Quân đội Philippines và Trung Quốc hôm 8.5 đã đưa ra những thông tin đối nghịch nhau về một cuộc đối đầu trên biển xung quanh một bãi cạn tranh chấp ở Biển Đông, theo Reuters.
Quân đội Philippines nói rằng một cuộc tuần tra của Hải quân Philippines gần bãi cạn Scarborough ở Biển Đông đã gặp phải những động thái “hung hăng và không an toàn” của hai tàu hải quân Trung Quốc hôm 5.5.
“Tàu hộ vệ BN 554 của Trung Quốc đã bám đuôi tàu PS35 (BRP Emilio Jacinto) ở cự ly gần, trong khi tàu BN 573 đã vượt qua mũi tàu trong một động tác có nguy cơ gây ra va chạm cao”, quân đội Philippines nói trong một tuyên bố.
“Hành vi đe dọa và khiêu khích như vậy có thể dẫn đến hiểu lầm làm leo thang căng thẳng và ảnh hưởng đến sự ổn định của khu vực”, quân đội Philippines cảnh báo trong một tuyên bố.
Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam bộ của quân đội Trung Quốc cáo buộc tàu hộ vệ Philippines “cố gắng xâm phạm” vùng biển xung quanh Scarborough. Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam bộ tuyên bố đã tổ chức lực lượng hải quân và không quân để theo dõi và đuổi con tàu Philippines.
“(Bãi cạn Scarborough) là lãnh thổ cố hữu của Trung Quốc. Chúng tôi kêu gọi phía Philippines lập tức chấm dứt hành vi xâm phạm, khiêu khích và suy đoán sai lệch”, phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam bộ Điền Quân Lý nói.
Trung Quốc giành quyền kiểm soát bãi cạn Scarborough ở Biển Đông từ Philippines sau đợt đối đầu căng thẳng giữa tàu hai bên trong năm 2012. Bãi cạn Scarborough nằm cách đảo chính Luzon của Philippines 240 km về phía tây và cách đảo Hải Nam của Trung Quốc gần đó nhất tới gần 900 km, theo AFP.
Trung Quốc không chỉ tăng cường số lượng mà còn đẩy mạnh các khả năng tác chiến của tàu sân bay.
Tờ Newsweek vừa dẫn một số hình ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đang tiến hành đợt xây dựng thêm hạ tầng cho việc mở rộng hạm đội, trong đó bao gồm việc đồn trú tàu sân bay.
Cải thiện chiến đấu cơ tàu sân bay
Hiện nay, Trung Quốc có 3 tàu sân bay Liêu Ninh, Sơn Đông và Phúc Kiến. Trong đó, Phúc Kiến là tàu duy nhất được trang bị hệ thống phóng máy bay nhưng còn đang chạy thử chứ chưa hoạt động chính thức. Hai tàu còn lại là Liêu Ninh và Sơn Đông đã hoạt động chính thức. Tuy nhiên, 2 tàu này mang thiết kế kiểu “nhảy cầu” với phần mũi chếch lên.
Trong khi đó, chiến đấu cơ J-15 dành cho tàu sân bay Trung Quốc lại có trọng lượng rỗng cũng như trọng lượng cất cánh tối đa khá lớn so với chiến đấu cơ cùng loại của các nước khác. Vì thế, việc cất hạ cánh trên tàu sân bay gặp nhiều khó khăn khi không có hệ thống phóng hỗ trợ, đồng thời số lượng vũ khí mang theo cũng giới hạn.
Chính vì thế, Trung Quốc đang tìm cách nâng cao hiệu quả tác chiến cho các dòng J-15 trên tàu sân bay. Mới đây, nước này bắt đầu triển khai phiên bản chiến đấu cơ J-15D chuyên tác chiến điện tử và có khả năng cảnh báo sớm, nhằm tăng cường khả năng tác chiến của tàu sân bay. Bên cạnh đó đó, phiên bản J-15B vừa qua cũng đã xuất hiện. Đây là phiên bản chiến đấu cơ 1 chỗ ngồi, đồng thời được trang bị hỗ trợ xuất kích bằng bộ phóng máy bay. Điều này đồng nghĩa với việc Trung Quốc đang sẵn sàng khả năng triển khai tàu sân bay Phúc Kiến có bộ phóng máy bay bằng điện từ.
Để cạnh tranh với Mỹ hiện đã triển khai chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 trên tàu sân bay, Trung Quốc cũng đang thử nghiệm việc cất hạ cánh chiến đấu cơ thế hệ 6 của nước này trên tàu sân bay. Tháng 4 vừa qua, tờ South China Morning Post xúc tiến xây dựng hệ thống máy tính mô phỏng việc cất và hạ cánh chiến đấu cơ J-36 trên tàu sân bay. J-36 là loại chiến đấu cơ thế hệ 6 mà Trung Quốc đang phát triển.
Thời gian qua, Bắc Kinh cũng đã phát triển loại chiến đấu cơ thế hệ 5 J-35 bao gồm cả phiên bản tàu sân bay. Tuy nhiên, thực tế thì sau hơn 10 năm kể từ khi bay thử lần đầu, J-35 vẫn chưa hoàn thiện để sẵn sàng biên chế và tất nhiên phiên bản J-35B có thể sử dụng cho tàu sân bay có bộ phóng máy bay vẫn chưa thành hiện thực. Chính vì thế, trong tương lai gần thì tàu sân bay của Trung Quốc dường như vẫn phải sử dụng loại chiến đấu cơ J-15.
“Hàng không mẫu hạm hóa” tàu đổ bộ tấn công
Song song việc phát triển tàu sân bay, Trung Quốc cũng đang tăng cường tàu đổ bộ tấn công khi bổ sung thêm loại Type 076. Theo tờ Hoàn Cầu thời báo, tàu Type 076 dài hơn 250 m và có thể tích hợp hệ thống phóng máy bay bằng điện từ tương tự tàu sân bay Phúc Kiến. Kèm theo đó là nhà chứa máy bay và các hạ tầng cần thiết để mang theo chiến đấu cơ tác chiến. Trung Quốc đã đóng xong 1 chiếc Type 076 với độ choán nước lên đến 50.000 tấn, nhỏ hơn không đáng kể so với độ choán nước khoảng 60.000 tấn của tàu Liêu Ninh.
Trước tàu Type 076, Bắc Kinh cũng đã phát triển tàu đổ bộ tấn công Type 075 có độ choán nước khoảng 40.000 tấn và chiều dài khoảng 230 m. Tuy chưa tiến hành nâng cấp nhưng tàu Type 075 cũng từng được Trung Quốc úp mở có thể tiến đến mang theo chiến đấu cơ.
Nhiều năm qua, Mỹ cũng nâng cấp các dòng tàu đổ bộ tấn công lớp Wasp và America có thể mang theo chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 để triển khai tác chiến tàu sân bay. Đây cũng chính là mô hình mà nhiều nước đã áp dụng, điển hình Nhật Bản có tàu lớp Izumo được trang bị chiến đấu cơ F-35. Tuy nhiên, để triển khai hoàn thiện các tàu đổ bộ theo phương thức vừa nêu, các nước đều phải trải qua nhiều năm thử nghiệm và phát triển bởi đường băng trên tàu đổ bộ tấn công bị nhiều giới hạn so với tàu sân bay chuyên dụng.
Trong khi đó, Trung Quốc đến nay vẫn còn nhiều hạn chế về vận hành cũng như chủng loại chiến đấu cơ để dùng cho tàu sân bay. Cụ thể, chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình J-35 hay J-36 thì chưa có thời điểm sẵn sàng. Trong khi đó, chiến đấu cơ J-15 hiện tại thì trọng lượng quá nặng nên giới hạn về khả năng cất hạ cánh trên tàu sân bay và thách thức càng lớn hơn nếu sử dụng cho tàu đổ bộ tấn công vốn có chiều dài đường băng ngắn hơn khá nhiều so với tàu sân bay thực thụ.
Chính vì thế, tham vọng vừa nêu của Trung Quốc có lẽ vẫn cần thêm nhiều thời gian để trở thành hiện thực.
