Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tuyên bố rằng đất nước ông đang sở hữu một loại vũ khí mà “không ai biết”.
Giám đốc công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios trong bức ảnh chụp năm 2019.
Mỹ sở hữu công nghệ có thể “điều khiển” và “bẻ cong thời gian và không gian”, ông trùm đổi mới của Nhà Trắng Michael Kratsios đã tuyên bố hôm 16/4, khiến nhiều người nhớ lại tuyên bố về vũ khí mới mà Tổng thống Donald Trump đưa ra mới đây.
Ông Kratsios đã đưa ra những phát biểu tại Endless Frontiers Retreat ở Austin, bang Texas, chỉ vài tuần sau khi được xác nhận là Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ của Nhà Trắng.
Ông nhấn mạnh tham vọng của Tổng thống Donald Trump là mở ra một “thời kỳ hoàng kim mới của nước Mỹ”, bao gồm thúc đẩy nghiên cứu khoa học và ứng dụng các công nghệ tiên tiến. Theo ông Kratsios, Mỹ có thể nổi lên như một quốc gia dẫn đầu toàn cầu bằng cách đưa ra “những lựa chọn thông minh” liên quan đến tài trợ công và bãi bỏ quy định về đổi mới.
“Các công nghệ của chúng tôi cho phép chúng tôi điều khiển thời gian và không gian. Chúng xóa bỏ khoảng cách, khiến mọi thứ phát triển và cải thiện năng suất”, ông tuyên bố mà không giải thích thêm.
Sau đó trong bài phát biểu của mình, ông Kratsios nhấn mạnh rằng việc vượt qua “tình trạng xơ cứng của nhà nước” sẽ giúp người Mỹ đạt được “những khám phá khoa học có thể bẻ cong thời gian và không gian, tạo ra nhiều thứ hơn với ít nguyên liệu hơn và đưa chúng ta tiến xa hơn vào ranh giới vô tận”.
Bản thân ông Trump gần đây đã ám chỉ đến các công nghệ tiên tiến chưa từng được tiết lộ với công chúng. Tuần trước, ông tuyên bố Trung Quốc sẽ ngần ngại leo thang căng thẳng thương mại với Mỹ một phần là do sự tồn tại của “vũ khí bí mật” trong kho vũ khí của Mỹ.
“Chúng tôi có vũ khí mà không ai biết nó là gì, và đó là vũ khí mạnh nhất trên thế giới mà chúng tôi có. Thậm chí nó còn mạnh hơn bất kỳ ai, thậm chí không có thứ gì mạnh gần bằng nó”, ông nói với các nhà báo tại Phòng Bầu dục.
Vào tháng 3, ông Trump đã công bố việc phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6, mà ông mô tả là “máy bay nguy hiểm nhất từng được chế tạo”. Ông lưu ý rằng Boeing đã được trao hợp đồng cho dự án này.
Tại vùng biển Đà Nẵng, tàu CSB 8002 thuộc Bộ Tư lệnh Vùng CSB 2 (Việt Nam) tiến hành buổi luyện tập chung với tàu tuần tra Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines.
Tàu CSB 8002 thuộc Bộ tư lệnh Vùng CSB (Việt Nam) tiến hành buổi luyện tập chung với tàu BRP Gabriela Silang (OPV-8301) của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines
Chiều 17.4, đại tá Trương Bá Long, Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Vùng CSB 2, cho biết cùng ngày tại vùng biển TP.Đà Nẵng, tàu CSB 8002 thuộc Bộ tư lệnh Vùng CSB (Việt Nam) tiến hành buổi luyện tập chung với tàu BRP Gabriela Silang (OPV-8301) của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines.
Đây là sự kiện trọng tâm trong chuyến thăm chính thức kéo dài 4 ngày của tàu Philippines tại TP.Đà Nẵng, đánh dấu lần đầu tiên Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cử tàu đến Việt Nam.
Chuyến thăm này nằm trong khuôn khổ các hoạt động giao lưu, tăng cường hợp tác song phương giữa hai lực lượng.
Nội dung luyện tập tập trung vào các tình huống giả định về tìm kiếm cứu nạn trên biển và phòng chống cháy nổ. Các bài tập được triển khai bài bản, thể hiện sự chuyên nghiệp và phối hợp nhịp nhàng giữa hai lực lượng.
Kết quả buổi luyện tập đạt mọi mục tiêu đề ra, đảm bảo an toàn tuyệt đối, đồng thời khẳng định năng lực tác chiến và khả năng phối hợp trong các tình huống khẩn cấp trên biển.
Chuyến thăm và buổi luyện tập chung là minh chứng cho mối quan hệ hữu nghị ngày càng bền chặt giữa CSB Việt Nam và Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines, mà còn tạo cơ hội để hai bên trao đổi kinh nghiệm, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau.
Ngoài ra, hoạt động này cũng nhằm đóng góp thiết thực vào việc duy trì hòa bình, ổn định và an ninh khu vực Biển Đông, đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức về an ninh hàng hải.
Sau buổi luyện tập, cán bộ, chiến sĩ tàu CSB 8002 tổ chức lễ tiễn tàu BRP Gabriela Silang.
Trước đó, ngày 14.4, tàu BRP Gabriela Silang (OPV-8301) của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cập cảng Tiên Sa (Q.Sơn Trà), lần đầu thăm hữu nghị TP.Đà Nẵng.
Được sự đồng ý của Bộ Quốc phòng Việt Nam, tàu BRP Gabriela Silang (OPV-8301) của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cùng 84 thủy thủ do đại tá Eleizer Gonzales Ibarientos làm thuyền trưởng có các hoạt động tại TP.Đà Nẵng từ ngày 14 – 17.4.
Đây là lần đầu tiên một tàu của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cập cảng Việt Nam, đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ hợp tác lực lượng thực thi pháp luật trên biển của 2 nước.
Trong thời gian lưu lại Đà Nẵng, lực lượng tàu tham gia nhiều hoạt động ý nghĩa như chào xã giao lãnh đạo UBND TP.Đà Nẵng, Bộ Tư lệnh Vùng CSB 2 và giao lưu thể thao.
CHDCND Triều Tiên đã có phản ứng về việc Mỹ triển khai máy bay ném bom chiến lược B-1B đến bán đảo Triều Tiên gần đây.
Hãng thông tấn KCNA hôm 17.4 đưa tin Bình Nhưỡng chỉ trích Mỹ đã triển khai máy bay ném bom chiến lược B-1B trong cuộc tập trận chung gần đây với Hàn Quốc.
Một phát ngôn viên của Bộ Quốc phòng Triều Tiên nói rằng việc triển khai máy bay ném bom chiến lược của Mỹ trong khu vực đã trở thành một “hoạt động quân sự thường lệ”, đồng thời gọi đó là “trò lừa gạt liều lĩnh”, theo KCNA dẫn tuyên bố từ Bộ Quốc phòng Triều Tiên.
Trong tuyên bố, Bộ Quốc phòng Triều Tiên còn nhấn mạnh động thái quân sự gần đây của Mỹ và Hàn Quốc “là mối đe dọa công khai đối với an ninh của nhà nước chúng tôi”.
Hiện chưa có thông tin về về phản ứng của Mỹ cũng như Hàn Quốc đối với tuyên bố trên của Bộ Quốc phòng Triều Tiên.
Trước đó, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc ngày 15.4 thông báo Hàn Quốc và Mỹ đã tổ chức cuộc tập trận không quân chung trên bán đảo Triều Tiên, với sự tham gia của máy bay ném bom B-1B từ Mỹ. Tham gia cuộc tập trận này còn có máy bay chiến đấu F-35A và F-16 của Hàn Quốc và F-16 thuộc Mỹ, theo Yonhap.
Bộ Quốc phòng Hàn Quốc khi đó nhấn mạnh cuộc tập trận mới nhằm chứng minh năng lực của các đồng minh trong việc ứng phó các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa đang gia tăng từ Triều Tiên. Đây là cuộc tập trận chung tương tự thứ hai của Mỹ và Hàn Quốc từ đầu năm đến nay, sau cuộc tập trận vào ngày 20.2.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc và Malaysia cho biết hai nước sẽ tăng cường hợp tác về thương mại, kinh tế và đầu tư.
Cuộc họp giữa ông Tập Cận Bình và Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim diễn ra sáng ngày 16-4, giữa lúc căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn chưa hạ nhiệt.
Theo Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV, ông Tập đã nói với ông Ibrahim rằng Trung Quốc và Malaysia “là những nước láng giềng tốt, bạn bè tốt và đối tác tốt”, và rằng mối quan hệ giữa hai nước đang “tiến tới một tương lai tươi sáng hơn” và “kỷ nguyên vàng mới”.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc cho biết nước này sẵn sàng hợp tác với Malaysia để thúc đẩy sự thống nhất của Nam Bán cầu và mang lại sự chắc chắn hơn cho khu vực và thế giới.
Còn theo Bộ Ngoại giao Malaysia, ông Tập và ông Anwar sẽ thảo luận về hợp tác song phương giữa hai nước và trao đổi quan điểm về các vấn đề khu vực và quốc tế. Bộ này cho biết hai nhà lãnh đạo cũng sẽ chứng kiến lễ ký kết các thỏa thuận.
Các lĩnh vực mà hai nước sẽ hợp tác bao gồm thương mại, kinh tế và đầu tư, theo Hãng tin Reuters. Ngoài ra, ông Anwar nói hai quốc gia sẽ hợp tác trong các lĩnh vực bao gồm trí tuệ nhân tạo.
Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của Malaysia trong 16 năm qua. Hai nước đã kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm ngoái.
Chuyến đi của ông Tập đến Việt Nam, Malaysia và Campuchia, diễn ra khi các nước tìm cách ứng phó với mức thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Các nền kinh tế Đông Nam Á nằm trong số những nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Không như nhiều quốc gia khác đã phản ứng với kế hoạch áp thuế của ông Trump bằng cách tìm kiếm các thỏa thuận song phương với Washington, Trung Quốc đã tăng thuế đối với hàng hóa của Mỹ để đáp trả mức thuế quan lên đến 145% mà Washington áp lên hàng hóa của Bắc Kinh. Nước này cũng im lặng trước đề nghị đàm phán của Mỹ.
Tờ South China Morning Post dẫn lời các chuyên gia nhận định chuyến công du của ông Tập nhằm thể hiện Trung Quốc là đối tác đáng tin cậy và có trách nhiệm đối với khu vực.
Ngày 15/4, Hàn Quốc và Mỹ đã tổ chức các cuộc tập trận không quân chung, có sự tham gia của máy bay ném bom B-1B của Mỹ, nhằm phô trương sức mạnh chống lại các mối đe dọa quân sự của Triều Tiên.
Cuộc tập trận – cũng có sự tham gia của máy bay chiến đấu F-35A và F-16 – diễn ra trùng với lễ kỷ niệm 113 năm ngày sinh cố lãnh tụ Triều Tiên Kim Il-sung, một ngày lễ lớn ở Triều Tiên, được gọi là “Ngày Mặt trời”.
Mục tiêu cuộc tập trận là nhằm chứng minh năng lực của hai nước đồng minh trong việc ứng phó với các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa đang gia tăng của Triều Tiên.
“Hàn Quốc và Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng các cuộc tập trận chung, tăng cường mức độ hợp tác của liên minh hai nước”, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết.
Bộ này không nêu rõ số lượng máy bay ném bom B-1B được triển khai. Nhưng những bức ảnh từ cuộc tập trận cho thấy hai máy bay ném bom hạng nặng tầm xa của Mỹ bay theo đội hình với các máy bay chiến đấu.
Đây là cuộc tập trận không quân Mỹ – Hàn thứ hai trong năm nay, sau một hoạt động tương tự vào ngày 20/2. Hai nước cũng đã tổ chức các cuộc tập trận không quân ba bên với Nhật Bản, có sự tham gia của máy bay ném bom thông thường, hồi tháng 1.
Triều Tiên thường tỏ ra giận dữ trước việc triển khai các khí tài chiến lược của Mỹ tới bán đảo Triều Tiên, cáo buộc Washington làm gia tăng căng thẳng.
Bình Nhưỡng cũng cảnh báo sẽ sử dụng “biện pháp chiến lược” để chống lại mối đe dọa từ Mỹ sau các cuộc tập trận hồi tháng 2 của các đồng minh.
Cuộc tập trận mới nhất của hai nước cũng diễn ra ngay sau khi cựu Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk Yeol bị cách chức vì ban hành lệnh thiết quân luật chớp nhoáng hồi đầu tháng 12.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, cuộc hội kiến diễn ra tại trụ sở Trung ương Đảng ở Hà Nội. Trong đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình là hoạt động cấp cao quan trọng nhất của quan hệ Việt – Trung trong năm nay, góp phần duy trì truyền thống tốt đẹp giao lưu cấp cao mật thiết giữa hai Đảng, hai nước.
Thủ tướng bày tỏ trân trọng và đánh giá cao việc ông Tập Cận Bình là lãnh đạo đầu tiên của Đảng, Nhà nước Trung Quốc thăm Việt Nam bốn lần trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.
Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam tin rằng chuyến thăm lần này tiếp tục là dấu mốc lịch sử, góp phần định hướng chiến lược và mang lại động lực mạnh mẽ thúc đẩy quan hệ hai Đảng, hai nước. Mong muốn có các dự án biểu tượng tại Việt Nam
Cũng tại hội kiến, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã giới thiệu khái quát những tình hình lớn về phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam. Trong đó nhất là việc kiên trì thực hiện “ba đột phá chiến lược” và triển khai “bộ tứ chiến lược”, gồm đột phá phát triển khoa học, công nghệ; thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy; phát triển khu vực kinh tế tư nhân và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng.
Nêu một số đề xuất về phương hướng và trọng tâm hợp tác, Thủ tướng đề nghị hai bên xây dựng quan hệ chính trị tin cậy, tốt đẹp để dẫn dắt tổng thể quan hệ song phương, duy trì trao đổi giữa lãnh đạo cao nhất hai Đảng, hai nước, cơ chế hóa tiếp xúc giữa hai Thủ tướng.
Bên cạnh đó, thúc đẩy hợp tác quốc phòng – an ninh thực sự trở thành trụ cột của quan hệ hai nước và phối hợp, ủng hộ lẫn nhau trong các khuôn khổ đa phương.
Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam cũng mong muốn hai bên nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác thực chất trên các lĩnh vực.
Về thương mại, thúc đẩy phát triển cân bằng, bền vững, tạo điều kiện cho nông sản và các mặt hàng khác của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc. Ngoài ra, đẩy mạnh hợp tác phát triển lực lượng sản xuất mới, trọng tâm là khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thủ tướng cũng mong muốn sớm có các dự án lớn mang tính biểu tượng của quan hệ hai nước tại Việt Nam. Ngoài ra tạo điểm sáng mới về hợp tác tài nguyên môi trường, tài chính tiền tệ và làm sâu sắc hơn nữa hợp tác văn hóa, giáo dục, du lịch, hàng không…
Ông đề nghị hai bên tiếp tục xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; duy trì hòa bình, ổn định trên biển, củng cố môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mỗi nước.
