bình Dương nếu xung đột xảy ra.
Lực lượng phòng vệ Nhật Bản cho biết máy bay cánh cố định và trực thăng của Trung Quốc đã thực hành cất cánh và hạ cánh trên tàu sân bay Sơn Đông 60 lần ở Thái Bình Dương hồi đầu tháng này, đồng thời cung cấp hai bức ảnh về các hoạt động đó làm bằng chứng.
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã nỗ lực khôi phục liên minh 70 năm giữa nước này và Mỹ kể từ khi ông nhậm chức vào tháng 6 năm ngoái. Quan hệ song phương đã nguội lạnh đáng kể dưới thời cựu Tổng thống Rodrigo Duterte.
Sáng 20/9/2023, trong khuôn khổ hoạt động của Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 78, tại New York, gần 70 quốc gia đã ký kết “Hiệp định về Bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học ở vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia”, còn gọi là Hiệp định về Biển Cả.
Hòn Mun, Nha Trang. Tỉnh Khánh Hòa (Việt Nam) đang thực hiện nhiều giải pháp để bảo vệ và khôi phục hệ sinh thái biển
Đây là Hiệp định thứ ba được đàm phán và ký kết trong khuôn khổ Công ước Luật biển năm 1982 (UNCLOS). Điều đó tái khẳng định vai trò, tầm quan trọng của UNCLOS văn kiện được coi là “hiến pháp” về biển – cơ sở pháp lý để xử lý, giải quyết mọi hoạt động trên biển và đại dương.
Về nội dung, Hiệp định gồm 17 Chương, 76 Điều, 2 Phụ lục với nội dung chính xoay quanh một số vấn đề gồm: (i) Chia sẻ lợi ích nguồn gien biển; (ii) Thiết lập vùng bảo tồn biển; (iii) Đánh giá tác động môi trường; (iv) Xây dựng năng lực và chuyển giao công nghệ; và (v) Vấn đề chung như cơ chế ra quyết định của Hội nghị các quốc gia thành viên, thành lập, vận hành các cơ quan, thể chế để thực hiện văn kiện, giải quyết tranh chấp, cơ chế tài chính…
Trong thực tế, từng có trường hợp khiến cộng đồng quốc tế thất vọng về tính hiệu lực của UNCLOS. Như việc Trung Quốc – một quốc gia thành viên, nhưng cũng là quốc gia thẳng tay gạt bỏ phán quyết ban hành ngày 12/7/2016 của Tòa trọng tài Thường trực (thành lập theo Phụ lục VII của UNCLOS) về vụ kiện Biển Đông của Philippines đối với Trung Quốc, khi nội dung Phán quyết bác bỏ gần như hoàn toàn yêu sách “đường 9 đoạn” mà Bắc Kinh đưa ra.
Tuy nhiên, ngay cả khi thực hiện hành vi thô thiển đó, Trung Quốc cũng không thể không cảm thấy bẽ mặt. Và điều quan trọng hơn, qua hành vi đó, cộng đồng quốc tế, nhất là những quốc gia còn níu giữ chút niềm tin nhỏ nhoi vào một cường quốc tự tôn, vỗ ngực là “trỗi dậy hòa bình”, thấy rõ hơn, Trung Quốc là như thế nào, hữu pháp hay vô pháp, nói và làm có nhất quán… trong vấn đề Biển Đông.
Thế nên, với việc có tới gần 70 quốc gia tham gia ký kết Hiệp định về Biển Cả, cộng đồng quốc tế có lý do để mà hy vọng việc điều chỉnh việc khai thác, chia sẻ lợi ích và bảo tồn nguồn gien biển tại các vùng biển quốc tế sẽ được cải thiện đáng kể, theo hướng công bằng, trách nhiệm hơn.
Nên nhớ rằng, vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia – nghĩa là thuộc đối tượng điều chỉnh của Hiệp định – chiếm hơn 60% diện tích bề mặt của các đại dương, trong đó, vùng đáy nhiều khu vực có hệ sinh thái đặc biệt giàu có, với nhiều loại gen quý hiếm, có giá trị cao về kinh tế, khoa học.