Truyền thông Trung Quốc đưa tin, tàu khu trục Type 054B (mang tên Tần Châu) thứ hai đã được đưa vào biên chế Hải quân Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).
Global Times đưa tin, tàu khu trục Type 054B thứ hai của Hải quân Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã tiến hành tập trận tại một vị trí không được tiết lộ trên biển.
Theo báo cáo, cường độ huấn luyện trên tàu mới được đưa vào biên chế đang tăng lên. Trong hoạt động bắn đạn thật đầu tiên, Tần Châu đã trực tiếp tấn công và đánh chìm một mục tiêu.
Tàu khu trục Tần Châu mang số hiệu 555, đã khai hỏa pháo chính và hệ thống vũ khí tầm gần 30 mm gồm 11 nòng.
Tần Châu là tàu khu trục Type 054B thứ hai được biên chế vào Hải quân PLA, sau khi tàu khu trục Type 054B Tháp Hà đầu tiên, được đưa vào biên chế tại một cảng quân sự ở Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, miền Đông Trung Quốc vào ngày 22/1.
Được biết, Type 054B có lượng giãn nước khoảng 5.000 tấn. Tàu khu trục thế hệ mới này có những tiến bộ về công nghệ tàng hình, hệ thống chỉ huy chiến đấu và điều khiển hỏa lực, giúp tăng cường đáng kể hiệu suất tổng thể.
Với khả năng mạnh mẽ cho hoạt động tác chiến toàn diện và các nhiệm vụ quân sự đa dạng, tàu chiến này dự kiến sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực hoạt động của Hải quân Trung Quốc.
Zhang Jun she, một chuyên gia quân sự của Trung Quốc cho biết, Type 054B có lượng giãn nước lớn hơn và tầm hoạt động xa hơn so với phiên bản tiền nhiệm, do đó có thể thực hiện các nhiệm vụ ở vùng biển xa, bao gồm các hoạt động với các nhóm tàu sân bay và thực hiện vai trò phòng không, chống tàu ngầm trong khu vực.
Ông cũng lưu ý rằng, các cuộc tập trận của tàu khu trục Type 054B thứ hai sẽ cho phép thích nghi với nhiều điều kiện biển khác nhau và tăng cường khả năng chiến đấu.
Trong khi đó, Zhang Xue feng, một chuyên gia quân sự khác của Trung Quốc nói rằng, Type 054B không chỉ cân bằng khả năng chống ngầm, chống hạm và phòng không mà còn đạt được thiết kế tiết kiệm chi phí thông qua việc sử dụng các công nghệ mới.
Tổng thống Donald Trump ám chỉ Mỹ biết ai đứng sau vụ phá hoại đường ống Nord Stream, phủ nhận Nga có liên quan. Ông nói “nhiều người biết thủ phạm là ai” và cho rằng không cần điều tra thêm.
Rò rỉ khí gas từ đường ống dẫn khí Nord Stream 2 ở Biển Baltic.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết không cần điều tra cũng biết ai đứng sau vụ phá hoại các đường ống dẫn khí Nord Stream, đồng thời khẳng định ông không tin Nga tự phá hủy tài sản của mình.
Ba trong bốn đường ống Nord Stream (Dòng chảy phương Bắc), được xây dựng để vận chuyển khí đốt từ Nga sang Đức và các nước Tây Âu, đã bị phá hủy bởi các vụ nổ dưới đáy biển Baltic vào tháng 9/2022.
Trong một cuộc họp báo tại Nhà Trắng hôm 6/5, một phóng viên từ blog tài chính theo xu hướng tự do cá nhân ZeroHedge – vốn đã được cấp quyền tham dự họp báo từ khi chính quyền Trump tái nhiệm – đã nhắc lại rằng ông Trump từng bác bỏ luận điệu phương Tây cho rằng Nga tự tay phá hủy đường ống của mình, và hỏi liệu Tổng thống có ý định khởi xướng một cuộc điều tra để xác định thủ phạm thực sự hay không.
Ông Trump trả lời: “Nếu bạn có thể tin được thì họ đã nói rằng Nga tự phá đường ống của mình. Tôi nghĩ nếu tôi hỏi một vài người nhất định, họ có thể nói cho bạn biết mà không cần phải tốn tiền điều tra. Nhưng tôi nghĩ nhiều người đã biết ai là người làm chuyện đó”.
Ông không nêu đích danh ai là thủ phạm, nhưng rõ ràng phủ nhận việc Nga có liên quan đến vụ phá hoại.
Theo ZeroHedge, bình luận của ông Trump ám chỉ rằng “ông biết chính xác ai đứng sau vụ phá hoại dựa trên thông tin tình báo tuyệt mật”, đồng thời khẳng định phát biểu này “nên là dấu chấm hết cho luận điệu rằng Nga phá hoại chính đường ống kinh tế quan trọng của mình”.
Hồi tháng 2/2023, nhà báo điều tra kỳ cựu Seymour Hersh từng gây xôn xao khi công bố một báo cáo cáo buộc rằng chính Tổng thống Joe Biden khi đó đã ra lệnh phá hủy đường ống Nord Stream. Theo một nguồn tin thân cận của Hersh, chất nổ đã được các thợ lặn Hải quân Mỹ gài xuống đường ống trong một cuộc tập trận NATO có tên “Baltops 22”, diễn ra vài tháng trước vụ nổ ngày 26/9/2022. Nhà Trắng đã phủ nhận thông tin này, gọi đó là “hoàn toàn sai sự thật và bịa đặt”.
Các quan chức cấp cao Nga, bao gồm cả Tổng thống Vladimir Putin, trước đó đã nhiều lần cáo buộc Mỹ là thủ phạm có khả năng và động cơ rõ ràng trong vụ việc. Họ lập luận rằng Washington có đủ năng lực kỹ thuật để thực hiện hành động này, và cũng là bên hưởng lợi nhất khi làm gián đoạn nguồn cung khí đốt từ Nga sang châu Âu, buộc EU phải chuyển sang sử dụng khí hóa lỏng đắt đỏ do Mỹ cung cấp.
Quân đội Philippines và Mỹ đã hủy cuộc tập trận bắn chìm tàu chiến tại Biển Đông sau khi tàu chiến được dùng làm mục tiêu bị chìm trước cuộc tập trận, theo AP.
Chiếc tàu chiến cũ BRP Miguel Malvar của Philippines, bị loại biên hồi năm 2021, được kéo ra Biển Đông để làm mục tiêu cho cuộc tập trận ngày 5.5 giữa lực lượng Philippines và Mỹ. Theo kế hoạch, quân đội Philippines và Mỹ sẽ bắn đạn thật để đánh chìm tàu chiến.
“Đó là một con tàu cũ 80 tuổi và nó không thể chống chịu biển dữ”, trung tá John Paul Salgado phụ trách thông tin của quân đội Philippines nói. Dù tàu Malvar bị chìm, quân đội hai nước vẫn tiếp tục các nội dung tập trận bắn đạn thật khác.
Trong các cuộc tập trận chung những năm gần đây, Philippines và Mỹ từng hai lần diễn tập bắn chìm tàu chiến. Nội dung này là một trong những điểm nhấn thuộc khuôn khổ cuộc tập trận chung Vai kề vai (Balakatan) hằng năm giữa lực lượng hai nước đồng minh. Cuộc tập trận năm nay diễn ra từ ngày 21.4 đến ngày 9.5 với khoảng 14.000 binh sĩ tham gia.
Theo AP, một số nội dung chiến đấu giả đã được thực hiện, gồm tái chiếm đảo từ lực lượng đối thủ. Hôm 4.5, lực lượng hai nước này và Úc diễn tập tái chiếm đảo tại thị trấn ven biển Balabac thuộc tỉnh Palawan. Lực lượng Nhật Bản và Anh tham gia với tư cách quan sát viên.
Bộ Ngoại giao Đức đã nhanh chóng đáp trả Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sau khi ông công khai chỉ trích Berlin về cách đối xử với đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD).
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.