Đồng thời tuân thủ nhận thức chung cấp cao, kiểm soát hiệu quả và xử lý thỏa đáng bất đồng trên tinh thần hữu nghị, tôn trọng lẫn nhau, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Ủng hộ doanh nghiệp Trung Quốc sang Việt Nam đầu tư
Khẳng định là nước láng giềng hữu nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình bày tỏ ấn tượng trước sức sống mạnh mẽ của công cuộc Đổi mới tại Việt Nam và chúc mừng những thành tựu quan trọng Việt Nam đạt được trong công cuộc phát triển kinh tế – xã hội, nhất là tăng trưởng kinh tế ở mức cao và ổn định.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng chúc Việt Nam tổ chức thành công Đại hội XIV, đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình khẳng định Đảng, Chính phủ Trung Quốc kiên trì chính sách hữu nghị với Việt Nam, luôn coi Việt Nam là phương hướng ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng.
Trung Quốc kiên định ủng hộ Việt Nam đi con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với tình hình của Việt Nam, sẵn sàng cùng Việt Nam tập trung xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai giữa hai nước xoay quanh định hướng “6 hơn”, đóng góp cho sự nghiệp tiến bộ của nhân loại.
Bày tỏ vui mừng về kết quả tốt đẹp đạt được trong cuộc hội đàm sâu rộng với Tổng Bí thư Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết hai bên cũng đã ký kết hơn 40 văn kiện hợp tác.
Hoan nghênh và đánh giá cao những ý kiến của Thủ tướng Phạm Minh Chính về các biện pháp tăng cường quan hệ hai Đảng, hai nước, ông Tập Cận Bình mong muốn hai bên phát huy tốt các cơ chế trao đổi, hợp tác trên các kênh và giữa các bộ ngành chủ chốt như ngoại giao – quốc phòng – công an.
Đồng thời, ông mong hai nước nắm chắc cơ hội của sự phát triển trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, tận dụng khoảng cách địa lý gần gũi giữa hai quốc gia để khai thác tiềm năng hợp tác kinh tế và phát triển các ngành nghề cũng như tích cực thúc đẩy cơ chế hợp tác đường sắt giữa hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định nước này sẵn sàng mở rộng nhập khẩu các mặt hàng nông sản của Việt Nam, ủng hộ doanh nghiệp Trung Quốc tăng cường đầu tư chất lượng cao tại Việt Nam.
Ông cũng đề nghị hai bên tổ chức tốt các hoạt động trong khuôn khổ Năm giao lưu nhân văn Việt – Trung 2025 và triển khai các tuyến du lịch Hành trình đỏ. Ngoài ra tăng cường hợp tác trong lĩnh vực giáo dục, y tế để đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc còn đề nghị các bộ ngành hai bên chủ động, tích cực triển khai các dự án hợp tác; kiểm soát thỏa đáng bất đồng theo nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao, thúc đẩy hợp tác trên biển, cùng duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới.
Mỹ đã yêu cầu kiểm soát một đường ống quan trọng ở Ukraine được sử dụng để vận chuyển khí đốt Nga tới châu Âu, các nguồn thạo tin cho hay.
Đường ống dẫn khí Nga của Gazprom.
Giới chức Mỹ và Ukraine hôm 11/4 đã họp để thảo luận về các đề xuất của Nhà Trắng về một thỏa thuận khoáng sản với Kiev.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn Kiev trao quyền cho Washington khai thác tài nguyên khoáng sản để bù đắp lại khoản viện trợ mà Mỹ đã cung cấp cho Ukraine hơn 3 năm qua.
Cuộc đàm phán ngày càng trở nên gay gắt khi Mỹ đưa ra dự thảo thỏa thuận tối đa quyền kiểm soát đối với tài nguyên khoáng sản của Ukraine hơn so với phiên bản ban đầu hồi tháng 2.
Theo nguồn tin thân cận, tài liệu mới nhất bao gồm yêu cầu Tổng công ty Tài chính Phát triển Quốc tế của Mỹ nắm quyền kiểm soát đường ống dẫn khí đốt tự nhiên chạy qua Ukraine.
Đường ống này chạy từ thị trấn Sudzha ở phía Tây nước Nga đến thành phố Uzhhorod của Ukraine, cách đó khoảng 1.200km, trên biên giới với EU và Slovakia. Được xây dựng vào thời Liên Xô, đường ống này là một phần quan trọng của cơ sở hạ tầng quốc gia và là tuyến đường năng lượng chính.
Hôm 1/1, Ukraine đã khóa van đường ống, chấm dứt hợp đồng trung chuyển khí đốt với công ty năng lượng nhà nước Nga Gazprom. Trước đó, Ukraine thu về hàng trăm triệu USD mỗi năm nhờ trung chuyển khí đốt qua lãnh thổ.
Có một số tuyến đường ống dẫn khí đốt từ Nga đến EU đi qua Ukraine (như Soiuz, Prohres và Urengoy-Pomary-Uzhhorod), nhưng tất cả đều thuộc sở hữu nhà nước và do Đơn vị điều hành hệ thống truyền tải khí đốt của Ukraine kiểm soát.
Mùa thu năm ngoái, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề xuất cho phép Mỹ tiếp cận ngành khoáng sản kém phát triển của Ukraine. Ông hình dung ra một thỏa thuận mà theo đó chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ cung cấp vũ khí cho Ukraine, để đổi lấy lợi nhuận trong tương lai từ các khoản đầu tư chung.
Tuy nhiên, ông Trump đề xuất một thảo thuận trị giá 500 tỷ USD mà từ chối đưa ra các cam kết an ninh hoặc hỗ trợ quân sự. Tuần trước, ông phàn nàn rằng Tổng thống Zelensky đang tìm cách rút lui khỏi thỏa thuận. Ông cảnh báo nhà lãnh đạo Ukraine sẽ gặp vấn đề lớn nếu không ký thỏa thuận khoáng sản.
Phát biểu với báo chí hôm 10/4, Tổng thống Zelensky cho biết ông sẵn sàng thực hiện một thỏa thuận để hiện đại hóa đất nước nhưng Ukraine chỉ có thể đồng ý nếu có “sự bình đẳng” giữa 2 bên với doanh thu được chia 50-50.
“Tôi chỉ bảo vệ những gì thuộc về Ukraine. Nó sẽ có lợi cho cả Mỹ và Ukraine. Đây là điều đúng đắn cần làm”, ông nhấn mạnh.
Bộ Tài chính Mỹ xác nhận các cuộc đàm phán kỹ thuật đang diễn ra. Các nguồn thạo tin cho rằng cuộc trao đổi khó có khả năng đạt đột phá.
Đặc phái viên Mỹ về vấn đề Ukraine, ông Keith Kellogg, thừa nhận rằng phía Mỹ đã đánh giá thấp độ phức tạp của thỏa thuận.
Bộ Tư pháp Ukraine đã thuê hãng luật của Mỹ và Anh để hỗ trợ đàm phán thỏa thuận khoáng sản quan trọng mà Tổng thống Trump đề xuất.
Tạp chí Phương Đông xin giới thiệu tới độc giả bản dịch tài liệu năm 1966 của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã được giải mật, trong đó CIA cân nhắc các kịch bản Mỹ sẽ sử dụng đến vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam, đồng thời đưa ra dự đoán về phản ứng của các quốc gia trên thế giới nếu “điều cấm kỵ suốt 20 năm qua bị phá vỡ”.
Hình ảnh một vụ thử bom hạt nhân dưới nước của Hoa Kỳ tại Đảo san hô Bikini ở Quần đảo Marshall vào năm 1946. Quả bom tạo ra một đám mây hình nấm gồm nước và mảnh vụn phóng xạ rộng hơn 16km, cao gần 160m, trùm lên hạm đội thử nghiệm của Hải quân Hoa Kỳ ở phía dưới. Ảnh phục chế màu của Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Hoa Kỳ.
Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ
Văn phòng Đánh giá Quốc gia
(TUYỆT MẬT)
Ngày 18/3/1966
BẢN GHI NHỚ GỬI GIÁM ĐỐC
NỘI DUNG: Việc sử dụng vũ khí hạt nhân trong Chiến tranh Việt Nam
NHỮNG NHẬN ĐỊNH CHÍNH
A. Việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam sẽ là một trong những sự kiện trọng đại nhất lịch sử hiện đại. Phản ứng của thế giới sẽ bị tác động ở một mức độ nào đó bởi hoàn cảnh mà Mỹ sử dụng đến vũ khí hạt nhân, và các mục tiêu bị tấn công. Nhưng gần như độc lập với những yếu tố này sẽ là một ác cảm rất lớn và rộng khắp về việc Hoa Kỳ đã phá vỡ điều “cấm kỵ” suốt 20 năm qua về sử dụng vũ khí hạt nhân.
B. Một trong số các hệ quả sẽ là sự kích động dữ dội ở Nhật Bản, có thể dẫn tới việc hạn chế cho Hoa Kỳ sử dụng các cơ sở vật chất của Nhật và lên án hiệp ước quốc phòng Mỹ – Nhật; có thể sẽ có một số động lực gia tăng hướng tới việc phổ biến hạt nhân; nhưng kèm theo đó sẽ là áp lực quốc tế đòi giải giáp hạt nhân, với rất ít sự kiên nhẫn về tính kỹ thuật của việc xác minh; có thể là một nghị quyết lên án tại Liên hợp quốc; và suy giảm đáng kể sự ủng hộ của công chúng mà hiện tại chính sách của Mỹ ở Việt Nam đang có được.
C. Có thể sau khi Hoa Kỳ đã sử dụng vũ khí hạt nhân thì những người Cộng sản Trung Quốc sẽ quyết định từ bỏ, nhưng chúng tôi nghĩ rằng khả năng họ không làm như vậy sẽ lớn hơn, họ sẽ hy vọng rằng những thiệt hại tích lũy của Mỹ cùng áp lực ngày càng gia tăng của cả thế giới sẽ buộc Mỹ phải lùi bước. Bắc Việt sẽ bị hạ xuống vai trò thứ yếu hơn. Liên Xô sẽ hành động mạnh mẽ để chống lại Hoa Kỳ trên cả mặt trận chính trị và tuyên truyền; chúng tôi không tin rằng Liên Xô sẽ bước vào cuộc chiến hay ủng hộ người Trung Quốc bằng vũ khí hạt nhân.
THẢO LUẬN
I. Các kịch bản
Báo cáo này sẽ lập luận rằng các phản ứng quốc tế đối với việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam sẽ được quyết định phần lớn bởi thực tế rằng vũ khí đó là hạt nhân, chứ không phải bởi hoàn cảnh mà chúng được sử dụng hay những sự khiêu khích có thể đã khiến Hoa Kỳ sử dụng chúng. Tuy nhiên, hoàn cảnh cũng sẽ tạo ra một vài khác biệt, ít nhất là ở một số phương diện nhất định. Sau đây là danh sách các kịch bản có thể hình dung ra được, bắt đầu bằng kịch bản mà việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ là khó biện minh nhất trong mắt thế giới nói chung và ít phù hợp nhất với kỳ vọng của phe Cộng sản và tiếp đến là các kịch bản ở cực bên kia trong thang điểm đánh giá này.
a. Tình hình quân sự ở Nam Việt Nam về cơ bản vẫn như hiện tại; Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân vì thất vọng do không thể đạt được quyết định nào bằng các biện pháp thông thường.
b. Hoa Kỳ xâm lược Bắc Việt, bằng đường bộ hoặc đường biển, hoặc cả hai; Cộng sản Trung Quốc can thiệp bằng lực lượng chiến đấu quy mô lớn, hoặc một cách bí mật hoặc bằng lực lượng “tình nguyện”, và lực lượng Hoa Kỳ ở Bắc Việt Nam cảm thấy họ có nguy cơ bị hủy diệt.
c. Hoa Kỳ không xâm lược Bắc Việt. Nhưng quân đội Bắc Việt, cộng thêm các lực lượng mặt đất của Cộng sản Trung Quốc, sẽ tung ra chiến dịch tấn công công khai quy mô lớn nhất vào Nam Việt Nam, là điều họ hoàn toàn có khả năng, trên khắp và xung quanh khu phi quân sự. Họ cũng có thể tiến vào bắc Lào với lực lượng mạnh. Các lực lượng của Hoa Kỳ và Nam Việt Nam có thể có hoặc không bị đe dọa nghiêm trọng; trong bất kỳ tình huống nào thì một giai đoạn mới trong cuộc chiến sẽ được mở ra do sự chủ động của phía Trung Quốc và Bắc Việt.
d. Khu vực xung đột được mở rộng do sự chủ động của những người Cộng sản Trung Quốc, liên quan tới việc xâm lược Lào, Thái Lan, và có lẽ cả Miến Điện.
e.
A. Chính những người Cộng sản Trung Quốc sử dụng vũ khí hạt nhân trước.
B. Một trong số các hệ quả sẽ là sự kích động dữ dội ở Nhật Bản, có thể dẫn tới việc hạn chế cho Hoa Kỳ sử dụng các cơ sở vật chất của Nhật và lên án hiệp ước quốc phòng Mỹ – Nhật; có thể sẽ có một số động lực gia tăng hướng tới việc phổ biến hạt nhân; nhưng kèm theo đó sẽ là áp lực quốc tế đòi giải giáp hạt nhân, với rất ít sự kiên nhẫn về tính kỹ thuật của việc xác minh; có thể là một nghị quyết lên án tại Liên hợp quốc; và suy giảm đáng kể sự ủng hộ của công chúng mà hiện tại chính sách của Mỹ ở Việt Nam đang có được.
C. Có thể sau khi Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân thì những người Cộng sản Trung Quốc sẽ quyết định từ bỏ, nhưng chúng tôi nghĩ rằng khả năng họ không làm như vậy sẽ lớn hơn, họ sẽ hy vọng rằng những thiệt hại tích lũy của Mỹ cùng áp lực ngày càng gia tăng của cả thế giới sẽ buộc Mỹ phải lùi bước. Bắc Việt sẽ bị hạ xuống vai trò thứ yếu hơn. Liên Xô sẽ hành động mạnh mẽ để chống lại Hoa Kỳ trên cả mặt trận chính trị và tuyên truyền; chúng tôi không tin rằng Liên Xô sẽ bước vào cuộc chiến hay ủng hộ người Trung Quốc bằng vũ khí hạt nhân.