Với các nước nghèo, sự kiện này càng có ý nghĩa hơn khi lâu nay, hầu như chỉ có các nước phát triển và công ty tư nhân sở hữu công nghệ biển và công nghệ sinh học hàng đầu cùng nguồn tài chính dồi dào, mới có khả năng khảo sát, nghiên cứu, phát triển ứng dụng đem lại lợi nhuận. Nói cách khác, trước khi có Hiệp định về Biển Cả, phần lợi từ việc nghiên cứu, ứng dụng nguồn gien trên phạm vi 60% đại dương bao la cơ bản nằm trong tay các quốc gia giàu có; các nước chưa phát triển biết thế, nhưng phận nghèo đành cắn răng chịu thiệt – Một sự bất công ghê gớm!
Có lẽ vì thế, quá trình thương thảo, đàm phán gặp muôn trùng trở ngại trong suốt hai thập kỷ vừa qua. Trở ngại, dù các quốc gia đều thấy rõ tầm quan trọng của Hiệp định này với biển cả chẳng kém tầm quan trọng của Hiệp ước Montreal cấm các sản phẩm có hại cho tầng ozone, và nhờ đó giúp cho tầng ozone tự phục hồi theo thời gian. Còn bà Rena Lee, Chủ tịch Hội nghị liên Chính phủ, nhấn mạnh: việc xây dựng Hiệp định là “một công cuộc to lớn và có ý nghĩa sống còn”.
Trở ngại trong 15 năm đề xuất ý tưởng, vận động, chuẩn bị đã đành; điều đó vẫn xảy ra với quá trình đàm phán chính thức bắt đầu năm 2018, với sự tham gia của hầu hết các nước thành viên LHQ, kể cả các nước không có biển hoặc không phải là thành viên UNCLOS.
Một trong những cấn cá trong quá trình thương thảo, xây dựng, đặc biệt là với các nước phát triển, là việc quy định nhiều khu bảo tồn biển hơn và bắt buộc các chủ thể có dự án hoạt động trên biển khơi, cho dù là đánh bắt hải sản, vận tải hàng hải, khai thác dưới đáy đại dương, trước hết phải thực hiện các nghiên cứu về tác động môi trường.
Lợi ích chung cho toàn cầu thì ai cũng thấy rõ. Nhưng cái “hại” là qui định đó, nếu vào văn bản chính thức, sẽ hạn chế mục tiêu, tham vọng của các công ty tư nhân chiếm ưu thế về công nghệ, các quốc gia giàu có muốn giàu thêm từ nguồn lợi vô giá và đầy tiềm năng này. Thế nên, quá trình xây dựng Hiệp định luôn gắn với vô vàn lời bàn ra bàn vào; những cuộc vận động hành lang; không loại trừ, cả những cái nắm tay dưới gầm bàn của các quốc gia thân hữu cùng lợi ích, bất chấp những cái nhìn ganh tỵ, xót xa của các nước nghèo.
Liên quan vấn đề này, không ít chuyên gia đã dẫn ra những gì Trung Quốc đã và đang làm ở Biển Đông lâu nay, như khảo sát địa chấn; cải tạo các đá, bãi ngầm đang kiểm soát thành các cứ điểm quân sự phục vụ cho âm mưu hiện thực hóa yêu sách “đường 9 đoạn”. Đồng thời với quá trình đó, không ai dám loại trừ khả năng Trung Quốc đang âm thầm làm những gì dưới đáy biển lâu nay.
Dù sao, sau hành trình gian khó 2 thập kỷ, tới nay Hiệp định cũng đã được gần 70 nước ký, sẽ có hiệu lực sau khi được 60 quốc gia phê chuẩn.
Chỉ có điều, thò bút ký là một chuyện. Thực thi như thế nào, nghiêm túc hay không, các quy định có giá trị pháp lý đến đâu, hiểu thế nào về chúng…, là cả một câu chuyện dài phía trước, trong đó, người lạc quan nhất cũng không dám loại trừ toàn bộ những khó khăn phức tạp, tình huống trớ trêu.