Theo hãng tin CNN, trong một thông điệp do Bộ Ngoại giao Mỹ đăng tải trên mạng xã hội X chiều 2/5, ông Rubio đã chỉ trích việc Cơ quan tình báo nội địa Đức (BfV) gọi AfD là nhóm cực đoan, dẫn đến việc đảng chính trị này sẽ bị tăng cường giám sát.
Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh, AfD là đảng đã giành vị trí thứ 2 trong cuộc bầu cử gần đây ở Đức. Theo ông Rubio, AfD bị xem là nhóm cực đoạn vì phản đối chính sách nhập cư biên giới mở của Chính phủ Đức. Ông Rubio cho rằng, “Đức nên đảo ngược quyết định này”.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sau đó cũng nhắc lại lời chỉ trích của ông Rubio trong một bài đăng trên mạng xã hội. Theo ông Vance, người đã gặp gỡ lãnh đạo đảng AfD tại Munich hồi tháng 2, trước thềm cuộc bầu cử ở Đức, giới cầm quyền Đức đang dựng lại “Bức tường Berlin”. Ông khẳng định, “AfD là đảng được ưa chuộng nhất ở Đức”.
Chỉ hơn 3 tiếng sau, Bộ Ngoại giao Đức đã có phản ứng trước nhận định của Ngoại trưởng Mỹ Rubio. “Đây là nền dân chủ. Quyết định này là kết quả từ cuộc điều tra độc lập và toàn diện nhằm bảo vệ hiến pháp và pháp quyền của chúng tôi. Chúng tôi đã rút ra bài học từ lịch sử rằng cần phải ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan cánh hữu”, Bộ Ngoại giao Đức cho biết.
Giữa lúc thế giới đang tập trung quan tâm vào các vấn đề thương mại cũng như xung đột ở Ukraine hay Trung Đông, tình hình Biển Đông có nhiều diễn biến căng thẳng.
Hải cảnh Trung Quốc trên bãi đá Hoài Ân
Nửa cuối tháng 4, lần lượt Trung Quốc rồi Philippines đều đưa người lên bãi đá Hoài Ân ở quần đảo Trường Sa trên Biển Đông.
Thêm nhiều động thái ở Biển Đông
Cụ thể, ngày 25.4, tờ South China Morning Post đưa tin truyền thông Trung Quốc vừa đăng tải hình ảnh lực lượng Hải cảnh nước này (CCG) đã đổ bộ lên đá Hoài Ân ở quần đảo Trường Sa. Bức ảnh cho thấy thành viên CCG giương cờ Trung Quốc tại đây. Tờ Hoàn Cầu thời báo thông tin: “Vào giữa tháng 4 năm nay, CCG đã thực hiện quyền tài phán chủ quyền bằng cách thực hiện hoạt động kiểm soát hàng hải tại đá Hoài Ân ở Biển Đông”. Sau đó, ngày 28.4, Philippines cũng công bố hình ảnh các lực lượng nước này có mặt trên cụm bãi đá Hoài Ân.
Liên quan tình hình Biển Đông, ngày 23.4, Trung Quốc đã điều động nhóm tác chiến tàu sân bay Sơn Đông đến vùng biển này. Gần đây, căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines liên tục xảy ra ở Biển Đông. Vừa qua, Bộ Tư lệnh chiến khu nam Trung Quốc ngày 20.4 cáo buộc tàu tuần tra BRP Apolinario Mabini (PS-36) của Hải quân Philippines đã “xâm nhập bất hợp pháp vào vùng biển của Trung Quốc” khi hiện diện xung quanh bãi cạn Scarborough. Sau đó, hải quân Trung Quốc đã huy động lực lượng đuổi tàu của Hải quân Philippines ra khỏi vùng biển trên.
Mỹ và Philippines tăng cường phối hợp
Trong khi đó, Mỹ và Philippines đang có cuộc tập trận Balikatan 2025 diễn ra từ ngày 21.4 – 9.5. Một số nội dung tập trận cũng diễn ra ở khu vực Biển Đông. Một số loại vũ khí như Hệ thống Tên lửa chống hạm NMESIS và các Hệ thống Pháo phản lực cơ động cao M142 (HIMARS) cũng xuất hiện ở cuộc tập trận.
Trong đó, với tầm bắn 185 km có độ chính xác cao cùng khả năng bay thấp để né radar, NMESIS được đánh giá có khả năng tác chiến mạnh mẽ trong việc phòng thủ bờ biển và tấn công tàu chiến. Còn HIMARS có thể tác chiến hữu dụng trong nhiều trường hợp, nhất là tấn công chống đổ bộ hay nhằm vào các mục tiêu trên đất liền, điển hình như các công sự, lực lượng đồn trú ở các đảo, bãi đá…
Trả lời Thanh Niên, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) nhận định cuộc tập trận trên cho thấy Mỹ và Philippines đang tăng cường năng lực phối hợp.
“Nỗ lực trên nhằm đối phó với Bắc Kinh, bởi chỉ riêng Philippines là không đủ để ngăn chặn hay ứng phó sức ép quân sự từ Trung Quốc. Nhưng nếu Mỹ hỗ trợ đủ thì Philippines có thể tăng cường năng lực phòng ngừa”, TS Nagao nhận định và chỉ ra thêm: “Gần đây, Philippines cùng một số bên ở khu vực đã quyết định mua chiến đấu cơ F-16 của Mỹ sẽ góp phần củng cố năng lực quân sự. Mỹ cũng đã triển khai hệ thống phóng tên lửa Typhon đến Philippines. Đồng thời, Manila đặt mua tên lửa hành trình BrahMos và xúc tiến trang bị tàu ngầm”.
Bên cạnh đó, TS Nagao cho rằng hợp tác 3 bên Mỹ – Nhật Bản – Philippines sẽ là yếu tố quan trọng để ngăn chặn hành động quân sự của Trung Quốc đại lục đối với Đài Loan.
Đầu tháng 4, CNN dẫn thông báo từ Cơ quan Hợp tác an ninh quốc phòng Mỹ (DSCA) cho biết nước này đã thông qua kế hoạch bán 20 chiến đấu cơ F-16 cho Philippines. Tổng đơn hàng có giá trị lên đến 5,58 tỉ USD, bao gồm cả các thành phần liên quan F-16.
Thời gian qua, Washington đã đẩy mạnh hỗ trợ quân sự cho Manila. Nổi bật, Mỹ từ năm ngoái đã triển khai hệ thống tên lửa Typhon đến Philippines. Các hệ thống phóng tên lửa Typhon được đánh giá là nhằm khắc chế chiến lược phong tỏa, chống tiếp cận (A2/AD) mà Trung Quốc đang hình thành ở Thái Bình Dương – vốn hạn chế tiềm lực quân sự của Mỹ ở khu vực.
Việt Nam trao công hàm phản đối các quốc gia liên quan về việc vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với ba thực thể ở Trường Sa.
Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng cho biết Việt Nam yêu cầu các bên liên quan tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa.
Ngày 3.5.2025, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam trước hoạt động của Trung Quốc và Philippines tại khu vực đá Hoài Ân, đá Tri Lễ và đá Cái Vung thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nhấn mạnh:
“Như đã nhiều lần khẳng định, Việt Nam có đầy đủ cơ sở pháp lý và bằng chứng lịch sử khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa phù hợp luật pháp quốc tế cũng như chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán đối với các vùng biển được xác lập phù hợp với Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Việc các bên liên quan cho người lên thực thể thuộc chủ quyền của Việt Nam mà không được sự cho phép của Việt Nam là hành vi xâm phạm chủ quyền của Việt Nam, làm phức tạp thêm tình hình, đi ngược lại Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), cũng như nỗ lực của các nước trong đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) hiện nay.
Việt Nam yêu cầu các bên liên quan tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa, không có các hành động làm phức tạp tình hình, tuân thủ luật pháp quốc tế, nghiêm túc thực hiện DOC, cùng đóng góp vào việc duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông.
Đồng thời, Việt Nam cũng cam kết sẵn sàng cùng các bên liên quan giải quyết các tranh chấp về chủ quyền lãnh thổ ở Biển Đông, trong đó có quần đảo Trường Sa bằng các biện pháp hòa bình.