THẢO LUẬN
I. Các kịch bản
1. Báo cáo này sẽ lập luận rằng các phản ứng quốc tế đối với việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam sẽ được quyết định phần lớn bởi thực tế rằng vũ khí đó là hạt nhân, chứ không phải bởi hoàn cảnh mà chúng được sử dụng hay những sự khiêu khích có thể đã khiến Hoa Kỳ sử dụng chúng. Tuy nhiên, hoàn cảnh cũng sẽ tạo ra một vài khác biệt, ít nhất là ở một số phương diện nhất định. Sau đây là danh sách các kịch bản có thể hình dung ra được, bắt đầu bằng kịch bản mà việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ là khó biện minh nhất trong mắt thế giới nói chung và ít phù hợp nhất với kỳ vọng của phe Cộng sản, và tiếp đến là các kịch bản ở cực bên kia trong thang điểm đánh giá này.
a. Tình hình quân sự ở Nam Việt Nam về cơ bản vẫn như hiện tại; Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân vì thất vọng do không thể đạt được quyết định nào bằng các biện pháp thông thường.
b. Hoa Kỳ xâm lược Bắc Việt, bằng đường bộ hoặc đường biển, hoặc cả hai; Cộng sản Trung Quốc can thiệp bằng lực lượng chiến đấu quy mô lớn, hoặc một cách bí mật hoặc bằng lực lượng “tình nguyện”, và lực lượng Hoa Kỳ ở Bắc Việt Nam cảm thấy họ có nguy cơ bị hủy diệt.
c. Hoa Kỳ không xâm lược Bắc Việt. Nhưng quân đội Bắc Việt, cộng thêm các lực lượng mặt đất của Cộng sản Trung Quốc, sẽ tung ra chiến dịch tấn công công khai quy mô lớn nhất vào Nam Việt Nam, là điều họ hoàn toàn có khả năng, trên khắp và xung quanh khu phi quân sự. Họ cũng có thể tiến vào bắc Lào với lực lượng mạnh. Các lực lượng của Hoa Kỳ và Nam Việt Nam có thể có hoặc không bị đe dọa nghiêm trọng; trong bất kỳ tình huống nào thì một giai đoạn mới trong cuộc chiến sẽ được mở ra do sự chủ động của phía Trung Quốc và Bắc Việt.
d. Khu vực xung đột được mở rộng do sự chủ động của những người Cộng sản Trung Quốc, liên quan tới việc xâm lược Lào, Thái Lan, và có lẽ cả Miến Điện.
e. Chính những người Cộng sản Trung Quốc sử dụng vũ khí hạt nhân trước.
Hai kịch bản đầu và cuối ở trên có vẻ không cần phải xem xét kỹ lưỡng; chúng có quá ít khả năng xảy ra tới mức hầu như không thể xảy ra, và chúng được đưa vào chỉ để minh họa cho khả năng xảy ra các tình huống khác với những tình huống mà chúng ta sẽ thảo luận. Trong 3 kịch bản ở giữa, chắc chắn sẽ có nhiều tình huống đi kèm tác động đến tình hình và có thể làm thay đổi chút ít các phán xét của thế giới về phản ứng hạt nhân của Mỹ, và làm thay đổi các phản ứng với nó. Do tác động của những biến đổi đó hầu như chắc chắn là sẽ rất nhỏ, nên có lẽ không cần phải nghiên cứu chi tiết về chúng. Phần thảo luận sau đây áp dụng chủ yếu với kịch bản (c) – một cuộc xâm lược quy mô lớn của Cộng sản vào Nam Việt Nam – nhưng chúng tôi cũng nói tới những khác biệt về phản ứng có thể xảy ra trong các kịch bản (b) hoặc (d).
II. Các phản ứng trong thế giới phi cộng sản
Trong thế giới phi cộng sản có rất nhiều người không biết hoặc không quan tâm nhiều đến vũ khí hạt nhân và sẽ không phản ứng gì nếu Hoa Kỳ sử dụng chúng ở Việt Nam, đặc biệt là nếu mối nguy hiểm dường như ở cách xa họ. Có những chính phủ, cho dù các tuyên bố công khai của họ về đề tài này là gì, sẽ vì các lợi ích quốc gia cụ thể của họ mà cảm thấy vui mừng khi nhìn thấy chế độ Cộng sản Trung Quốc bị hủy hoại theo cách này. Có những cá nhân và chính phủ sẽ coi Hoa Kỳ là yếu ớt nếu để một lượng lớn trong lực lượng vũ trang của mình bị hủy hoại mà không cố gắng cứu vớt bằng cách sử dụng vũ khí hạt nhân. Và cũng có một số chính phủ sẽ coi Hoa Kỳ là ngốc nghếch nếu chấp nhận thất bại hoặc thậm chí là thỏa hiệp trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam mà không dùng đến yếu tố sức mạnh quân sự đáng gờm nhất của mình.
Cùng những khả năng này và có lẽ là thêm một số ngoại lệ khác, thì trong lĩnh vực quan hệ quốc tế có lẽ sẽ không có quan điểm nào phổ biến hơn quan điểm cho rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân là đáng ghê tởm. Bất kỳ động thái sử dụng bất kỳ vũ khí hạt nhân nào của Hoa Kỳ trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam cũng sẽ bị coi là một trong những sự kiện đáng sợ nhất và định mệnh nhất trong lịch sử hiện đại. Phản ứng của thế giới sẽ bị ảnh hưởng ở một mức độ nào đó bởi hoàn cảnh mà Mỹ sử dụng chúng và loại vũ khí cùng các mục tiêu liên quan. Nhưng gần như độc lập với những yếu tố này sẽ là một ác cảm rất lớn rằng Hoa Kỳ đã phá vỡ điều “cấm kỵ” suốt 20 năm qua về sử dụng vũ khí hạt nhân.
Việc ném bom hạt nhân Nhật Bản năm 1945 vẫn đang bị rất nhiều người lên án, không chỉ ở nước ngoài mà ngay cả ở trong nước Mỹ. Tuy nhiên, hầu hết các ý kiến có hiểu biết đều nhận ra rằng điều đó chỉ nhằm mục đích đẩy nhanh cái kết của một cuộc chiến tranh thế giới kéo dài và đẫm máu. Quan trọng hơn cả là nó được coi như một khoảnh khắc tồi tệ trong lịch sử đã xảy ra gần một thế hệ trước và không bao giờ nên lặp lại.
Trong những năm qua, thế giới nhìn chung là ngạc nhiên và thở phào khi phát hiện ra rằng cuộc chạy đua hạt nhân Mỹ – Xô, chứ không phải một cuộc chiến tranh vội vã giữa hai cường quốc này, là nhằm làm cho một cuộc chiến tranh như vậy trở thành điều “không thể tưởng tượng được”. Do đó, bom và đầu đạn hạt nhân có xu hướng được coi là những loại vũ khí sẽ không bao giờ được sử dụng trừ trường hợp thế giới muốn tự hủy diệt mình. Có vẻ như khả năng xảy ra một thảm họa hạt nhân đã giảm đáng kể trong những năm gần đây bởi hai siêu cường được dẫn dắt bởi những chính phủ có trách nhiệm sẵn sàng làm mọi cách để thấy rằng vũ khí hạt nhân sẽ không bao giờ được sử dụng nữa.
Việc sử dụng vũ khí hạt nhân ở Việt Nam, bất kể trong hoàn cảnh nào, sẽ gây ra một làn sóng sợ hãi và tức giận trên phần lớn thế giới hiểu biết. Cảm giác chung sẽ là một khi điều cấm kỵ bị phá vỡ, sẽ không còn rào cản hiệu quả nào đối với việc sử dụng rộng rãi các loại vũ khí này. Mọi người sẽ lo sợ rằng những người Cộng sản cũng sẽ đáp trả tương tự nếu họ có, hoặc có thể có được, khả năng hạt nhân. Phía sau tất cả những điều này sẽ là một nỗi sợ hãi rằng việc sử dụng vũ khí hạt nhân có thể dẫn tới một cuộc chiến tranh hạt nhân nói chung, đe dọa cả thế giới.
Hầu hết bạn bè của Hoa Kỳ sẽ buộc tội Hoa Kỳ đã kéo thế giới vào một giai đoạn mới khủng khiếp trong lịch sử, nơi vũ khí hạt nhân trở thành loại vũ khí hiệu quả của thời đại. Các nghị quyết lên án sẽ được đưa ra tại Liên hợp quốc với khả năng cao sẽ giành được đa số phiếu tán thành. NATO sẽ bị lung lay tệ hại. Sự ủng hộ công khai mà chính sách Việt Nam của Hoa Kỳ hiện đang nhận được từ một số chính phủ, đặc biệt là ở châu Âu, sẽ chấm dứt.
Một chính phủ Anh không thể công khai lên án việc đưa vũ khí hạt nhân vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam có thể sẽ sụp đổ. Ở Nhật Bản, ký ức về Hiroshima và Nagasaki sẽ khiến người dân đặc biệt giận dữ về việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân lần thứ 2 ở châu Á. Tối thiểu thì Thủ tướng Sato sẽ thấy buộc phải chấm dứt sự ủng hộ của mình đối với chính sách của Hoa Kỳ, và đặc biệt là hạn chế việc Hoa Kỳ sử dụng các cơ sở vật chất của Nhật. Nhiều khả năng Đảng Dân chủ Tự do (LDP) sẽ thay thế Sato bằng một người khác ít công khai thân Mỹ hơn. Có thể dưới sự thúc giục của phe tả, phản ứng của công chúng sẽ dẫn tới việc buộc phải đóng cửa các căn cứ của Mỹ hoặc thậm chí là phản đối Hiệp ước quốc phòng Mỹ – Nhật. Hầu hết các ý kiến ở Ấn Độ và trong chính phủ Ấn Độ sẽ lên án mạnh mẽ hành động của Hoa Kỳ, mặc dù một số lãnh đạo Ấn Độ sẽ thở phào khi thấy những người Cộng sản Trung Quốc phải thoái lui, và một số sẽ thấy hài lòng một cách bí mật nếu các cơ sở hạt nhân của Trung Quốc bị phá hủy. Phản ứng lên án nói chung của Ấn Độ sẽ giảm đi phần nào nếu vũ khí hạt nhân được sử dụng để ngăn chặn một cuộc xâm lược của Trung Quốc vào Đông Nam Á.
Việc sử dụng rất hạn chế các loại vũ khí chiến thuật chỉ ở những khu vực chiến đấu trực tiếp sẽ tạo phản ứng ít bạo lực hơn trong các giới tinh hoa, so với việc ném bom nguyên tử các sân bay, trung tâm đường sắt và địa điểm sản xuất hạt nhân của Trung Quốc. Nhưng với đa phần thế giới thì sự khác biệt cũng không lớn lắm; điều quan trọng chỉ là các loại vũ khí đó đã được sử dụng. Hoàn cảnh sử dụng chúng cũng sẽ có một số tác động tới các phản ứng. Phản ứng nghiêm trọng nhất sẽ xảy ra nếu Hoa Kỳ xâm lược Bắc Việt (kịch bản “b”); mặt khác, các phản ứng tiêu cực sẽ giảm bớt nếu vũ khí hạt nhân được sử dụng như con bài cuối cùng để ngăn chặn Cộng sản Trung Quốc tràn ra toàn bộ Đông Nam Á. Thực tế, trong trường hợp này sẽ có một vài sự ủng hộ tích cực được thể hiện.
Ngoài những phản ứng trực tiếp này, sẽ có những tác động khác gây ảnh hưởng gia tăng trong tương lai. Có thể sẽ có một làn sóng áp lực quốc tế đòi giải trừ ngay lập tức trong lĩnh vực hạt nhân. Hầu hết áp lực này sẽ nhắm vào Hoa Kỳ bởi Hoa Kỳ là quốc gia duy nhất đã sử dụng loại vũ khí này, và sẽ có rất ít sự kiên nhẫn khi Hoa Kỳ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu điều tra. Tuy nhiên, có thể một phần áp lực sẽ chuyển hướng sang Liên Xô dưới hình thức các yêu cầu giải trừ “thực sự” và “được xác minh”.
Nhưng nghịch lý thay, cũng có thể sẽ có một động lực tăng cường hướng tới việc phổ biến hạt nhân. Việc Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân sẽ “hợp pháp hóa” loại vũ khí này và thể hiện tầm quan trọng then chốt cùng tính thực tiễn của chúng trong các cuộc chiến tranh ngày nay, khiến một số chính phủ cảm thấy họ cần phải có những loại vũ khí đó trong kho vũ khí của mình. Đồng thời, các lập luận chống phổ biến hạt nhân của Mỹ sẽ không còn uy tín đạo đức và vướng phải những phản ứng hoài nghi.
III. Phản ứng của các quốc gia cộng sản chủ chốt
Nước Trung Quốc Cộng sản. Các lãnh đạo Cộng sản Trung Quốc ý thức khá rõ về kho hạt nhân hùng mạnh của Hoa Kỳ. Khi chấp nhận một chính sách có tính đến khả năng chiến tranh với Hoa Kỳ, chắc chắn họ đã tính đến khả năng các loại vũ khí hạt nhân sẽ được sử dụng. Có thể họ đã kết luận rằng áp lực quốc tế và trong nước sẽ ngăn cản Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân trong bất kỳ hoàn cảnh nào, trừ khi có một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của quốc gia. Tuy nhiên, họ không thể chắc chắn về điều này, và các kế hoạch của họ chắc hẳn bao gồm cả những nước đi trong tình huống vũ khí hạt nhân được sử dụng.
Có thể khi Hoa Kỳ sử dụng vũ khí hạt nhân, Trung Quốc sẽ hành động theo hướng từ bỏ, nhất là khi họ không nghĩ Hoa Kỳ sẽ làm vậy. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng nhiều khả năng một khi đã cam kết thì người Trung Quốc sẽ cố gắng tiếp tục bất chấp vũ khí hạt nhân. Với niềm tin rằng cuối cùng họ sẽ chiến thắng, họ có thể sẽ tiếp tục dấn bước, chấp nhận các hậu quả về quân sự trong khi cố gắng tối thiểu hóa chúng bằng các chiến thuật chiến đấu áp sát, phân tán, và tăng cường chiến tranh du kích phía sau chiến tuyến của Mỹ. Do đó họ cũng sẽ hy vọng kéo dài cuộc chiến đấu tới khi những thiệt hại tích lũy của Mỹ cùng áp lực quốc tế tăng cao sẽ buộc Mỹ phải lùi bước.
Liên Xô. Moscow sẽ cảnh giác với viễn cảnh leo thang tiếp tục buộc họ phải đối đầu hạt nhân với Mỹ. Họ sẽ có những bước đi trên mọi mặt trận để giảm thiểu khả năng tình hình diễn biến như vậy. Họ sẽ hành động dữ dội trên mặt trận chính trị và tuyên truyền, cố tạo đủ áp lực quốc tế ở bên trong và bên ngoài Liên hợp quốc để buộc Mỹ phải xuống thang. Có thể Liên Xô sẽ thấy buộc phải cảnh báo Mỹ rằng Liên Xô sẽ ủng hộ Trung Quốc bằng viện trợ quân sự. Nhưng đồng thời, họ cũng sẽ thể hiện rõ với Bắc Kinh không nên dựa vào vũ khí hạt nhân của Liên Xô. Gần như chắc chắn họ sẽ không cung cấp vũ khí hạt nhân nào cho Trung Quốc.
Bắc Việt. Khi chiến tranh đã mở rộng tới mức Trung Quốc trực tiếp tham gia và vũ khí hạt nhân được sử dụng, thì Bắc Việt sẽ bị hạ xuống vai trò thứ yếu hơn. Quân đội Nhân dân Việt Nam/Việt Cộng sẽ duy trì một năng lực đáng kể ở miền Nam, nhưng xét toàn cảnh thì họ sẽ chỉ trở thành lực lượng phụ trợ cho lực lượng Trung Quốc. Trong trường hợp việc sử dụng vũ khí hạt nhân khiến Bắc Việt quá hoảng hốt, tới mức họ muốn rời khỏi cuộc chiến, thì sự can dự và hiện diện của Trung Quốc có thể sẽ ngăn chặn lựa chọn này. Họ chỉ có thể chấm dứt cuộc chiến nếu Bắc Kinh đồng ý.