Việt Nam đã giao thiệp và trao công hàm phản đối các quốc gia liên quan về các hoạt động vi phạm chủ quyền Việt Nam đối với đá Hoài Ân và các thực thể liên quan khác của Trường Sa”.
Ngày 1/5, Mỹ và Ukraine đã ký kết một thỏa thuận quan trọng, do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy, nhằm trao cho Washington quyền ưu tiên trong các thương vụ khai thác khoáng sản mới tại Ukraine.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng thứ nhất Ukraine Yulia Svyrydenko ký một thỏa thuận sẽ trao cho Mỹ quyền tiếp cận ưu tiên đối với các hợp đồng khoáng sản mới của Ukraine.
Thỏa thuận được ký kết tại Washington bởi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó Thủ tướng thứ nhất Ukraine Yulia Svyrydenko, sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng và tưởng chừng đổ vỡ vào phút chót.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, thỏa thuận này là “tín hiệu rõ ràng cho thấy cam kết của chính quyền Trump đối với một Ukraine tự do, có chủ quyền và thịnh vượng”. Trong khi đó, bà Svyrydenko khẳng định thỏa thuận cho phép Mỹ đóng góp vào quỹ tái thiết Ukraine, đồng thời mở đường cho sự hỗ trợ mới, bao gồm cả các hệ thống phòng không – dù phía Mỹ chưa xác nhận điều này.
Bà nhấn mạnh Ukraine vẫn giữ quyền quyết định về việc khai thác tài nguyên, và chủ quyền đối với tài nguyên dưới lòng đất vẫn thuộc về Kiev. Đáng chú ý, Ukraine không phải gánh bất kỳ khoản nợ nào đối với Mỹ trong khuôn khổ thỏa thuận này – một điểm mấu chốt trong đàm phán giữa hai bên.
Tuy nhiên, thỏa thuận không bao gồm các bảo đảm an ninh cụ thể cho Ukraine – một mục tiêu ban đầu của Kiev.
Kho báu khoáng sản của Ukraine Ukraine được đánh giá là “mỏ vàng chiến lược” với tiềm năng lớn về các khoáng sản hiếm và thiết yếu cho công nghiệp hiện đại. Theo Viện Địa chất Ukraine, quốc gia này sở hữu trữ lượng của 22 trong số 34 loại khoáng sản được Liên minh châu Âu (EU) liệt kê là thiết yếu, bao gồm kim loại quý, kim loại màu, nguyên liệu xây dựng và một số nguyên tố đất hiếm.
Các khoáng sản chiến lược được nhấn mạnh gồm:
Đất hiếm như neodymium, lanthanum, cerium, erbium, yttrium – dùng cho pin xe điện, tua-bin gió, công nghệ laser và quốc phòng.
Lithium – thành phần cốt lõi trong pin xe điện và thiết bị điện tử, với trữ lượng ước tính 500.000 tấn.
Graphite – chiếm tới 20% tài nguyên toàn cầu, dùng trong pin và lò phản ứng hạt nhân.
Titan, mangan, niken, fluorite, gallium, zirconium – có vai trò thiết yếu trong sản xuất công nghệ cao, năng lượng sạch và quốc phòng.
EU tài trợ một số nghiên cứu xác nhận Ukraine có tiềm năng lớn về scandium – nguyên tố quan trọng trong ngành hàng không vũ trụ.
Tuy nhiên, hiện Ukraine chưa có mỏ đất hiếm nào đi vào khai thác thương mại, theo giới phân tích. Trong khi đó, Trung Quốc đang chiếm lĩnh ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu.
Ukraine còn kiểm soát những gì? Chiến sự đã khiến Ukraine mất quyền kiểm soát nhiều vùng đất giàu tài nguyên. Theo các tổ chức nghiên cứu tại Kiev, đến giữa năm 2024, khoảng 40% tài nguyên kim loại của Ukraine đã rơi vào tay Nga. Trong đó, hầu hết các mỏ than – trụ cột của ngành luyện kim Ukraine – tập trung ở miền Đông và hiện nằm trong vùng chiếm đóng.
Nga đã kiểm soát ít nhất hai mỏ lithium lớn, tại Donetsk và Zaporizhzhia. Ukraine vẫn giữ quyền kiểm soát một số mỏ tại tỉnh Kirovohrad ở miền Trung.
Dù vậy, Kiev vẫn có lợi thế tại các khu vực trung và tây đất nước – nơi có trữ lượng graphite và một số khoáng sản khác, chưa bị ảnh hưởng bởi chiến sự.
Mỹ muốn gì từ thỏa thuận này? Theo các chuyên gia, Mỹ đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản quan trọng, nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang. Thỏa thuận với Ukraine là bước đi chiến lược trong nỗ lực này.
Ngoài ra, thỏa thuận còn mang tính biểu tượng chính trị, khi Tổng thống Trump muốn thúc đẩy một giải pháp hòa bình cho cuộc chiến, đồng thời củng cố vai trò của Mỹ trong tiến trình tái thiết Ukraine hậu xung đột.
Thỏa thuận cũng mở ra cơ hội lớn cho ngành khai khoáng Ukraine. Theo Phó Bộ trưởng Kinh tế Oleksiy Sobolev, chính phủ nước này đang làm việc với các đối tác phương Tây như Mỹ, Anh, Pháp và Ý để triển khai hàng loạt dự án liên quan đến khai thác khoáng sản chiến lược, với tổng tiềm năng đầu tư ước tính từ 12 đến 15 tỷ USD đến năm 2033.
Cơ quan Địa chất Nhà nước cho biết chính phủ đang chuẩn bị khoảng 100 địa điểm để cấp phép khai thác – dù chưa có thêm thông tin chi tiết.
Thách thức và kỳ vọng Dù sở hữu nhân lực chất lượng cao, chi phí cạnh tranh và hạ tầng khá phát triển, Ukraine vẫn đối mặt nhiều rào cản: thủ tục hành chính phức tạp, khó tiếp cận dữ liệu địa chất, khó khăn trong cấp quyền sử dụng đất và rủi ro chiến tranh.
Các chuyên gia nhận định, việc khai thác các mỏ đất hiếm đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian dài để hoàn thiện hạ tầng và công nghệ. Tuy nhiên, nếu triển khai thành công, Ukraine có thể trở thành nguồn cung khoáng sản chiến lược thay thế Trung Quốc tại châu Âu – điều cả Mỹ và EU đều mong muốn.
Trong bối cảnh Trung Quốc tập trung các hoạt động hung hăng gây hấn nhằm vào Philippines, vào cuối năm 2024, Bộ trưởng Tư pháp Philippines Remulla tuyên bố nước này sẽ đệ đơn kiện quốc tế chống lại Trung Quốc vì “gây tổn hại đến môi trường biển”.
Bộ trưởng Tư pháp Philippines Remulla
Theo một số nguồn tin, việc Philippines một lần nữa có thể khởi kiện Trung Quốc là nhằm buộc Bắc Kinh phải chịu trách nhiệm liên quan tuyến đường biển đang tranh chấp. Một phương án mà Philippines đang cân nhắc là kiện Trung Quốc về cáo buộc khai thác trai tai tượng khổng lồ và gây hại đáng kể đến hệ sinh thái của các rạn san hô trong Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Manila.
Xét theo thực tiễn tố tụng và trọng tài về môi trường giữa các quốc gia trước đây, các tranh chấp về bảo vệ môi trường biển có thể được đưa ra hai loại cơ chế giải quyết: Tòa án Công lý quốc tế hoặc cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS). Tòa án Công lý Quốc tế hiếm khi giải quyết các vụ việc liên quan đến bảo vệ môi trường biển và thiếu kiến thức khoa học chuyên môn cần thiết cho việc bảo vệ môi trường biển. Do đó, cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc của UNCLOS có nhiều khả năng thụ lý tranh chấp này. So với vụ kiện do Philippines khởi kiện Trung Quốc ra Toà Trọng tài về vấn đề Biển Đông năm 2013 thì loại hình tranh chấp lần này là vấn đề môi trường biển, đặt ra hai thách thức mới đối với phản ứng pháp lý của Trung Quốc.
Một là, các tranh chấp liên quan đến môi trường biển không nằm trong phạm vi tuyên bố loại trừ mà Trung Quốc đưa ra theo Điều 298 của UNCLOS. Trong trường hợp này không chỉ Toà Trọng tài theo Phụ lục VII của UNCLOS mà Toà án Liên hợp quốc về Luật biển cũng có thẩm quyền để xem xét vụ việc.
Hai là, Trung Quốc cũng có thể phải đối mặt với những thách thức đối với các biện pháp tạm thời. Các biện pháp tạm thời là biện pháp khắc phục tạm thời để bảo vệ quyền của cả hai bên trước khi đưa ra quyết định cuối cùng về tranh chấp. Theo Điều 290(1) của UNCLOS, “ngăn ngừa các tổn hại nghiêm trọng đến môi trường biển” là một trong những căn cứ để các bên trong tranh chấp yêu cầu áp dụng các biện pháp tạm thời. Khi một bên trong tranh chấp nộp đơn xin biện pháp tạm thời để ngăn ngừa tổn hại cho môi trường biển, tòa án thường áp dụng “nguyên tắc phòng ngừa”, lập luận rằng ngay cả khi thiệt hại cụ thể về môi trường không thể được xác nhận một cách khoa học tại thời điểm hiện tại thì điều đó cũng không ngăn cản tòa án ban hành các biện pháp tạm thời.
Vụ kiện Biển Đông mà Philippines khởi kiện Trung Quốc năm 2013, dù Trung Quốc bác bỏ thẩm quyền của Toà và không tham gia vụ kiện, song Toà Trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của UNCLOS vẫn xác định đủ thẩm quyền thụ lý và cuối cùng đưa ra phán quyết với chiến thắng gần như tuyệt đối thuộc về Philippines, tuyên bố yêu sách “đường lưỡi bò” của Trung Quốc hoàn toàn không có cơ sở pháp lý và trái với các điều khoản của UNCLOS. Mặc dù, Trung Quốc không công nhận và không thực thi phán quyết. Tuy nhiên, chiến thắng vang dội của Philippines trong vụ kiện gây ra những thách thức lớn đối với Bắc Kinh trước sức ép của cộng đồng quốc tế, nhất là giữa lúc Mỹ và các đồng minh triển khai các hoạt động hàng hải ở Biển Đông để thúc đẩy thực thi phán quyết và bảo vệ trật tự hàng hải dựa trên pháp luật. Chính vì lẽ đó, Trung Quốc đang tìm mọi cách để ngăn Philippines tiến hành một vụ kiện mới trên vấn đề Biển Đông. Theo đó, Bắc Kinh khuyến khích các chuyên gia học giả nước này có các bài viết đưa chỉ trích biện pháp pháp lý của Manila, đưa ra các ý kiến phản bác việc Philippines triển khai một vụ kiện mới, thậm chí một số học giả Trung Quốc còn đưa ra những lời lẽ mang tính đe doạ.
Thứ nhất, các chuyên gia Trung Quốc lên án Philippines khởi kiện là “trò lừa gạt pháp lý”; ngang nghiên cáo buộc Philippines dự kiến triển khai vụ kiện mới trên vấn đề môi trường không phải xuất phát từ những cân nhắc về môi trường, mà là việc sử dụng “luật pháp quốc tế” như một công cụ để “thao túng chính trị”. Các học giả Trung Quốc lập luận rằng việc Philippines khởi kiện Trung Quốc về vấn đề môi trường biển trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ), nhưng vì tranh chấp giữa Philippines và Trung Quốc về EEZ chưa được giải quyết thì cáo buộc của Philippines rằng Trung Quốc đang phá hủy môi trường biển trong “vùng đặc quyền kinh tế” của nước này chắc chắn là không có căn cứ và do đó không còn được chấp nhận nữa; nếu Philippines nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp tạm thời thì Trung Quốc, với tư cách là bên bị đơn, vẫn có quyền nộp đơn phản tố yêu cầu áp dụng biện pháp tạm thời.
Chuyên gia Đinh Đạc (Ding Duo) – Viện trưởng Viện Nghiên cứu khu vực và quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Biển Đông Trung Quốc cho rằng Ở Biển Đông, bờ biển lãnh thổ đất liền của Trung Quốc và bờ biển Philippines đối diện nhau, cách nhau chưa đến 400 hải lý. Với sự phát triển của luật Biển quốc tế, hai nước có các quyền và lợi ích hàng hải chồng lấn ở Biển Đông, điều này cũng dẫn đến các tranh chấp ranh giới trên biển. Philippines cần phải có nhận thức và hiểu rõ về tranh chấp ở Biển Đông. Giải pháp khả thi duy nhất là quản lý các bất đồng thông qua đàm phán và tham vấn song phương. Mọi nỗ lực khởi kiện một lần nữa như vụ kiện Trung Quốc lên Toà Trọng tài hoặc việc sử dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp của bên thứ ba khác sẽ chỉ làm cho các vấn đề trở nên phức tạp hơn. Qua ý kiến của ông Đinh Đạc có thể thấy Trung Quốc đang lo ngại Philippines khởi kiện một lần nữa và họ đang tìm mọi cách để cản trở việc Manila sử dụng biện pháp pháp lý.
Thứ hai, Bắc Kinh còn thông qua các chuyên gia, học giả nước này đưa ra những lời đe doạ đối với Manila. ông Ngô Sĩ Tồn (Wu Shicun), chuyên gia hàng hải hàng đầu của Trung Quốc và là người sáng lập Viện quốc gia Nghiên cứu Nam Hải Trung Quốc cảnh báo trong trường hợp Manila khởi động vụ kiện Bắc Kinh về vấn đề Biển Đông lên Tòa Trọng tài lần thứ hai, Bắc Kinh sẽ không ngồi yên và có các “công cụ đa dạng hơn” để đáp trả.
Chuyên gia Ngô Sĩ Tồn cho biết Bắc Kinh có thể thực hiện các biện pháp đối phó mạnh mẽ để thể hiện quyết tâm đáp trả đồng thời khiến Manila “hao tâm tốn của” khi khởi xướng các thủ tục pháp lý. Phát biểu bên lề Hội nghị An ninh Munich trung tuần tháng 2 vừa qua, ông Ngô Sĩ Tồn cho biết: “Để chống lại vụ kiện, Trung Quốc phải đảm bảo rằng chi phí mà Philippines bỏ ra lớn hơn lợi ích thu được, khiến hành động của nước này trở nên vô ích”.
Ông Ngô Sĩ Tồn gợi ý hai biện pháp cụ thể đối phó hiệu quả với nỗ lực khởi kiện lần thứ 2 có thể là: (i) Bắc Kinh đặt ra thời hạn chót để Manila di dời tàu chiến BRP Sierra Madre, tàu đổ bộ thời Chiến tranh Thế giới thứ hai được Manila cố tình bố trí tại Bãi Cỏ Mây như một tiền đồn ở vùng biển đang tranh chấp. Nếu Manila không đáp ứng yêu cầu này trước thời hạn chót, Bắc Kinh có thể kéo tàu đi; (ii) Trung Quốc phát triển cơ sở hạ tầng trên Bãi cạn Scarborough, bao gồm căn cứ thực thi pháp luật hải cảnh, các cơ sở hỗ trợ hậu cần, các viện nghiên cứu môi trường biển và ngọn hải đăng, cũng sẽ được xem xét để củng cố quyền kiểm soát của Trung Quốc (thực chất là bồi đắp, xây dựng đảo nhân tạo và biến nó thành căn cứ quân sự). Chuyên gia Ngô Sĩ Tồn còn nhấn mạnh: “Phản ứng của Trung Quốc cũng có thể đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo cho các quốc gia khác về hậu quả của việc thực hiện các biện pháp tương tự”.