IV. Những tác động dài hạn hơn
Nếu việc sử dụng chiến thuật các loại vũ khí hạt nhân có thể khiến Trung Quốc “quay đầu” và giúp dẫn tới một giải pháp nhanh chóng và có lợi ở Việt Nam, Hoa Kỳ sẽ có rất nhiều lợi ích để bù đắp cho những thiệt hại đã nhắc ở trên. “Không gì thành công bằng sự thành công”, và nhiều người sẽ tha thứ cho Hoa Kỳ khi mối nguy hiểm không còn nữa. Các đồng minh châu Á của Hoa Kỳ sẽ cảm thấy an toàn hơn nhiều trước nguy cơ xâm phạm của Trung Quốc. Bắc Kinh, phải lùi bước một cách tệ hại, sẽ mất danh tiếng, và điều này có thể dẫn tới việc quần chúng và các lãnh đạo trẻ hơn trong Đảng sẽ đánh giá lại về giới lãnh đạo. Người Liên Xô sẽ có thêm nỗi sợ hãi và sự tôn trọng đối với những người theo đường lối cứng rắn của Mỹ; niềm tin vững chắc của họ về mối nguy hiểm của “các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc” sẽ được khẳng định. Đồng thời, ở Liên Xô, những người ủng hộ phát triển quân sự và không mấy nhiệt tình với hòa hoãn sẽ có thêm tiếng nói.
Nếu Mỹ sử dụng vũ khí hạt nhân tương đối kiên trì mà vẫn không khiến Trung Quốc lùi bước hay nhanh chóng kết thúc được cuộc chiến, thì kết quả sẽ rất nghiêm trọng. Hoa Kỳ và loại vũ khí được ca ngợi nhất của họ sẽ thể hiện sự bất lực (khi so sánh tương quan) trong việc đương đầu với một “cuộc đấu tranh cách mạng”, trước sự hài lòng và lợi thế của Bắc Kinh. Đồng thời, Hoa Kỳ sẽ phải trả toàn bộ cái giá chính trị của việc khơi mào sử dụng những vũ khí này.
Tất nhiên vẫn còn câu hỏi về hậu quả của việc không sử dụng vũ khí hạt nhân, và chấp nhận một thảm họa quân sự, có lẽ là tiến tới tận việc thua trong cuộc chiến này, điều mà những vũ khí này đã có thể ngăn chặn được. Một diễn biến như vậy sẽ gây những tác động sâu sắc tới vị thế của Hoa Kỳ trên thế giới cũng như cán cân quyền lực ở châu Á. Tuy nhiên, việc nghiên cứu những tác động này đòi hỏi phải xem xét toàn bộ các mục tiêu và chính sách của Hoa Kỳ ở Đông Nam Á, và không nằm trong phạm vi báo cáo này.
Bắc Kinh đối mặt với thế lưỡng nan chiến lược khi căng thẳng thương mại leo thang; Gói kích cầu kinh tế được mong đợi bấy lâu nay có thể sớm thành hiện thực.
Nhà Trắng tuyên bố thuế suất đối với hàng hoá Trung Quốc, với tổng mức lên tới 104%, chính thức có hiệu lực sau khi Bắc Kinh từ chối dỡ bỏ thuế quan trả đũa, vốn được Trung Quốc đưa ra sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tuần trước và ngay cả sau khi Trump tiếp tục đe dọa áp thêm 50% thuế trả đũa.
Bắc Kinh cam kết sẽ có biện pháp cứng rắn để đáp trả, gọi động thái của Trump là “sai lầm nối tiếp sai lầm” và tuyên bố sẽ “chiến đấu đến cùng”.
Nhưng cuộc chiến thương mại leo thang đã đặt Trung Quốc vào tình thế lưỡng nan chiến lược, mọi lựa chọn đều tiềm ẩn nguy cơ và tổn thất. Giới lãnh đạo chính trị của Trung Quốc đã mắc chung một sai lầm với nhiều người trong các tổ chức ở Mỹ: Họ nghĩ nhiệm kỳ hai của Trump sẽ giống nhiệm kỳ đầu, mà không nhận ra các khuôn khổ đã bị phá vỡ.
Trung Quốc đã chuẩn bị cho một cuộc đối đầu căng thẳng trong thương mại với Mỹ, như thể hai tay súng đang thách đấu nhau giữa ban trưa. Nhưng thay vì bắn thẳng vào mục tiêu, Trump lại ném thuốc nổ trước. Đây chính là vấn đề với Bắc Kinh: Mỹ đang gây thiệt hại cho các nước ngoài cuộc hoặc đồng minh – nhưng cũng có thể thổi bay cả Trung Quốc theo vụ nổ.
Nếu áp dụng mức thuế trên một cách triệt để, viễn cảnh này sẽ chẳng có lợi cho ai cả. Sau khi thất bại trong việc kích cầu tiêu dùng nội địa hậu đại dịch COVID-19, Trung Quốc đã phụ thuộc nhiều hơn vào xuất khẩu. Dù các mặt hàng đã tìm được đến những thị trường mới trên thế giới, nhưng nếu nền kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái – một điều hoàn toàn có thể xảy ra – những thị trường đó cũng sẽ bị thu hẹp lại.
Tuy nhiên, chuỗi cung ứng của Trung Quốc lại ít phụ thuộc vào Mỹ hơn so với Mỹ phụ thuộc vào Trung Quốc. Trung Quốc có thể tìm được nguồn cung thay thế cho hầu hết mọi thứ mà họ nhập khẩu từ Mỹ, nhất là khi có nhiều nhà cung cấp muốn đa dạng hóa thị trường để đối phó với một Washington không đáng tin cậy.
Vậy diễn biến tiếp theo sẽ là gì? Kịch bản lạc quan nhất – cả hai bên thương lượng để trở lại nguyên trạng trước xung đột (status quo ante) hoặc gần giống như vậy – sẽ cần đến thuật ngoại giao và những lời tán tụng. Một kịch bản tương tự đã diễn ra trong nhiệm kỳ đầu của Trump, trong đó một thỏa thuận thương mại đã được ký kết vào tháng 1 năm 2020 – dẫu phần lớn thỏa thuận này chưa được thực hiện, một phần do đại dịch. Đây chính là kịch bản mà Trung Quốc mong muốn.
Tuy nhiên, ông Trump dường như không chấp nhận bất kỳ điều khoản nào nếu đó không phải là một thỉnh cầu – và ngôn từ của Nhà Trắng gần như không cho Bắc Kinh cơ hội nào để rút lui mà không gặp phải tổn thất chính trị trong nước. Chẳng hạn như, lúc Trump gợi ý rằng Trung Quốc “muốn đạt được một thỏa thuận”, khả năng Trung Quốc làm vậy càng thấp hơn.
Quan chức Trung Quốc vốn đã quen với việc chiều theo cái tôi của các nhà lãnh đạo – đây là một kỹ năng thiết yếu khi giao thiệp với Trump. Nhưng hiện nay đang là cuộc đọ sức giữa Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình; các nhà phân tích Trung Quốc sẽ khó đề xuất được bất kỳ phương án nào nếu chúng có thể làm phương hại tới ông Tập. Một trong những viện nghiên cứu hàng đầu của Trung Quốc vừa bị đóng cửa, một phần là do đã có một nhà nghiên cứu chỉ trích cách đáp trả của Bắc Kinh trước những tuyên bố đầu tiên của Trump.
Trung Quốc đã phản ứng cứng rắn trước tuyên bố vào ngày 2 tháng 4 của ông Trump – không chỉ áp thuế trả đũa 34% lên hàng hóa Mỹ mà còn mở hàng loạt cuộc điều tra nhắm vào các doanh nghiệp Mỹ, đưa một số công ty Mỹ vào danh sách “các đơn vị không đáng tin cậy”, đồng thời áp đặt thêm các biện pháp siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm.
Những biện pháp đe dọa và trừng phạt như trên nhiều khả năng sẽ là phản ứng trước mắt. Thương chiến thực chất là cuộc thi xem bên nào có sức chịu đựng tổn thất lâu hơn. Xét về mặt kinh tế, nước Mỹ, trước thời điểm ông Trump tái đắc cử, vận hành tốt hơn Trung Quốc khá nhiều. Thế nhưng, người dân Trung Quốc có lẽ sẽ chịu được thiệt hại của một cuộc chiến thương mại tốt hơn một nước Mỹ phân cực, nơi mà thuế quan cũng không được đa số ủng hộ.
Một kịch bản leo thang ở mức độ nghiêm trọng là Trung Quốc có thể bắt giữ con tin, một biện pháp từng được áp dụng và gây nhiều tiếng vang nhất sau khi Canada bắt giữ bà Mạnh Vãn Chu (Meng Wanzhou), giám đốc tài chính của Huawei. Biện pháp này nhiều khả năng sẽ ở dưới hình thức lệnh cấm xuất cảnh đối với các doanh nhân Mỹ đang cư trú hoặc đến thăm Trung Quốc thay vì bắt giữ họ. Một kịch bản khác là Trung Quốc sẽ thể hiện thái độ hung hăng hơn ở khu vực Biển Đông hoặc với Đài Loan nhằm thách thức Mỹ.
Nếu cuộc khủng hoảng kéo dài qua tuần này, Trung Quốc cũng có thể sẽ khuyến khích cả nước tẩy chay hàng Mỹ – một biện pháp trước đây từng được triển khai để chống lại một số quốc gia như Hàn Quốc. Kịch bản xấu nhất là khi cơn phẫn nộ của công chúng chuyển sang nhắm vào các “mục tiêu Mỹ” theo những phương thức mà Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cũng không hoàn toàn kiểm soát được, tương tự như những gì đã xảy ra trong các cuộc biểu tình chống Nhật năm 2012, khi đó đám đông tấn công trường học và phá hoại các cửa hàng ăn.
Trung Quốc cũng có thể tìm cách trừng phạt một số nước Đông Nam Á, chẳng hạn như Việt Nam, là những nước đang chạy đua để ký kết thỏa thuận với Mỹ bằng cách đề xuất mua thêm trang thiết bị an ninh của Mỹ. Dù vậy, kịch bản này khó xảy ra, bởi giới lãnh đạo Trung Quốc nhiều khả năng sẽ xem thuế quan của Trump là cơ hội để kéo các nước này lại gần Bắc Kinh hơn, lợi dụng tâm lý bất ngờ và bất bình từ phía họ.
Ngay cả khi thương chiến có leo thang hơn nữa, tôi cho rằng Trung Quốc vẫn đang nghiêm túc cân nhắc các cách thức nhằm “mua chuộc” ông Trump, người thân hoặc những người mà họ cho là có thể ảnh hưởng đến chính quyền Trump. Giới chức Bắc Kinh vốn có kinh nghiệm giao thiệp với tầng lớp tinh hoa tham nhũng, dù thường với quy mô nhỏ hơn.
Phương án tiếp cận này có thể ở dưới hình thức các khoản chi trả trực tiếp hoặc điều khoản ưu đãi cho các công ty có liên hệ với ông Trump, nhất là khi chính quyền Mỹ đã tuyên bố họ không còn thực thi các đạo luật chống tham nhũng ở nước ngoài nữa.
Canada ra tuyên bố tỷ lệ các bộ phận hoặc linh kiện có xuất xứ từ Trung Quốc trên tổng chi phí sản xuất sơ-mi-rơ-moóc của Việt Nam là không đáng kể, không có hoạt động lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại.
Sơ-mi-rơ-moóc của Việt Nam đang được xuất khẩu đi nhiều nước ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Ngày 11.4, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương) cho biết, ngày 9.4 vừa qua, Cơ quan Dịch vụ biên giới Canada (CBSA) đã ban hành bản tuyên bố dữ kiện trọng yếu (SEF) trong vụ việc điều tra lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại đối với sản phẩm sơ-mi-rơ-moóc nhập khẩu từ Việt Nam.
Trước đó, tháng 11.2024, CBSA đã khởi xướng vụ điều tra, căn cứ từ cáo buộc của Công ty Max-Atlas International Inc về việc mặt hàng sơ-mi-rơ-moóc nhập khẩu từ Việt Nam lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại như sản phẩm của Trung Quốc.
Sau khi điều tra, bước đầu, CBSA đưa ra kết luận có sự thay đổi rõ rệt trong quy mô thương mại giữa Việt Nam – Trung Quốc. Trong giai đoạn từ 2021 đến tháng 9.2024, tổng lượng nhập khẩu hàng hóa bị điều tra từ Trung Quốc liên tục giảm mạnh từ 49% xuống còn 1%. Trong khi đó, tổng lượng nhập khẩu từ Việt Nam tăng đột biến từ 0% trong các năm 2021, 2022 lên tới 34% năm 2023.
Qua điều tra, CBSA xác định tỷ lệ các bộ phận hoặc linh kiện có xuất xứ từ Trung Quốc, trên tổng chi phí sản xuất sơ-mi-rơ-moóc của Việt Nam là không đáng kể.
Ngoài ra, sau khi kiểm tra chi phí của các quy trình sản xuất tại Việt Nam, bao gồm chi phí lao động, chi phí quản lý và chi phí nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất, so sánh với tổng chi phí sản xuất hàng hóa, CBSA nhận thấy chi phí quy trình này chiếm tỉ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất.
CBSA có bằng chứng về mức độ đầu tư lớn dành cho cơ sở hạ tầng, máy móc, hoạt động nghiên cứu và phát triển và cho rằng quy trình sản xuất sơ-mi-rơ-moóc tại Việt Nam không đơn thuần là tạo ra sự thay đổi nhỏ và không đáng kể so với nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc.
Cũng theo Cục Phòng vệ thương mại, trên cơ sở phân tích trên, trong khuôn khổ đánh giá sơ bộ, CBSA kết luận, tuy có sự thay đổi trong quy mô thương mại của Trung Quốc và Việt Nam, nhưng không có hoạt động lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại đối với mặt hàng sơ-mi-rơ-moóc nhập khẩu từ Việt Nam.
Cuộc chiến thương mại toàn diện giữa Mỹ và Trung Quốc có nguy cơ bùng nổ sau khi Tổng thống Donald Trump tăng thuế đối ứng với Trung Quốc lên 125% dù quyết định hoãn áp thuế nhập khẩu mới với hầu hết các nước khác trong 90 ngày.
Trung Quốc trước đó đã thông báo sẽ tăng thuế nhập khẩu với hàng hóa Mỹ lên 84%, đồng thời khẳng định sẽ chiến đấu tới cùng thay vì đầu hàng trước những gì nước này coi là sự cưỡng ép của Washington.
Tương quan giao dịch thương mại Mỹ – Trung
Theo BBC, tổng giá trị giao dịch thương mại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới lên tới 585 tỷ USD vào năm 2024. Mỹ nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc (440 tỷ USD) nhiều hơn so với Trung Quốc nhập khẩu từ Mỹ (145 tỷ USD), vì thế thâm hụt thương mại giữa Washington và Bắc Kinh là 295 tỷ USD vào năm 2024. Đây là mức thâm hụt thương mại đáng kể, tương đương 1% kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, con số này thấp hơn số liệu 1.000 tỷ USD mà ông Trump liên tục nhắc đến trong tuần này.
Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông Trump đã áp thuế nhập khẩu đáng kể với hàng hóa Trung Quốc. Mức thuế đó được giữ nguyên và cũng được tổng thống thứ 46 của Mỹ Joe Biden bổ sung.
Các rào cản thương mại đã giúp làm giảm lượng hàng hóa Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc từ mức 21% vào năm 2016 xuống còn 13% vào năm 2024. Do đó, sự phụ thuộc thương mại vào Trung Quốc của Mỹ đã giảm trong thập niên vừa qua.
Tuy nhiên, các nhà phân tích chỉ ra rằng, một số mặt hàng Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ đã được chuyển hướng qua một số quốc gia Đông Nam Á. Ví dụ, năm 2018 chính quyền của Tổng thống Trump áp thuế 30% đối với các tấm pin nhập khẩu từ Trung Quốc. Song, tới năm 2023, Bộ Thương mại Mỹ đã đưa ra bằng chứng cáo buộc các nhà sản xuất tấm pin mặt trời của Trung Quốc đã chuyển hoạt động lắp ráp của họ sang Malaysia, Thái Lan, Campuchia trước khi gửi những sản phẩm hoàn thiện của họ sang Mỹ. Các nhà phân tích cho hay, về cơ bản đó là một hình thức trốn thuế.
Thuế đối ứng của Mỹ áp đặt lên các quốc gia đó sẽ đẩy giá các mặt hàng có nguồn gốc Trung Quốc tại Mỹ lên cao.
Mỹ và Trung Quốc nhập khẩu những gì của nhau?
Năm 2024, mặt hàng Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc nhiều nhất là đậu nành, chủ yếu được dùng để nuôi khoảng 440 triệu con lợn ở đại lục. Mỹ cũng xuất khẩu dược phẩm và dầu mỏ sang Trung Quốc.
Ngược lại, Trung Quốc xuất sang Mỹ một lượng lớn đồ điện tử, máy tính và đồ chơi. Bắc Kinh cũng đưa tới Mỹ một lượng lớn pin để dùng cho xe điện.
Mặt hàng Mỹ nhập khẩu nhiều nhất từ Trung Quốc là điện thoại thông minh, chiếm khoảng 9%. Lượng lớn điện thoại thông minh được sản xuất tại Trung Quốc mang thương hiệu của Apple, một công ty đa quốc gia có trụ sở tại Mỹ.
Tất cả các mặt hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ đã trở nên đắt đỏ hơn do mức thuế 20% ông Trump triển khai trước đó. Với mức thuế nhập khẩu mới nhất, lên tới 104% do chính quyền Trump Mỹ áp đặt với tất cả hàng hóa xuất xứ Trung Quốc, tác động có thể lớn hơn gấp 5 lần. Hàng Mỹ nhập khẩu vào Trung Quốc cũng tăng giá do thuế trả đũa của Bắc Kinh, gây tổn hại cho người tiêu dùng Trung Quốc theo cách tương tự.
Ảnh hưởng của thương chiến Mỹ – Trung
Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Mỹ và Trung Quốc chiếm tổng cộng 43% nền kinh tế toàn cầu trong năm nay. Nếu cuộc chiến thương mại toàn diện giữa hai nước xảy ra, tốc độ tăng trưởng của cả 2 sẽ chậm lại hoặc thậm chí đẩy họ vào suy thoái. Điều đó có thể gây hại cho các nền kinh tế khác dưới hình thức tăng trưởng toàn cầu chậm lại. Trong số những hậu quả tiềm ẩn khác có cả nguy cơ đầu tư toàn cầu bị ảnh hưởng.
Trung Quốc là quốc gia sản xuất lớn nhất thế giới và đang sản xuất lớn hơn nhiều so với mức tiêu thụ của người dân trong nước. Thặng dư hàng hóa của Trung Quốc hiện ở mức gần 1.000 tỷ USD, đồng nghĩa nước này đang xuất khẩu hàng sang các quốc gia khác trên thế giới nhiều hơn nhập khẩu.
Các nhà phân tích đưa ra ví dụ về thép. Hiện có nguy cơ, nếu Trung Quốc không thể xuất sang Mỹ, các công ty của nước này sẽ tìm cách bán phá giá ra nước ngoài. Mặc dù điều này có thể có lợi cho một số người tiêu dùng, nhưng điều đó cũng có thể làm suy yếu các nhà sản xuất tại một số nước.
Tác động lan tỏa của một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ gây ảnh hưởng trên toàn cầu và hầu hết các nhà kinh tế đánh giá tác động sẽ rất tiêu cực.
Chỉ 36 giờ sau đợt áp thuế đối ứng mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Trung Quốc đã phản đòn mang tính “sát thương” với nền kinh tế Mỹ.
Mặc dù 4-4 là ngày nghỉ nhân dịp thanh minh ở Trung Quốc, Bắc Kinh thông báo họ sẽ áp thuế quan 34% đối với tất cả hàng nhập khẩu từ Mỹ kể từ ngày 10-4, tương đương cả về thời điểm lẫn mức thuế quan mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp cho Trung Quốc. Trung Quốc đã có nước đi sai, họ hoảng loạn – điều mà họ không thể để xảy ra.
Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 4-4, sau khi Trung Quốc trả đũa thuế 34% lên hàng Mỹ.
Tác động toàn cầu
Sau các động thái trả đũa của Trung Quốc, ngay lập tức thị trường chứng khoán Mỹ lao dốc. Không chỉ Mỹ mà nền kinh tế toàn cầu cũng có vẻ u ám khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới bước vào vòng xoáy mới của chiến tranh thương mại.
Trong tuần qua, Goldman Sachs đã nâng khả năng xảy ra suy thoái ở Mỹ trong 12 tháng tới từ mức 20% lên 35%, còn Ngân hàng đầu tư J.P. Morgan ước tính có 60% khả năng nền kinh tế toàn cầu sẽ bước vào suy thoái vào cuối năm nay, tăng so với mức dự tính 40% trước đó.
Chỉ trong vòng chưa tới một tuần, cuộc chiến thương mại đã gây ra những tổn thất lớn nhất cho thị trường thế giới kể từ đại dịch COVID-19.
Các nhà phân tích tính toán rằng gần 5.000 tỉ USD đã bị xóa sổ khỏi giá trị của thị trường chứng khoán toàn cầu kể từ bài phát biểu áp thuế của Tổng thống Trump vào hôm 2-4.
Sáng 5-4, tờ Trung Quốc Nhật báo (China Daily) của Trung Quốc đã đăng bài “Trung Quốc phản đòn thuế quan của Mỹ: Các biện pháp nhanh chóng, mạnh mẽ bao gồm từ thuế bổ sung đến kiểm soát xuất khẩu”.
Bài xã luận cảnh báo rằng Bắc Kinh vẫn có thể đáp trả mạnh mẽ và chính xác hơn nếu Washington tiếp tục hành vi bắt nạt thương mại đơn phương.
Còn người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn cho biết trong một bài đăng trên Facebook vào sáng thứ bảy 5-4: “Thị trường đã lên tiếng”. Ông đăng một bức ảnh chụp lại sự sụt giảm của thị trường chứng khoán Mỹ.
Ngoài các mức thuế đã áp dụng trước đó, mức thuế mới 34% của Trung Quốc được coi sẽ đánh vào ít hàng hóa hơn so với mức thuế của ông Trump vì Trung Quốc bán cho Mỹ nhiều hơn so với lượng hàng họ mua.
Trung Quốc đã mua 147,8 tỉ USD chất bán dẫn, nhiên liệu hóa thạch, hàng nông sản và các sản phẩm khác của Mỹ vào năm ngoái. Trong khi đó Trung Quốc đã bán 426,9 tỉ USD điện thoại thông minh, đồ nội thất, đồ chơi và nhiều sản phẩm khác cho Mỹ.
Nhưng trong khi thuế quan của ông Trump miễn trừ một số loại hàng nhập khẩu lớn, như chất bán dẫn và dược phẩm, thì thuế quan của Trung Quốc không có miễn trừ nào.
Phản ứng nhanh, mạnh của Bắc Kinh
Trung Quốc là thị trường lớn nhất đối với các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ, ngay cả khi lượng hàng nông sản nhập khẩu từ Mỹ giảm vào năm ngoái.
Các tiểu bang nông nghiệp là thành trì cử tri ủng hộ ông Trump trong các cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vừa qua, nên bằng cách tấn công vào các sản phẩm nông nghiệp Mỹ xuất khẩu, Bắc Kinh muốn gửi thông điệp rằng họ muốn ông Trump phải trả giá.
Cổ phiếu của các công ty kinh doanh ngũ cốc hàng đầu như Archer-Daniels-Midland giảm 8%, trong khi Bunge giảm 6%. Các công ty phân bón Mosaic và CF Industries lần lượt giảm 10% và 8%.
Chính sách trả đũa của Bắc Kinh cũng mang tính toàn diện hơn. Trung Quốc không chỉ dùng biện pháp thuế quan mà còn các hình thức phi thuế quan khác như kiểm soát xuất khẩu đối với khoáng sản đất hiếm bao gồm samari, gadolinium và terbium, vốn rất quan trọng đối với nhiều công nghệ khác nhau, và đệ đơn kiện Mỹ ra Tổ chức Thương mại thế giới về những gì ông Trump gọi là thuế đối ứng.
Tổng cục Hải quan Trung Quốc cũng đã đình chỉ nhập khẩu thịt gà, bột xương và lúa miến (cao lương) từ sáu công ty của Mỹ, thêm 27 công ty vào danh sách các công ty phải đối mặt với hạn chế thương mại và mở cuộc điều tra chống độc quyền đối với DuPont China Group Co. – một công ty con của tập đoàn hóa chất đa quốc gia này.
Có thể nói Bắc Kinh đang tấn công các lĩnh vực nhạy cảm về mặt chính trị và mang tính “sát thương” đối với ông Trump bao gồm nông nghiệp, công nghiệp, một số hạn chế về đất hiếm và bổ sung “danh sách thực thể không đáng tin cậy” đối với các công ty Mỹ.
Nếu so với thời điểm 2018 và 2019, khi các quan chức Trung Quốc phản ứng khá thụ động trước các chính sách thương mại của ông Trump và đôi khi mất vài ngày để đáp trả, thì lần này họ đã hành động nhanh, mạnh và rộng hơn nhiều.
Cũng giống như ông Trump khá nhất quán với quan điểm về thuế quan của mình, Trung Quốc lần này cũng thể hiện không nhường bước. Cách tiếp cận tăng thuế quan mạnh tay để gây sức ép đàm phán của ông Trump sẽ không hiệu quả đối với Bắc Kinh trong năm 2025. Trung Quốc hiện nay cũng không còn lệ thuộc nhiều vào xuất khẩu như trong nhiệm kỳ một của ông Trump.
Vào tháng trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nêu rõ: “Nếu Mỹ có ý định khác và khăng khăng đòi chiến tranh thuế quan, chiến tranh thương mại hoặc bất kỳ cuộc chiến nào khác, Trung Quốc sẽ chiến đấu đến cùng”.
Bắc Kinh đang đặt cược rằng ông Trump sẽ chịu áp lực ngày càng tăng trong nước để nới lỏng một số mức thuế quan của mình vì tác hại mà nó có thể gây ra cho nền kinh tế Mỹ như lạm phát tăng.
Còn Washington tin rằng thuế quan xuất hiện vào thời điểm khó khăn đối với nền kinh tế đang chậm lại của Trung Quốc và họ buộc phải “xuống thang” hạ thấp hàng rào thương mại.
Thị trường tài chính toàn cầu đang kỳ vọng Mỹ và Trung Quốc sẽ đạt được thỏa thuận tạm thời trước thời hạn ngày 10-4, nhưng một thỏa thuận trong tương lai gần nhằm chấm dứt chiến tranh thương mại giữa hai siêu cường Mỹ – Trung dường như rất khó xảy ra.
Cùng với việc Canada hay Liên minh châu Âu cũng chuẩn bị “ăn miếng trả miếng” với Mỹ về thuế quan, Trung Quốc hiện đã có “những đồng minh tạm thời” trong cuộc “đấu súng” với Mỹ.
Không hề có động thái xuống thang, thương chiến Mỹ – Trung ngược lại đang nóng hơn nữa và có thể gây tác động không nhỏ đến kinh tế khu vực.
Tối 4.4, liên quan thương chiến với Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Trung Quốc đã đánh sai nước cờ. Họ hoảng loạn – Đó (đánh sai cờ – NV) là điều họ không nên mắc phải lúc này!”.
Quyết liệt “ăn miếng trả miếng”
Nội dung trên được ông Trump đưa ra sau khi Trung Quốc cùng ngày 4.4 đã thông báo sẽ đánh thuế bổ sung 34% đối với toàn bộ hàng hóa Mỹ kể từ ngày 10.4. Mức 34% cũng là mức thuế đối ứng mà ông Trump đưa ra với Trung Quốc (chưa kể các khoản thuế khác được cộng dồn). Trước đó, đối phó những lần tăng thuế của Washington đối với hàng hóa Trung Quốc, Bắc Kinh cũng đáp trả tương tự nhằm vào hàng hóa Mỹ.
Kết quả, ước tính cộng dồn các khoản thuế trước đó đã được Tổng thống Trump áp đặt gần đây thì Mỹ tăng thuế trung bình đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc lên hơn 50%. Trong khi đó, mức thuế 34% mới nhất của Trung Quốc sẽ đẩy mức thuế trung bình đối với hàng hóa của Mỹ nhập khẩu vào Trung Quốc lên khoảng 50%.
Không chỉ tăng thuế đối với hàng hóa Mỹ, Trung Quốc còn có một loạt động thái khác để trừng phạt thương mại nhằm vào đối thủ. Cụ thể, Bắc Kinh cũng công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu các loại đất hiếm gồm samarium, gadolinium, terbium, dysprosium, lutetium, scandium và yttrium sang Mỹ, có hiệu lực ngay trong ngày 4.4. Các loại đất hiếm này là thành phần quan trọng trong sản xuất linh kiện bán dẫn. Đồng thời, Trung Quốc còn bổ sung 30 công ty Mỹ vào danh sách bị cấm vận thương mại hoặc hạn chế xuất khẩu.
Tháng 12.2024, Trung Quốc cũng đã thông qua danh sách gồm 700 mặt hàng bị hạn chế xuất khẩu. Trong đó có nhiều mặt hàng mà Mỹ rất cần để phát triển các sản phẩm quan trọng, đặc biệt về công nghệ. Điển hình danh sách này bao gồm đất hiếm cùng một số linh kiện công nghệ cơ bản mà lâu nay Washington vẫn phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ Bắc Kinh. Danh mục hạn chế xuất khẩu trên có hiệu lực từ ngày 1.12.
Trước đó, từ tháng 8.2023, Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với gallium và gecmani. Trong đó, gallium được sử dụng trong chất bán dẫn hỗn hợp, thường được sử dụng để nâng cao tốc độ truyền và tăng hiệu quả của radar.
Không chỉ Mỹ – Trung thiệt hại trong thương chiến
Giữa thương chiến lần này, Bắc Kinh đã chuyển đi thông điệp mạnh mẽ trước Washington. Trong cuộc họp báo vào tháng 3 vừa qua, phát ngôn viên Lâm Kiếm của Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã thể hiện thái độ cứng rắn trước việc Mỹ bổ sung tăng thuế đối với Trung Quốc.