Giới chuyên gia nhận định Bắc Kinh đang lợi dụng việc chính quyền của Tổng thống Trump nhiệm kỳ 2 bận tập trung giải quyết cuộc chiến ở Ucraina và tình hình Trung Đông qua ông Ngô sĩ Tồn để đưa ra những lời đe doạ gây sức ép với Manila từ bỏ biện pháp pháp lý trên vấn đề Biển Đông.
Thứ ba, Trung Quốc cáo buộc Philippines lạm dụng các thủ tục tư pháp quốc tế; vu cáo Mỹ xúi giục và khuyến khích Manila khởi kiện để tạo rắc rối ở Biển Đông. Động thái xúi giục khởi kiện của một số nhân sĩ ở Philippines không xuất phát từ thiện chí hay mối quan tâm thực sự đối với môi trường biển ở Biển Đông; vu cáo Philippines Philippines đã vi phạm “nguyên tắc đồng ý của các bên liên quan” khi đơn phương khởi kiện.
Chuyên gia Đinh Đạc (Ding Duo) – Viện trưởng Viện Nghiên cứu khu vực và quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Biển Đông Trung Quốc lập luận rằng một số người lấy việc Trung Quốc xây dựng đảo và rạn san hô nhiều năm trước làm cái cớ chỉ trích Trung Quốc phá hoại môi trường là không có căn cứ. Những người này không dựa vào dữ liệu khoa học đáng tin cậy, cũng như không có thái độ khoa học nghiêm túc, mà dựa vào thành kiến của mình. Họ đã bôi nhọ Trung Quốc với cáo buộc gây ô nhiễm môi trường biển.
Chuyên gia Đinh Đạc bao biện cho các hành vi của Bắc Kinh rằng việc xây dựng đảo và bãi đá của Trung Quốc dựa trên cơ sở luận cứ điều tra, áp dụng phương án xây dựng nạo vét sỏi đầm phá và lấp đầy bãi đá bên trong, đồng thời cân nhắc đầy đủ các yếu tố như môi trường sinh thái biển, đặc biệt là bảo vệ rạn san hô. So với dữ liệu đánh giá tác động môi trường trước khi xây dựng, tác động của việc xây dựng đảo và bãi đá lên các rạn san hô nhìn chung là rất hạn chế. Sau khi hoàn thành việc xây dựng đảo và bãi đá, Trung Quốc đã thực hiện các biện pháp khả thi nhất để bảo vệ và phục hồi hệ thống rạn san hô và tiếp tục thực hiện giám sát sinh thái và môi trường.
Ông Đinh Đạc còn tố cáo ngược lại đối với Philippines khi cho rằng thân tàu chiến của Philippines mắc cạn tại “Đá Nhân Ái” (cách Trung Quốc gọi Bãi Cỏ Mây) thuộc quần đảo “Nam Sa” (cách Trung Quốc gọi quần đảo Trường Sa) đã bị ăn mòn, và cặn dầu nhiên liệu trên tàu đã gây thiệt hại đáng kể cho môi trường biển tại “Đá Nhân Ái”. Philippines đã tìm đủ mọi cách để gia cố tàu chiến bị mắc cạn. Chất thải xây dựng và rác thải sinh hoạt do quân nhân đồn trú trên tàu thải ra đã gây ra những tác động phá hoại không thể phục hồi đối với môi trường sinh thái biển của “Đá Nhân Ái”.
Các chuyên gia môi trường quốc tế đều cho rằng lý lẽ của ông Đinh Đạc hoàn toàn là những lời bao biện, lấp liếm cho các hành vi sai trái của họ. Trên thực tế, trong quá trình thụ lý vụ kiện Biển Đông do Philippines khởi xướng năm 2013, Toà Trọng tài đã xem xét đầy đủ các khía cạnh liên quan tới hành vi bồi đắp, xây dựng các đảo nhân tạo của Trung Quốc trên các thực thể ở Biển Đông và đưa ra phán quyết năm 2016 kết luận hoạt động xây dựng đảo của Trung Quốc ở quần đảo Trường Sa từ cuối năm 2013 đã vi phạm hàng loạt các nghĩa vụ bảo vệ môi trường biển theo quy định của UNCLOS, cụ thể: (a) vi phạm các nghĩa vụ bảo vệ và giữ gìn môi trường biển theo các Điều 192; hoạt động nạo vét lấy vật liệu cho hoạt động xây dựng đảo của Trung Quốc vi phạm nghĩa vụ ở Điều 194(1) khi gây ô nhiễm trầm tích cho môi trường biển; việc Trung Quốc không có biện pháp để bảo vệ hệ sinh thái và môi trường sống của các loài bị đe dọa vi phạm nghĩa vụ theo Điều 194(5); việc Trung Quốc không có bất kỳ nỗ lực nào để hợp tác hay phối hợp với các quốc gia xung quanh Biển Đông khi thực hiện hoạt động xây dựng đảo đã vi phạm nghĩa vụ hợp tác theo Điều 197 và Điều 123; việc Trung Quốc không báo cáo đánh giá tác động môi trường khi thực hiện hoạt động xây dựng đảo đã vi phạm nghĩa vụ ở Điều 206.
Tóm lại, giới luật gia quốc tế cho rằng ý kiến của các chuyên gia, học giả Trung Quốc chỉ là sự nguỵ biện để che đậy cho các tham vọng và hành động hung hăng của Bắc Kinh ở Biển Đông, hoàn toàn không có cơ sở pháp lý khoa học. Đối với những tranh chấp phức tạp ở Biển Đông sử dụng biện pháp pháp lý để giải quyết là cách thức công bằng và phù hợp nhất. Philippines là nước đi đầu trong sử dụng biện pháp pháp lý trên vấn đề Biển Đông và đã đưa đến những kết quả tích cực. Nếu Philippines triển khai một vụ kiện mới thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật, góp phần thúc đẩy một trật tự dựa trên pháp luật và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế.
Châu Âu không thể ngồi yên trước việc Trung Quốc có lợi thế mạnh mẽ về các khoáng sản quan trọng, trong khi Mỹ cũng đang tìm cách tiếp cận các kho khoáng sản dồi dào của Ukraine, Canada hay Greenland.
Châu Âu muốn giảm phụ thuộc vào các nguồn cung cấp khoáng sản như Trung Quốc vào cuối thập niên này. Khi căng thẳng địa chính trị leo thang, một câu hỏi được đặt ra là khi nào khối này có thể theo kịp các đối thủ cạnh tranh.
Các cường quốc thế giới đang cạnh tranh để dẫn đầu trong cuộc đua về các loại khoáng sản cần thiết cho sản xuất những công nghệ mới như vi mạch, pin mặt trời và xe điện.
Tổng thống Donald Trump đã kích hoạt quyền lực thời chiến để thúc đẩy ngành sản xuất của nước Mỹ, và cân nhắc sử dụng sức mạnh kinh tế, quân sự và ngoại giao để tiếp cận kho khoáng sản giàu có của Canada, đảo Greenland (Đan Mạch) và Ukraine.
Trung Quốc đang sử dụng sự gần như độc quyền của họ trên thị trường tinh chế khoáng sản để giành lợi thế trước các đối thủ chính trị.
Châu Âu đang ở đâu trong mặt trận mới này giữa các cường quốc thế giới?
Theo chính sách của EU, nhu cầu của khối đối với một số nguyên tố dự kiến tăng mạnh trong những thập niên tới. Nhu cầu sử dụng lithium, một nguyên liệu rất cần thiết để sản xuất pin cho xe điện, được dự báo tăng 12 lần đến năm 2030 và 21 lần vào năm 2050.
Sự phụ thuộc nặng nề về khoáng sản vào các quốc gia thứ 3 khiến EU trở nên dễ tổn thương. Ví dụ, châu Âu phụ thuộc 100% vào các nguyên tố đất hiếm của Trung Quốc, 99% boron từ Thổ Nhĩ Kỳ, và 71% bạch kim từ Nam Phi.
Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu một số loại khoáng sản tới châu Âu, bao gồm các khoáng sản cần thiết cho những lĩnh vực quan trọng, từ hàng không vũ trụ đến bán dẫn.