Cụ thể, ông Lâm Kiếm nhấn mạnh: “Bất cứ ai sử dụng áp lực tối đa đối với Trung Quốc đều là chọn nhầm người và tính toán sai. Nếu Mỹ thực sự muốn giải quyết vấn đề fentanyl, thì điều đúng đắn cần làm là tham khảo ý kiến của Trung Quốc trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi để giải quyết mối quan tâm của nhau. Nếu Mỹ âm mưu một chương trình nghị sự khác và nếu chiến tranh là những gì nước Mỹ muốn, có thể là một cuộc chiến tranh thuế quan, một cuộc chiến thương mại hoặc bất kỳ loại chiến tranh nào khác, chúng tôi sẵn sàng chiến đấu cho đến cùng”.
Những ngày qua, Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh các thông điệp tương tự. Mặt khác, Trung Quốc vẫn đề ra mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 là 5%, bằng với năm 2024.
Trong khi đó, thương chiến lan rộng khiến cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều đứng trước các dự báo ảm đạm. Với Mỹ, rủi ro tăng cao chính là vấn đề lạm phát và đứt gãy chuỗi cung ứng. Cũng vì rủi ro lạm phát, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) chưa tiếp tục cắt giảm lãi suất – điều mà ông Trump chỉ trích đã hạn chế sự phát triển của giới doanh nghiệp. Nỗi lo suy thoái cũng ngày càng lớn hơn.
Ngược lại, Trung Quốc cũng đối mặt thách thức lớn hơn khi kinh tế nước này vẫn đang có nhiều khó khăn: sức mua kém, thị trường bất động sản chưa khởi sắc… Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Standard & Poor’s (S&P) Ratings, nhà xếp hạng tín nhiệm tín dụng hàng đầu thế giới, dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc là mức 4,1% vào năm 2025 và 3,8% vào năm 2026. Con số này thấp hơn đáng kể so với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 5% trong năm 2025 mà Trung Quốc đã đề ra.
Không những vậy, theo S&P Ratings, đối với hầu hết các nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương thì một rủi ro lớn là sự chậm lại của kinh tế Trung Quốc. Dù chính phủ Trung Quốc gần đây công bố một loạt chương trình kích thích kinh tế nhưng có thể không đủ sức giải quyết trọn vẹn các thách thức về chính sách thuế của Mỹ. Khi tăng trưởng kinh tế Trung Quốc chậm lại thì các lĩnh vực công nghiệp, tiêu dùng ở nước này đều giảm sút, dẫn đến tác động không nhỏ đối với nhiều nền kinh tế khác trong khu vực. Tình hình này dẫn đến khó khăn lớn hơn cho khu vực – vốn đồng thời có kim ngạch xuất khẩu khá lớn vào Mỹ nhưng lại đang bị Washington tăng cường áp thuế.
Rõ ràng, cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều là những động lực then chốt của kinh tế toàn cầu, nên nếu hai nền kinh tế quan trọng này gặp khó khăn thì sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực trên diện rộng. Ông Trump ân hạn thêm 75 ngày cho TikTok
Thay vì giữ hạn chót ngày 5.4, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa quyết định gia hạn thêm 75 ngày nữa để hoàn tất thương vụ TikTok tại Mỹ. Như vậy, công ty mẹ TikTok là ByteDance sẽ có thời hạn đến giữa tháng 6 để tìm đối tác phù hợp nhằm bán lại quyền quản lý TikTok tại Mỹ nếu muốn hoạt động ở quốc gia này, theo Reuters.
Trong bài đăng trên nền tảng WeChat ngày 5.4, ByteDance thông tin: “Chúng tôi vẫn đang đàm phán với chính phủ Mỹ nhưng chưa đạt được thỏa thuận. Hai bên vẫn còn khác biệt ở nhiều vấn đề quan trọng. Theo luật Trung Quốc, bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải qua các thủ tục phê duyệt liên quan”. Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ cho hay nước này luôn tôn trọng quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp và phản đối những hành vi đi ngược lại nguyên tắc thị trường.
Ngay trong 2 tuần đầu tiên nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Donald Trump đã nhanh chóng chứng kiến một loạt những sắc lệnh, hành động, tuyên bố táo bạo làm rung chuyển cả thế giới.
Dù đã nhiều lần tuyên bố trong chiến dịch vận động tranh cử và nêu lại trong phát biểu tại lễ nhậm chức hôm 20/1 vừa qua, nhưng không như ở nhiệm kỳ đầu (Trump 1.0), ngay trong 2 tuần đầu tiên nhiệm kỳ 2 (Trump 2.0), Tổng thống Donald Trump đã làm chấn động thế giới bằng những quyết định táo bạo theo đúng tinh thần “nước Mỹ trên hết/Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” của ông.
Quyết liệt áp thuế Dư luận dường như không ai thấy lạ nhưng ít nhiều cũng bị bất ngờ khi Tổng thống Trump nhanh chóng tuyên bố áp thuế một cách kiên quyết với hàng loạt đối tượng khác nhau, từ đồng minh, đối tác cho đến đối thủ cạnh tranh.
Thực tế là đúng như đã cảnh báo, Canada, Mexico và Trung Quốc, 3 đối tác thương mại hàng đầu mà Mỹ có thâm hụt thương mại cao nhất chính là 3 nước bị đưa ra áp thuế đầu tiên với lý do, ngoài khoản thâm hụt thương mại tổng cộng khoảng 600 tỷ USD.
Nguyên nhân trực tiếp mà Nhà trắng đưa ra là cả 3 nước đã không kiểm soát được biên giới để cho chất gây nghiện fentanyl tràn vào Mỹ khiến hàng ngàn người Mỹ bị chết khi lạm dụng thứ thuốc này.
Tiếp theo, một loạt nước khác cũng đã bị Tổng thống Trump dọa áp thuế như Colombia do “không sẵn sàng đón nhận người nhập cư trái phép vào Mỹ bị đưa về nước”; Panama vì để “Trung Quốc có quá nhiều ảnh hưởng trong việc điều hành kênh đào ảnh hưởng đến an ninh quốc gia của Mỹ”; Nga do “không chấp nhận đàm phán giải quyết cuộc chiến ở Ukraine”; các nước khối BRICS vì “nỗ lực xây dựng một đồng tiền riêng nhằm thay thế đồng đô la Mỹ” trong giao dịch quốc tế….
Và đặc biệt là cả các nước đồng minh truyền thống trong Liên minh châu Âu và Anh do “đã lợi dụng nước Mỹ” trong khi không tích cực nhập khẩu hàng của Mỹ vào thị trường của mình.
Những biện pháp cứng rắn khác Song song với “ma trận” thuế quan là biện pháp rất được ưa thích, ông Trump còn đe dọa sẽ cắt viện trợ đối với Nam Phi “nếu nước này không chấm dứt các biện pháp cưỡng bức đối với một bộ phận người dân” (tịch thu đất đai…); xóa sổ Cơ quan Viện trợ quốc tế của Mỹ (USAID) với tư cách là một cơ quan độc lập có sứ mệnh triển khai các hoạt động trợ giúp từ thiện, nhân đạo ở nước ngoài vì “đã bất tuân lệnh” Nhà Trắng trong quá trình hoạt động để đưa về cho Bộ trưởng Ngoại giao trực tiếp quản lý…
Bên cạnh đó, tuy không ồn ào như những vấn đề trên, chính quyền Trump 2.0 vẫn không hề giảm nỗ lực gây sức ép về mọi mặt để có thể mua đảo Bắc cực Greenland thuộc Đan Mạch khi gián tiếp cho biết sẽ giành được hòn đảo chiến lược này trong 4 năm tới, bất chấp sự phản đối của các bên trực tiếp liên quan & Liên minh châu Âu.
Ngoài ra, Tổng thống Trump còn tỏ rõ sự ủng hộ và khuyến khích chính quyền Thủ tướng Israel Netanyahu trong cuộc xung đột hiện nay ở Trung Đông, nhất là trong kế hoạch mở rộng lãnh thổ của Israel và đẩy người Palestine ra khỏi các vùng lãnh thổ của mình.
Về đa phương, Tổng thống Trump cũng đã nhanh chóng ký sắc lệnh đưa nước Mỹ ra khỏi Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu và Tổ chức Nhân quyền của Liên hợp quốc bởi “các tổ chức này không còn phục vụ lợi ích của Mỹ” như Nhà Trắng đã công khai nhắc đi nhắc lại nhiều lần.
Cuộc chiến thương mại lớn tạm thời tránh được Cả 3 nước bị tuyên bố áp thuế đầu tiên, nhất là Canada và Mexico, đã nhanh chóng lên tiếng phản ứng kiên quyết trước lý do áp thuế 25% vào tất cả hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ và tuyên bố cứng rắn sẽ trả đũa Mỹ bằng cách đánh thuế tương tự vào hàng hóa Mỹ xuất sang các nước này.
Riêng Trung Quốc còn tuyên bố sẽ kiện Mỹ lên Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO), đồng thời để ngỏ khả năng đàm phán để tránh nổ ra cuộc chiến thương mại không có lợi cho bất kỳ bên nào. Các nước EU dù chưa phải là đối tượng bị áp thuế ngay lần này nhưng cũng đã có phản ứng mạnh ở cấp cao nhất, khi chủ tịch Ủy ban châu Âu thẳng thắn cảnh báo sẵn sàng trả đũa một khi Washington quyết định áp thuế vào hàng hóa các nước này xuất khẩu sang Mỹ.
Tuy nhiên, sau khi Nhà trắng gia tăng áp lực với tuyên bố sẽ áp mức thuế cao hơn đối với Canada, Mexico và Trung Quốc nếu 3 nước này không chấp nhận biểu thuế đã đưa ra, Canada và Mexico đã bất ngờ có những nhượng bộ quan trọng, đủ để Nhà trắng bất ngờ tuyên bố “dừng việc áp thuế trong 1 tháng”. Trong khi đó, Colombia đã nhanh chóng “quay xe” đồng ý tiếp nhận tất cả những người nhập cư trái phép bị Mỹ đưa trở lại.
Trong khi đó, Panama cũng đã có nhượng bộ lớn khi cam kết miễn phí cho tàu chiến Mỹ di chuyển qua kênh đào, ưu tiên các hoạt động của Hải quân Mỹ ở khu vực và đồng ý sẽ chấm dứt tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường đã ký với Trung Quốc.
Riêng với Trung Quốc, mặc dù Bắc Kinh đã đề nghị đàm phán trở lại Giai đoạn 1 như đã thỏa thuận từ thời Trump 1.0, Nhà Trắng vẫn giữ nguyên kế hoạch áp thuế thêm 10% khiến Bắc Kinh lập tức tái khẳng định sẽ áp thuế trả đũa ở mức tương xứng đồng thời sẽ siết chặt hơn việc xuất khẩu các nguyên liệu quý hiếm rất cần cho các ngành công nghiệp của Mỹ.
Việc đe dọa thuế quan và áp đặt một số biện pháp cứng rắn khác như chính quyền Trump 2.0 đã đưa ra trong 2 tuần đầu vừa qua đã khiến thế giới rung chuyển và phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược để đối phó.
Mặc dù vậy, việc đe dọa như vậy cần được hiểu là công cụ/phương tiện mà ông Trump rất ưa sử dụng nhằm đạt được các mục tiêu của mình, không hẳn là chỉ về kinh tế-thương mại, mà chính là để tạo áp lực tổng hợp nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Chính vì thế, khi các nước liên quan, trước hết là những đồng minh quan trọng, láng giềng gần gũi như Canada, Mexico, Panama & Colombia… bí mật đàm phán và chấp nhận có những nhượng bộ cần thiết, tình trạng căng thẳng, đối đầu lập tức giảm mạnh, chiến tranh thương mại tưởng như là không thể tránh khỏi thì ít nhất cũng đã tạm thời tránh được.
Triển vọng sắp tới Việc Canada cam kết sẽ triển khai quân và ứng dụng công nghệ mới dọc biên giới với Mỹ để ngăn chặn dòng fentanyl chảy vào Mỹ, còn Mexico thì đồng ý tăng cường kiểm soát biên giới phía Bắc với 10.000 thành viên Vệ binh quốc gia để ngăn dòng người nhập cư bất hợp pháp và ma túy vào Mỹ trước mắt sẽ khiến ông Trump không còn cớ để áp thuế đối với 2 nước này.
Hơn nữa, việc áp thuế lẫn nhau sẽ không có lợi cho bất kỳ bên nào, kể cả Mỹ, nước được dự báo tăng trưởng GDP năm nay có thể bị giảm tới 1,5% nếu chiến tranh thương mại xảy ra.
Thực tế thì các công ty và người tiêu dùng Mỹ mới là đối tượng gánh chịu các khoản chi phí phát sinh từ việc áp thuế. Và theo các nhà phân tích, “các biện pháp đó có nguy cơ phá vỡ chuỗi cung ứng tích hợp cao giữa 3 nước vốn là nền tảng cho sức cạnh tranh của kinh tế Mỹ”.
Chính vì thế, có cơ sở để tin rằng với những gì đã đạt được, nhiều khả năng là sau khi thời hạn tạm thời 1 tháng qua đi, cuộc chiến thương mại tương tàn giữa Mỹ với Canada và Mexico với Mỹ có thể sẽ không xảy ra.
Tương tự như vậy, do Nga & các nước BRICS đều đã nhanh chóng lên tiếng khẳng định không có ý định loại bỏ vị trí độc tôn của đồng đôla Mỹ. Riêng Nga, do ưu tiên cao nhất hiện nay là kết thúc cuộc chiến ở Ukraine và khôi phục quan hệ bình thường với Mỹ, khả năng là quan hệ hai bên sẽ không xấu đi hơn nữa.
Đặc biệt, khi một cuộc gặp gỡ cấp cao Mỹ – Nga cũng như cuộc nói chuyện cấp cao Mỹ – Trung đang được thúc đẩy, một cuộc chiến thương mại lớn giữa Mỹ với nhóm nước BRICS sẽ ít có khả năng nổ ra.
Riêng với EU, những đe dọa áp thuế mà ông Trump đã đưa ra cho thấy trong thời Trump 2.0, dù là đồng minh chiến lược đoàn kết cao thì “nước Mỹ vẫn là trên hết”. Mỹ không muốn chiến tranh thương mại nhưng các mối quan hệ phải bình đẳng hơn và EU phải đẩy nhanh tự chủ chiến lược hơn.
Đó là điều các đồng minh châu Âu đã thấy và nay phải hiểu là không thể tiếp tục trì hoãn. Dù thực hiện như thế nào còn là vấn đề và phụ thuộc vào cả vào sự đoàn kết và quyết tâm hy sinh của từng nước thành viên vì một tương lai chắc chắn và bền vững hơn.
Còn với Trung Quốc, do cuộc chiến thương mại có thể đã bắt đầu lại giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới và đang cạnh tranh gay gắt hơn cả trong thời Trump 2.0 có nguyên nhân, tính chất và quy mô rộng lớn và phức tạp hơn nhiều, nên việc xử lý cũng khó khăn phức tạp và kéo dài hơn.