EU đang đánh cược vào Luật Nguyên liệu thô quan trọng (CRMA), được ban hành vào tháng 3 năm ngoái, nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của chuỗi cung ứng khoáng sản.
Mục đích của luật là giảm thiểu những rủi ro bằng cách khai thác thêm các khoáng sản trên đất châu Âu, trong khi đó theo đuổi quan hệ đối tác với các quốc gia giàu tài nguyên mà “cùng chí hướng” – 14 thỏa thuận đã được ký, trong đó có Serbia, Australia, Greenland, Chile và Congo.
Bộ luật liệt kê 34 loại khoáng sản được cho là “hiếm”, trong đó 17 loại được ưu tiên là “chiến lược” gồm lithium, than chì, niken, côban, đồng và đất hiếm.
Luật cũng đặt mục tiêu rằng vào năm 2030, EU sẽ khai thác 10%, xử lý 40% và tái chế 25% số nguyên liệu thô chiến lược tiêu thụ hàng năm.
Ông Edoardo Righetti, nhà nghiên cứu của tổ chức tư vấn CEPs, giải thích: “Tái chế nguyên liệu thô là hướng đi hấp dẫn cho châu Âu, vì chúng ta có năng lực khai thác và tiềm năng khai thác hạn chế”.
“Nhưng với phần lớn số nguyên liệu đó, tỷ lệ tái chế vẫn còn tương đối thấp. Chúng ta chưa có đủ công nghệ để đạt tới giai đoạn cuối của vòng đời. Còn nhiều vấn đề về cấu trúc, bao gồm chi phí tái chế, công nghệ thu gom kém phát triển hoặc kém hiệu quả”, ông nói thêm.
Giới chức EU đang cố gắng vượt qua những rào cản bằng cách giảm gánh nặng hành chính lên các công ty, như bằng cách cung cấp tài chính và thiết lập khung thời gian cấp phép ngắn hơn từ 27 tháng đối với giấy phép khai thác và từ 15 tháng đối với giấy phép xử lý và tái chế.
Những lo ngại về xã hội/môi trường địa phương có thể cản trở các dự án?
Ủy ban châu Âu gần đây đã chọn ra 47 dự án “chiến lược” trong 13 quốc gia thành viên, những dự án đầu tiên trong số các dự án khai thác, tinh chế và tác chế thêm nhiều nguyên liệu thô ở trong nước.
Mục tiêu là đảm bảo nguồn cung cấp nguyên liệu thô “an toàn và bền vững” bằng cách tối đa hóa nguồn cung từ chính châu Âu, Ủy ban cho biết.
Tuy nhiên, các cộng đồng nông thôn trên khắp châu Âu có thể gặp phải nhiều thách thức.
Kế hoạch khai thác lithium ở Bồ Đào Nha đã gặp phải sự phản đối mạnh mẽ, từ cả người dân và các tổ chức phi chính phủ về môi trường. Họ nhận thấy nguy cơ môi trường bị hủy hoại và tác động tới đời sống của những người sống trong vùng bị ảnh hưởng.
Sự phản đối tương tự cũng diễn ra ở Serbia, một ứng cử viên gia nhập EU, nơi các cuộc biểu tình nổ ra vào mùa hè năm ngoái trong bối cảnh có các kế hoạch mở hoạt động khai thác lithium lớn nhất châu Âu tại thung lũng Jadar màu mỡ, vốn được công bố chỉ vài tuần sau khi EU ký kết thỏa thuận về các nguyên liệu thô với chính phủ Serbia.
Châu Âu có nguy cơ tụt hậu trong cuộc đua?
Luật chơi cũng đang thay đổi khi nhà lãnh đạo Mỹ Donald Trump đang tỏ ra quyết liệt hơn trong cuộc đua khoáng sản.
Tổng thống Mỹ đã đề cập một cách quyết liệt tới việc tiếp cận nguồn tài nguyên khoáng sản giàu có của Ukraine để đổi lại viện trợ quân sự từ Washinton, đe dọa sẽ sát nhập quốc gia láng giềng, giàu tài nguyên là Canada và muốn “mua” Greenland để nắm quyền kiểm soát các tài nguyên.
“Châu Âu đã ký một bản ghi nhớ về khoáng sản thô với Ukraine, nhưng cùng lúc đó chính quyền Trump thúc giục Ukraine ký vào một thỏa thuận trao đổi để tiếp tục nhận được viện trợ quân sự – hoặc để đền đáp cho viện trợ quân sự cho đến nay mà nhà Trắng mong muốn. Họ muốn tiếp cận, chủ yếu là tiếp cận toàn bộ lượng khoáng sản và Ukraine là một trong những cường quốc về tài nguyên khoáng sản toàn cầu”, Robert Hodgson, phóng viên về năng lượng và môi trường của Euronews, nhận định.
Những thách thức về đạo đức cũng nảy sinh khi EU ký thỏa thuận tương tự với các vùng bị ảnh hưởng bởi xung đột, nơi tiền từ quá trình trao đổi khoáng sản được dùng để tài trợ cho các tổ chức vũ trang.
“Rwanda bị theo dõi gần đây vì quân đội Rwanda bị nghi đã hỗ trợ các nhóm phiến quân ở miền đông Congo. Và đã có những báo cáo từ Liên hợp quốc và các tổ chức phi chính phủ rằng khoáng sản bị buôn lậu qua biên giới vào Rwanda và xuất khẩu sang châu Âu – được gọi là khoáng sản xung đột”, Hodgson nói thêm.
Giới chức EU hồi tháng 2 cho biết, thỏa thuận khoáng sản thô của khối với Rwanda đã được “xem xét lại” sau khi nhóm phiến quân M23 do Rwanda hậu thuẫn đã chiếm quyền kiểm soát lãnh thổ miền đông Congo, khiến dư luận quốc tế chỉ trích.
Nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Jong-un đã tham dự một buổi lễ hạ thủy ‘tàu khu trục đa năng mới’, Hãng thông tấn trung ương Triều Tiên (KCNA) đưa tin ngày 26.4.
Lễ hạ thủy tàu chiến diễn ra tại xưởng đóng tàu quân sự Nampho vào ngày 25.4. “Sự kiện này đánh dấu một kỷ nguyên mới của “việc xây dựng hạm đội theo phong cách lãnh đạo Kim Jong-un vĩ đại”, KCNA dẫn lời Phó Đô đốc Triều Tiên Pak Kwang-sop.
Trong bài phát biểu tại lễ hạ thủy được KCNA đưa tin, lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un cho biết tàu chiến này sẽ được bàn giao cho hải quân và đi vào hoạt động vào đầu năm sau.
Ông Kim cũng cho biết khả năng tấn công phủ đầu mạnh mẽ là “biện pháp răn đe chiến tranh có sức thuyết phục nhất” và không có giới hạn nào về phạm vi của các cuộc tấn công như vậy.
“Môi trường an ninh của đất nước chúng ta hiện đang rất nghiêm trọng”, nhà lãnh đạo này được trích dẫn lời nói. Ông Kim cũng nhấn mạnh Mỹ đang triển khai các vũ khí chiến lược ở bán đảo Triều Tiên một cách thường xuyên.
Triều Tiên đang đóng tàu chiến lớn nhất từ trước đến nay
Bên cạnh đó, máy bay B-1B cùng với các máy bay chiến đấu khác đã được sử dụng trong cuộc tập trận chung giữa Hàn Quốc và Mỹ vào đầu tháng này, theo Bộ Quốc phòng Hàn Quốc. Triều Tiên từ lâu đã lên án các cuộc tập trận này là diễn tập cho chiến tranh. Trong khi đó, Hàn Quốc khẳng định các cuộc tập trận hoàn toàn mang tính phòng thủ.
Vị lãnh đạo Triều Tiên cũng cảm ơn các công nhân và kỹ thuật viên đã xây dựng tàu khu trục mới, “đúng với đường lối của đảng là tăng cường lực lượng hải quân”, theo KCNA.