Mặc dù rất nhanh chóng và quyết đoán trong việc đưa ra những biện pháp khiến tất cả đối tượng, đối tác và đồng minh của Mỹ ít nhiều đều thấy bất an và bất ổn, chắn hẳn ông Trump cũng chủ động cố gắng tránh không để mọi việc diễn ra ngoài tầm kiểm soát với những hệ quả khó lường. Đó là điều đem lại hy vọng cho tất cả các nước trên thế giới hiện nay.
Hôm 16/11, báo South China Morning Post dẫn kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Trung Quốc về vai trò của Đá Chữ Thập hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Bắc Kinh.
Hải quân Mỹ giám sát hoạt động xây dựng của Trung Quốc ở Bãi Chữ Thập
Công trình nghiên cứu trên do một nhóm các nhà khoa học, thuộc Viện Khoa học Địa lý và Nghiên cứu Tài nguyên Thiên nhiên của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, công bố trong tháng này theo thông tin từ tờ báo có trụ sở ở Hồng Kông.
Kết quả nghiên cứu cho thấy căn cứ quân sự mà Trung Quốc xây dựng trên Đá Chữ Thập đã giúp nước này rút ngắn thời gian tiếp cận quần đảo Trường Sa từ 33 tiếng, xuống còn khoảng 15 tiếng.
Điều này biến Trung Quốc trở thành nước có khả năng khai triển lực lượng tới quần đảo Trường Sa nhanh nhất, hơn cả Việt Nam, Philippines, lẫn Malaysia.
Đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng ở Đá Chữ Thập cũng cho phép các lực lượng của nước này bao quát được 99% quần đảo Trường Sa.
Đá Chữ Thập bị Trung Quốc chiếm vào đầu năm 1988 bất chấp sự phản đối từ Việt Nam.
Từ năm 2014, Bắc Kinh đã tăng cường hoạt động bồi đắp và biến bãi đá này trở thành đảo nhân tạo, và được quân sự hóa với các cơ sở hạ tầng quân sự như phi trường, nhà chứa phi cơ, hệ thống radar, và kho hoả tiễn.
Tổ chức Sáng kiến Minh bạch Hàng hải Châu Á còn cho biết Trung Quốc đã bố trí pháo phòng không và các hệ thống phòng thủ khác ở đây.
Đảo nhân tạo này được đánh giá có triển vọng trở thành căn cứ quân sự hiện đại bậc nhất của Trung Quốc ở phía nam Biển Đông, và còn có thể được mở rộng thêm.
Tuy phía các nhà khoa học Trung Quốc nhấn mạnh vào vai trò tìm kiếm cứu nạn của căn cứ trên Đá Chữ Thập, do từ năm 2019, Bắc Kinh đã cho thiết lập trung tâm cứu hộ tại đây, nhưng năng lực quân sự là điều không thể loại trừ.
Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE) do ông Trump thành lập với sự tham gia lãnh đạo của tỉ phú Elon Musk và doanh nhân Vivek Ramaswamy gây nhiều hoài nghi về khả năng thực hiện.
Tỉ phú Elon Musk (bìa trái) và doanh nhân Vivek Ramaswamy (bìa phải) sẽ cùng đứng đầu Ban Hiệu suất chính phủ
Báo Guardian ngày 13-11 cho biết Tổng thống đắc cử Donald Trump đã tuyên bố sẽ để tỉ phú Elon Musk và cựu ứng viên tổng thống Đảng Cộng hòa Vivek Ramaswamy cùng dẫn dắt Ban Hiệu suất chính phủ (DOGE) mới được thành lập.
Cơ quan này nắm giữ nhiệm vụ gì? Ông Trump cho biết trong một tuyên bố rằng tỉ phú Musk và ông Ramaswamy sẽ cung cấp “lời khuyên và hướng dẫn” cho Nhà Trắng, đồng thời hợp tác với Cục Quản lý hành chính và ngân sách để “thúc đẩy cải cách quy mô lớn về cấu trúc trong chính phủ”.
Bên cạnh đó, đây sẽ là một cơ quan ngoài chính phủ, vì vậy không cần sự thông qua của Thượng viện để đi vào hoạt động.
Theo ông Trump, cặp đôi này “sẽ mở đường cho chính quyền Trump 2.0 tháo dỡ bộ máy hành chính, cắt giảm các quy định thừa, giảm chi tiêu lãng phí và tái cấu trúc các cơ quan liên bang”.
Trước đó, ông Elon Musk đã bày tỏ mong muốn giảm số lượng các cơ quan liên bang từ hơn 400 xuống còn không quá 99.
Ngoài ra, tỉ phú Musk cam kết tính minh bạch trong hoạt động của DOGE, tuyên bố trên mạng xã hội X rằng mọi hành động của cơ quan này sẽ được đăng công khai trực tuyến để đảm bảo minh bạch tối đa và kêu gọi công chúng đóng góp ý kiến.
“Chúng tôi cũng sẽ có một bảng xếp hạng về những khoản chi tiêu cực kỳ ngớ ngẩn từ tiền thuế của người dân. Đây là điều vừa bi kịch vừa thú vị”, ông Musk khẳng định.
Ông Trump cho biết cơ quan này sẽ hoạt động đến ngày 4-7-2026, một chính phủ nhỏ gọn và hiệu quả hơn sẽ là “món quà” dành cho nước Mỹ nhân dịp kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn độc lập vào năm 2026.
Một số cố vấn của ông Trump hy vọng nhóm này sẽ noi theo mô hình của Ủy ban Grace, một trong bốn ủy ban lớn được thành lập trong bốn thập kỷ qua nhằm cải cách bộ máy hành chính liên bang và kiểm soát chi tiêu.
Hoài nghi tính khả thi Tại buổi vận động tháng 10 của ông Trump ở Madison Square Garden (New York), tỉ phú Musk đã tuyên bố ngân sách liên bang có thể cắt giảm “ít nhất” 2.000 tỉ USD khi ông Trump lên nắm quyền.
Tuy nhiên, theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, mục tiêu đầy tham vọng này sẽ vượt quá ngân sách chi tiêu tùy ý (bao gồm chi tiêu quốc phòng) dự kiến tiêu tốn 1.900 tỉ USD trong năm tài khóa kết thúc vào cuối tháng 9-2024.
Với vai trò cung cấp “lời khuyên và định hướng từ bên ngoài chính phủ” của bộ đôi, bà Elaine Kamarck, người từng quản lý chương trình cắt giảm chi tiêu của Chính phủ Mỹ năm 1990, cho rằng điều này không mang lại nhiều quyền hạn thực sự.
“Họ không có quyền lực, hoàn toàn không có quyền lực gì cả”, bà nói, nhưng cũng cho rằng sự ủng hộ từ tổng thống có thể giúp thuyết phục các nhà lập pháp ủng hộ những nỗ lực cải cách và nâng cao hiệu quả của chính phủ.
Hiện ông Trump chỉ mới phác thảo các nét chính của sáng kiến này mà không tiết lộ cách thức tổ chức nhân sự hoặc nguồn tài trợ.
Chiến dịch tranh cử của ông Trump cũng không trả lời về vấn đề kinh phí cho DOGE hoặc liệu ông Musk hay ông Ramaswamy có được trả lương cho công việc của họ trong dự án này hay không, Đài CBS News cho biết.
Mỹ đã chính thức mở một căn cứ phòng không mới ở miền bắc Ba Lan vào ngày 13.11 trong bối cảnh nhiều quan ngại về nhiệm kỳ của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump.
Căn cứ phòng không nêu trên tọa lạc tại thị trấn Redzikowo (Ba Lan) và gần bờ biển Baltic.
“Mất một thời gian, nhưng công trình này chứng minh quyết tâm địa chiến lược của Mỹ. Liên minh Ba Lan – Mỹ rất mạnh mẽ, bất kể ai nắm quyền ở Warsaw và Washington”, theo Reuters dẫn lại bài đăng của Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski trên nền tảng X.
Thông báo trên được đưa ra trong bối cảnh nhiều quốc gia thành viên NATO lo ngại sau chiến thắng của Tổng thống đắc cử Mỹ Trump. Trước đây, ông Trump từng tuyên bố rằng trong nhiệm kỳ của ông, Mỹ sẽ không bảo vệ những quốc gia không chi đủ tiền cho quốc phòng. Những phát biểu này khiến nhiều thành viên NATO quan ngại. Tuy nhiên, giới chức Ba Lan cho biết họ là thành viên duy nhất trong NATO chi cho quốc phòng vượt mức 4% GDP, do vậy Warsaw không cần phải lo sợ.
Căn cứ của Mỹ tại Redzikowo còn được gọi là “Aegis Ashore”, là một phần của lá chắn tên lửa rộng hơn của NATO và có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn đến tầm trung. Các yếu tố quan trọng khác của mạng lưới lá chắn tên lửa bao gồm một cơ sở Aegis Ashore thứ hai ở Romania, các tàu khu trục của hải quân Mỹ có trụ sở tại cảng Rota (Tây Ban Nha) và một radar cảnh báo sớm tại thị trấn Kurecik (Thổ Nhĩ Kỳ).
Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz cho biết phạm vi của lá chắn cần được mở rộng và Warsaw sẽ thảo luận vấn đề này với NATO và Mỹ.
Theo Reuters, hiện giới chức Nga và Belarus đang theo dõi chặt chẽ căn cứ của NATO và sẽ đưa vấn đề này vào kế hoạch quân sự trong tương lai. Hồi năm 2007, Nga đã coi đây là mối đe dọa đối với nước này khi căn cứ trên vẫn đang trong giai đoạn lập kế hoạch. Trong khi đó, phía NATO cho biết lá chắn này hoàn toàn mang tính phòng thủ.
Ông Marek Swierczynski, nhà quan sát tại tổ chức nghiên cứu Polityka Insight (Ba Lan), cho rằng căn cứ Redzikowo là “di tích của thời đại trước” vì nó được thiết kế nhằm đối phó với mối đe dọa từ Iran chứ không phải từ Nga.
Trong một diễn biến khác, Tổng tham mưu trưởng Ba Lan Wieslaw Kukula ngày 12.11 đã kêu gọi tăng cường sự sẵn sàng của quân đội và dân sự để chống lại thứ mà ông mô tả là “mối đe dọa thực sự” từ Nga.
Theo báo Rzeczpospolita, ông Kukula hối thúc Ba Lan phải chuẩn bị đầy đủ để bảo vệ đất nước, đồng thời nhấn mạnh rằng một quốc gia chuẩn bị tốt với khả năng phòng thủ mạnh mẽ và một xã hội kiên cường, sẽ gây ra “rủi ro lớn” cho bất kỳ kẻ tấn công nào. Theo ông Kukula, tiềm năng quân sự của Nga vẫn còn lớn với nguồn nhân lực và nguyên liệu thô dồi dào cũng như ngành công nghiệp quốc phòng có khả năng duy trì và mở rộng.
Trung Quốc đang gây áp lực ngày càng lớn lên Philippines để ép Manila nhượng bộ các quyền chủ quyền của mình ở Biển Đông, theo bộ trưởng Quốc phòng Philippines.
“Chúng tôi thấy Bắc Kinh ngày càng yêu cầu chúng tôi nhượng bộ các quyền chủ quyền của mình ở khu vực này (Biển Đông)”, Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro của Philippines nói tại cuộc gặp với người đồng cấp Úc Richard Marles ngày 12-11.
Ông Teodoro khẳng định Philippines là “nạn nhân của sự gây hấn từ Trung Quốc”, tố các tuyên bố và hành vi của Bắc Kinh trái với luật pháp quốc tế và các thỏa thuận quốc phòng của Manila với các đối tác.
“Mặc dù họ (Trung Quốc) tuyên bố hành động dưới sự bảo trợ của luật pháp quốc tế, nhưng mọi người đều biết rằng những gì họ đang làm là trái với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Bằng chứng lớn nhất về điều này là không ai thực sự ủng hộ các hành động hoặc hoạt động của họ”, Hãng tin Reuters dẫn lời ông Teodoro.
Trong năm nay, Trung Quốc và Philippines đã nhiều lần đấu khẩu về các khu vực tranh chấp ở Biển Đông, bao gồm bãi cạn Scarborough.
Phán quyết ngày 12-7-2016, do Hội đồng trọng tài thành lập theo phụ lục VII của Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, nhấn mạnh Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để yêu cầu quyền lịch sử đối với các nguồn tài nguyên vượt quá các quyền mà UNCLOS quy định.
Cuộc gặp của ông Teodoro với ông Marles, cuộc gặp thứ 5 của họ kể từ tháng 8-2023, phản ánh mối quan hệ an ninh ngày càng gia tăng giữa Philippines và Úc. Cả hai đều bày tỏ lo ngại về hoạt động của Trung Quốc tại các khu vực ở Biển Đông.
Manila và Canberra đã ký kết quan hệ đối tác chiến lược vào tháng 9-2023 và tổ chức các cuộc tuần tra chung trên biển và trên không lần đầu tiên tại Biển Đông vài tháng sau đó. Philippines cũng lần đầu tham gia các cuộc diễn tập chiến tranh tại Úc lần đầu tiên trong năm nay.
Ngoài thắt chặt quan hệ với các nước như Úc và Mỹ, Philippines cũng lên kế hoạch chi ít nhất 33 tỉ USD cho các loại vũ khí mới bao gồm máy bay chiến đấu tiên tiến và tên lửa tầm trung.
Ông Marles cho biết Úc muốn hợp tác chặt chẽ hơn với ngành công nghiệp quốc phòng của Philippines và sẽ cử một nhóm đánh giá kỹ thuật đến nước này vào đầu năm sau.
Một chính phủ bất lực và do dự không có chỗ đứng trong thời đại của Donald Trump.
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu tiên đắc cử vào tháng 11/2016, nhiều nước châu Âu đã tập hợp xung quanh Thủ tướng Đức Angela Merkel, xem bà là nhà lãnh đạo mới của thế giới tự do. Ngày nay, họ sẽ phải đi tìm nhà lãnh đạo một nơi khác: Liên minh ba đảng tại Berlin dưới thời Thủ tướng Olaf Scholz vừa sụp đổ sau khi Đảng Dân chủ Tự do (FDP) – một đảng nhỏ ủng hộ giới doanh nghiệp – nổi loạn về định hướng kinh tế của đất nước.
Thời điểm này có vẻ tệ vì Trump đã tái đắc cử chỉ một ngày trước đó, đe dọa đẩy châu Âu và Đức vào kỷ nguyên bất ổn. Tuy nhiên, trên thực tế, cuộc khủng hoảng ở Berlin vẫn có thể trở thành tin tốt. Liên minh ba đảng Dân chủ Xã hội (SPD), Đảng Xanh (Grün), và Dân chủ Tự do (FDP) của Scholz là chính phủ Đức bất ổn, do dự, và chia rẽ nhất trong nhiều thập kỷ. Các thành viên của liên minh đã tích cực tìm cách chống lại nhau về các vấn đề của Liên minh châu Âu, viện trợ cho Ukraine, chính sách đối với Trung Quốc, và cải cách kinh tế. Với việc Trump trở lại Nhà Trắng, Đức và châu Âu không thể tiếp tục chịu đựng tình trạng tê liệt gần như hoàn toàn ở Berlin.
Sau cuộc tổng tuyển cử năm 2021 tại Đức, ba đảng trên đã tuyên bố “một khởi đầu mới” để phá vỡ sự trì trệ cải cách của thời đại Merkel. Sau đó, khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine vào năm 2022, họ hứa hẹn sẽ suy nghĩ lại về mô hình kinh tế cũ của Đức, vốn phụ thuộc vào Nga về khí đốt giá rẻ, Trung Quốc về tăng trưởng xuất khẩu và đầu tư, và Mỹ về bảo vệ quân sự.
Hai năm sau, ngay cả những người lạc quan nhất cũng không còn có thể lạc quan. Thay vì bước lên với tư cách là một nhà lãnh đạo của châu Âu và phương Tây, liên minh ba đảng của Đức đã từ bỏ quyền lãnh đạo châu Âu, tránh đưa ra các quyết định chiến lược cấp bách, và theo đuổi các lợi ích quốc gia hẹp hòi trước tiên. Riêng về Ukraine, người Đức có lẽ chỉ đạt được thành tích trung bình. Họ là một trong những nước viện trợ lớn nhất, dẫn đầu về các cam kết cung cấp vũ khí hạng nặng, đứng thứ hai về tổng viện trợ cho Ukraine sau Mỹ (dù chỉ đứng thứ 15 về viện trợ tính theo tỷ lệ phần trăm GDP), và đã tiếp nhận nhiều người tị nạn Ukraine tự nguyện nhất trong số bất kỳ quốc gia nào.
Tuy nhiên, Đức không có trọng tâm chiến lược hay cảm giác cấp bách. Đi ngược lại với các đối tác liên minh của mình, và đi ngược với tuyên bố của chính mình về việc luôn đồng hành cùng các đồng minh, Scholz vẫn tiếp tục cấm chuyển giao tên lửa Taurus do Đức sản xuất, ngay cả sau khi Anh, Pháp, và Mỹ chuyển giao tên lửa tấn công tầm xa của riêng họ. Chưa kể, hỗ trợ cho Ukraine đã bị cắt giảm và hạ bậc ưu tiên trong ngân sách liên bang năm 2025, với việc chính phủ Đức tuyên bố rằng các khoản vay được bảo đảm bằng lãi suất thu được từ các tài sản bị đóng băng của Nga sẽ bù đắp cho các khoản cắt giảm. Việc khéo léo sử dụng tài sản của Nga vốn dĩ được cho là để mở rộng viện trợ của phương Tây, chứ không phải thay thế nó.
Đối với chi tiêu quốc phòng của riêng mình, Đức cuối cùng đã đạt được mức tối thiểu 2% GDP của NATO trong năm nay, nhưng nguồn quỹ đặc biệt ngoài ngân sách được tạo ra để thúc đẩy chi tiêu lên mức này sẽ cạn kiệt vào năm 2027. Vẫn chưa rõ Berlin dự định tài trợ cho quốc phòng năm 2028 và sau đó như thế nào; liên minh chỉ đơn giản là để lại vấn đề cho người kế nhiệm. Bộ trưởng Quốc phòng, thành viên Đảng Dân chủ Xã hội, Boris Pistorius – chính trị gia được ủng hộ nhất ở Đức, cũng là lý do khiến ông bị gạt ra ngoài lề bởi Scholz không được lòng dân – cho biết ngân sách năm 2025 không cung cấp đủ số tiền cần thiết để trang trải chi phí nhân sự tăng thêm, chứ chưa nói đến việc đầu tư vào các năng lực mới. Cuộc thảo luận ở Đức về việc khôi phục chế độ nghĩa vụ quân sự để bổ sung cho lực lượng đã cạn kiệt của mình không dẫn đến đâu ngoài một lựa chọn tự nguyện. Thay vì trở thành một bên tham gia hàng đầu vào an ninh, và trở thành “lực lượng vũ trang được trang bị tốt nhất” ở châu Âu, như Scholz đã hứa, Đức dường như vẫn tiếp tục hoạt động như cũ.
Đối với châu Âu, chính phủ Scholz được xem là chính phủ Đức đơn phương, hướng nội, và không hợp tác nhất suốt một thời gian dài. Berlin không chỉ đơn phương tái áp dụng kiểm soát biên giới trong phản ứng hoảng loạn khi những người theo chủ nghĩa dân túy cánh hữu nổi lên trong các cuộc thăm dò ý kiến sau một loạt các cuộc tấn công bạo lực liên quan đến người di cư, mà các đại diện của chính phủ Đức tại Liên minh châu Âu còn ngày càng không dám bỏ phiếu vì ba đảng của liên minh không có lập trường thống nhất.
Lợi ích lớn hơn của châu Âu dường như hoàn toàn vắng bóng trong các tính toán của Đức, chẳng hạn như khi Đức cùng với Hungary, Malta, Slovakia, và Slovenia bỏ phiếu chống lại việc áp thuế đối với xe điện của Trung Quốc. Và Bộ trưởng Tài chính của Đảng Dân chủ Tự do Christian Lindner, người bị Scholz sa thải vào ngày 06/11, là người đầu tiên nói “không” với đề xuất của cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu Mario Draghi về việc tăng khả năng cạnh tranh của châu Âu bằng các khoản đầu tư quy mô lớn được tài trợ thông qua nợ chung.
Với cuộc bầu cử sớm dự kiến diễn ra vào cuối tháng 3 tới, đây sẽ là cơ hội mới để Đức khẳng định vị thế lãnh đạo về các vấn đề chiến lược này. Nếu bỏ phiếu được tổ chức vào hôm nay, kết quả có khả năng xảy ra cao nhất sẽ là một liên minh lớn giữa Đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo cánh hữu và Đảng Dân chủ Xã hội cánh tả – với Đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo giành chiến thắng và theo đó được quyền giữ ghế thủ tướng. Theo kết quả khảo sát, hai đảng này cùng nhau có thể giành được khoảng 48% số phiếu bầu. Khi Merkel, một đảng viên Dân chủ Thiên Chúa giáo, còn là thủ tướng, bà đã cai trị với liên minh này trong 12 năm trong số 16 năm nắm quyền của mình, và dù giai đoạn đó đã bị ảnh hưởng bởi nhận thức về sự trì trệ, một sự thay đổi ở vị trí thủ tướng có thể mang lại sức mạnh mới cho chính sách đối ngoại của Đức.
Friedrich Merz, chủ tịch đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo và ứng viên tiềm năng cho chức thủ tướng của một liên minh lớn, cuối cùng cũng đạt được mục tiêu cuộc đời sau khi bị Merkel đẩy ra khỏi chính trường hai thập kỷ trước. Về vấn đề an ninh, Merz đã ám chỉ rằng ông thiên về ủng hộ Ukraine hơn Scholz. Ông cũng công khai thách thức Scholz đưa ra tối hậu thư cho Tổng thống Nga Vladimir Putin: Ngừng tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Ukraine trong vòng 24 giờ, nếu không Đức sẽ chuyển giao tên lửa Taurus. Dù Merz sẽ cần phải hành động theo lời nói của mình khi ông thực sự tham gia chính phủ, một liên minh lớn cũng có thể cung cấp sự linh hoạt tài khóa mới để bảo lãnh cho chi tiêu quốc phòng và viện trợ cho Ukraine, vì cả hai đảng có thể đồng ý nới lỏng các hạn chế tài khóa của Đức, điều mà Lindner và Đảng Dân chủ Tự do hiện đang phản đối.
Đây sẽ là kiểu lãnh đạo mà các đối tác châu Âu của Đức đã chờ đợi kể từ năm 2022, khi Scholz tuyên bố một Zeitenwende – hay kỷ nguyên mới – về an ninh và quốc phòng nhưng không bao giờ hiện thực hóa nó. Và kiểu lãnh đạo mới này sẽ là điều không thể thiếu khi chiến tranh đang hoành hành ở châu Âu và Trump tiến vào Nhà Trắng với nhiệm kỳ thứ hai.
Khi niềm vui chiến thắng ngoạn mục trong cuộc bầu cử Tổng thống còn chưa lắng xuống, ông Donald Trump đã ráo riết chuẩn bị nhân sự cho việc thành lập bộ máy của Nhà Trắng trong nhiệm kỳ mới.
Theo nguồn tin của chúng tôi, vị Tổng thống nhiệm kỳ 2025-2029 chủ trương chọn các thành viên trong bộ máy có hai tiêu chí quan trọng, trước hết là phải tuyệt đối trung thành với ông, hai là phải cứng rắn, không nhượng bộ Trung Quốc một milimet.
Donald Trump cũng yêu cầu Thượng viện Mỹ phải tiến hành nhanh chóng các thủ tục bổ nhiệm các quan chức trong bộ máy chính quyền mới. Phải hướng đến mục tiêu cao nhất là vì nước Mỹ vĩ đại, hòa bình thế giới phải bắt đầu từ hòa bình Mỹ.
“Hòa bình Mỹ” được đề cao vì ông Trump cũng như Đảng Cộng hòa của ông luôn bài xích chế độ xã hội chủ nghĩa, một chế độ theo ông là độc quyền, mất dân chủ, không thúc đẩy xã hội tiến bộ. Mà khi nhằm đánh vào bức tường thành xã hội chủ nghĩa (đã sụp đổ một mảng lớn từ năm 1991, bắt đầu từ Liên Xô) thì đương nhiên phải nhằm vào ngọn cờ đầu là Trung Quốc.
Trong nhiệm kỳ bốn năm (2017-2020) khi ngồi ghế ông chủ Nhà Trắng, Donald Trump đã gây bão bởi không ít những phát ngôn ảnh hưởng lớn đến quan hệ quốc tế. Với ngôn ngữ và thái độ “mục hạ vô nhân” của một nhà kinh tế thực dụng ông đã không tiếc lời lên án “tàn dư của chủ nghĩa xã hội”. Tất nhiên các hãng truyền thông lớn của Mỹ đã không để tuột cơ hội này, đưa tin, bình luận hết sức hả hê, cốt để câu view, gia tăng lợi nhuận chóng mặt từ quảng cáo. Qua lăng kính của báo chí, truyền thông phương Tây, có thể thấy đằng sau những luận điệu của Trump là ý đồ chính trị thâm độc, không chỉ nhằm chống chủ nghĩa xã hội, mà nghiêng về tấn công Trung Quốc – một con Hổ lớn đáng ngấp nghé vị trí số một thế giới.
Quý vị còn nhớ vào năm 2018, tại Diễn đàn Liên hợp quốc, Trump chẳng cần úp mở khi lớn tiếng: “Sự khao khát quyền lực của chủ nghĩa xã hội dẫn đến sự bành trướng, xâm lược và áp bức. Tất cả các quốc gia trên thế giới nên chống lại chủ nghĩa xã hội”. Năm 2019, trong Thông điệp liên bang đọc trước Quốc hội Mỹ, Tổng thống Donald Trump tuyên bố: “Chúng tôi một lần nữa khẳng định quyết tâm, Mỹ sẽ không bao giờ là một nước xã hội chủ nghĩa”.
Xác định rõ như vậy cho nên Trump phải bằng mọi cách lèo lái con thuyền của mình tới đích là một xã hội tư bản phát triển và chống Trung quốc là mục tiêu trước hết, trên hết. Ông Trump đã phát động cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung trong nhiệm kỳ 2017 – 2021 với lệnh cấm xuất khẩu công nghệ cao sang Trung Quốc. Lý do mà ông nêu ra, đây là “hành vi thương mại không công bằng và mất an ninh quốc gia”. Thời điểm ấy Trump cũng đã áp thuế lên hàng tỷ USD hàng hóa Trung Quốc và trừng phạt hàng loạt tập đoàn lớn, bao gồm xưởng đúc chip SMIC và nhà sản xuất thiết bị viễn thông Huawei.
Sau khi Trump và Đảng Cộng hòa thắng cuộc hôm 5/11, các nhà phân tích nhận định: chiến thắng cho ông Trump sẽ tác động tiêu cực trong ngắn hạn vì khả năng cao ông sẽ siết chặt các lệnh cấm xuất khẩu và trừng phạt lên ngành bán dẫn Trung Quốc.
Chúng ta cùng trở lại việc ông Trump lựa chọn nhân sự cho chính quyền mới với hai tiêu chuẩn trung thành và cứng rắn, nhất là với Trung Quốc. Trong đó ông đặc biệt chú ý hai Bộ Ngoại giao và An ninh. Ở lĩnh vực đối ngoại, ông Trump đã nhắm Marco Rubio. Ông Rubio là Thượng nghị sĩ, từng chạy đua chức phó Tổng thống. Marco Rubio là con của một gia đình nhập cư từ Cuba. Ông được xem là, người có quan điểm cứng rắn đối với các chế độ độc tài nói chung và Trung Quốc nói riêng.
Rubio là Phó chủ tịch Ủy ban Tình báo tại Thượng viện. Lúc đầu ông không đồng quan điểm với Tổng thống đắc cử về cuộc chiến Ukraine, cũng như về việc cần phải gây sức ép với Kiev để chấm dứt chiến tranh, nhưng cuối cùng ông đã tán thành chủ trương của Trump. “Ngoại trưởng chờ” cũng đồng quan điểm với “Tổng thống chờ” về vấn đề chi phí quốc phòng của châu Âu, tán thành việc châu Âu phải tự lo cho mình là chính.
Ai sẽ là Cố vấn an ninh quốc gia? Donald Trump có vẻ như đã chọn một nhân vật thuộc trường phái diều hâu – một dân biểu của Florida, Mike Waltz – nổi tiếng với lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc. Mike Waltz là cựu chỉ huy lực lượng đặc nhiệm, từng nhiều lần được điều đến Afghanistan, Trung Đông và châu Phi.
Còn gần hai tháng nữa nhưng ông Trump có vẻ sốt ruột vì tính hình thế giới đang nóng từng ngày.Trump muốn chính quyền mới được thành lập thật nhanh chóng, với sự nhất trí cao. Hôm 10/11, Trump yêu cầu Thượng viện miễn thủ tục phê chuẩn, việc bổ nhiệm các quan chức cao nhất trong chính quyền nhiệm kỳ mới. Ông nhắc lại một điều khoản của Hiến Pháp Mỹ cho phép Tổng thống bổ nhiệm mà không cần sự chấp thuận của Thượng viện khi Thượng viện không họp. Tuy nhiên, quy định này hiếm khi được áp dụng, vì các thượng nghị sĩ thường sắp xếp thời gian họp vào thời điểm đề cử để thực hiện quyền kiểm soát đối với cơ quan hành pháp.
Chẳng mảy may ngạc nhiên chút nào trước thái độ của Trump, trong lần gọi điện mới đây chúc mừng chiến thắng của Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau những lời xã giao thân ái đã cảnh báo Mỹ “sẽ được lợi từ hợp tác và mất mát từ đối đầu” với Trung Quốc”. Ông Tập phải nói ra điều này vì trước đó ông Trump tuyên bố sẽ đưa cuộc chiến thương mại của nhiệm kỳ Tổng thống tiền nhiệm bằng cách áp dụng thế quan toàn diện.
Đáp lại, ông Trump tuyên bố, ông không muốn đối đầu và cũng muốn hợp tác, nhưng nước Mỹ phải là trên hết!