“Tàu chiến 5.000 tấn này được trang bị “vũ khí mạnh nhất” và được chế tạo “hoàn hảo trong vòng 400 ngày bằng chính sức mạnh và công nghệ của chúng tôi”, ông Jo Chun-ryong, một thư ký của đảng cầm quyền, cho hay.
Con tàu được xếp loại là “lớp Choe Hyon” – được đặt theo tên của chiến sĩ cách mạng chống Nhật Choe Hyon, nguồn tin cho biết thêm.
Đầu tháng này, Reuters trích dẫn phân tích từ hình ảnh vệ tinh cho hay lớp tàu chiến mới của Triều Tiên có khả năng chứa hàng chục ống phóng thẳng đứng để mang theo tên lửa mà quân đội nước này đã phát triển.
Binh sĩ Ấn Độ và Pakistan đã đấu súng vào đêm 24/4 quanh Đường kiểm soát (LoC) tại vùng Kashmir tranh chấp.
Vụ việc xảy ra trong bối cảnh căng thẳng giữa 2 quốc gia hạt nhân leo thang sau vụ tấn công dân thường đẫm máu nhất trong 25 năm qua ở khu vực này.
Một quan chức chính quyền tại vùng Kashmir do Pakistan kiểm soát, ông Syed Ashfaq Gilani, xác nhận với hãng AFP rằng hai bên đã nổ súng qua lại. Ông cho biết không có dân thường nào bị thương trong vụ việc.
Phía quân đội Ấn Độ cũng xác nhận có đụng độ bằng vũ khí hạng nhẹ, và cáo buộc phía Pakistan là bên nổ súng trước, đồng thời tuyên bố đã “đáp trả hiệu quả”.
Ba sĩ quan Ấn Độ giấu tên nói với Reuters rằng binh sĩ Pakistan đã nổ súng về phía một vị trí của Ấn Độ, và binh sĩ nước này đã bắn trả mà không có thương vong nào được ghi nhận.
Hiện phía Pakistan chưa đưa ra bình luận chính thức. Trước đây, cả hai nước thường xuyên cáo buộc nhau là bên khơi mào các vụ đụng độ ở khu vực tranh chấp Kashmir, nơi cả hai đều tuyên bố chủ quyền.
Tổng tư lệnh quân đội Ấn Độ, tướng Upendra Dwivedi, đã tới Srinagar để dẫn đầu cuộc điều tra an ninh cấp cao, chỉ vài ngày sau vụ tấn công khiến 26 dân thường thiệt mạng tại Pahalgam, thuộc vùng Kashmir do Ấn Độ kiểm soát.
Vụ việc đã khiến căng thẳng Ấn Độ – Pakistan leo thang.
Chính phủ Ấn Độ tuyên bố đã thu thập “bằng chứng rõ ràng về sự tiếp tay từ bên kia biên giới”. Một nhóm tự xưng là “Mặt trận Kháng chiến” đã đứng ra nhận trách nhiệm vụ tấn công, nhưng giới chức Ấn Độ khẳng định nhóm này chỉ là bình phong cho tổ chức khủng bố Lashkar-e-Taiba hoặc một nhóm tương tự có trụ sở tại Pakistan. Islamabad đã phủ nhận mọi liên quan và cáo buộc New Delhi “chưa đưa ra được bằng chứng xác đáng”.
Trong bài phát biểu đầu tiên kể từ vụ tấn công, Thủ tướng Narendra Modi tuyên bố: “Ấn Độ sẽ truy lùng đến cùng mọi tên khủng bố và kẻ chống lưng cho chúng. Dù ở nơi đâu trên Trái đất, chúng tôi cũng sẽ tìm ra và trừng phạt”.
Phản ứng trước các cáo buộc từ Ấn Độ, chính phủ Pakistan gọi việc quy trách nhiệm cho Islamabad là “vô căn cứ và bịa đặt”, đồng thời cảnh báo sẽ “đáp trả mạnh mẽ trên mọi phương diện” nếu chủ quyền quốc gia bị đe dọa. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng An ninh Quốc gia với sự tham gia của các tướng lĩnh hàng đầu.
Trong bối cảnh hai nước liên tiếp có các động thái ăn miếng trả miếng về ngoại giao, Liên hợp quốc đã lên tiếng kêu gọi kiềm chế.
“Chúng tôi tha thiết kêu gọi cả hai chính phủ thể hiện sự kiềm chế tối đa và đảm bảo tình hình không tiếp tục xấu đi. Mọi vấn đề giữa Ấn Độ và Pakistan nên được giải quyết một cách hòa bình thông qua đối thoại thực chất”, người phát ngôn Liên hợp quốc Stéphane Dujarric phát biểu từ New York.
Kashmir đã bị chia cắt giữa Ấn Độ và Pakistan kể từ khi hai nước giành độc lập năm 1947, với cả hai bên tuyên bố chủ quyền toàn bộ vùng lãnh thổ nhưng thực tế lại kiểm soát những phần riêng biệt.
Quân đội Trung Quốc xác nhận đã triển khai lực lượng hải quân và không quân để theo dõi, cảnh báo tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ di chuyển qua eo biển Đài Loan.
Tạp chí Newsweek đưa tin Hải quân Mỹ vừa điều tàu chiến qua eo biển Đài Loan hôm 23-4, gọi đây là động thái “phô trương sức mạnh” của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và thương mại với Trung Quốc.
Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ xác nhận với Newsweek rằng tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS William P. Lawrence “đã thực hiện chuyến quá cảnh thường lệ qua eo biển Đài Loan vào ngày 23-4 (giờ địa phương), di chuyển qua vùng biển nơi quyền tự do hàng hải và hàng không được áp dụng theo luật quốc tế”.
Ngày 24-4, quân đội Trung Quốc cũng xác nhận họ phát hiện tàu khu trục USS William P. Lawrence di chuyển qua eo biển Đài Loan vào ngày 23-4, gọi đây là hành động phô trương. Họ đã điều lực lượng hải quân và không quân để theo dõi cũng như cảnh báo tàu Mỹ.
“Những phát ngôn liên quan của Mỹ đã làm đảo lộn đúng sai, bóp méo các nguyên tắc pháp lý, làm rối loạn dư luận và gây hiểu lầm cho cộng đồng quốc tế” – Chiến khu Đông bộ thuộc Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) tuyên bố, song không chỉ rõ những phát ngôn nào đang được nhắc tới.
Họ nhấn mạnh: “Chúng tôi yêu cầu Mỹ ngừng bóp méo và thổi phồng sự việc, đồng thời hợp tác để duy trì hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan”.
Quân đội Trung Quốc còn công bố đoạn video ngắn trên mạng xã hội, cho thấy một thủy thủ Hải quân Trung Quốc quan sát tàu chiến của Mỹ bằng ống nhòm từ xa. Họ không nêu rõ địa điểm chính xác quay đoạn video.
Vào tháng 2, hai tàu Hải quân Mỹ – gồm tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Ralph Johnson và tàu khảo sát USNS Bowditch – đã di chuyển qua eo biển Đài Loan, hoạt động đầu tiên kể từ khi ông Donald Trump quay lại lãnh đạo nước Mỹ vào ngày 20-1-2025.
Theo Hãng tin Reuters, eo biển Đài Loan là tuyến đường thủy “nhạy cảm”. Trung Quốc xem Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và tuyên bố tuyến đường thủy chiến lược này thuộc về họ.
Trong tháng này Trung Quốc đã tổ chức cuộc tập trận mới nhất quanh đảo Đài Loan khiến hòn đảo này lên án, Mỹ cùng các đồng minh cũng bày tỏ lo ngại.
Tàu sân bay HMS Prince of Wales (R09) cùng nhóm tàu tác chiến của Hải quân Hoàng gia Anh đã bắt đầu thực hiện chuyến triển khai kéo dài tám tháng trên vùng biển khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Theo thông báo từ Hải quân Hoàng gia Anh, HMS Prince of Wales (R09) và các tàu hộ tống đã rời căn cứ hải quân Plymouth và Portsmouth vào thứ Ba (22/4) để hướng đến Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, bắt đầu nhiệm vụ kéo dài tám tháng nhằm thể hiện sức mạnh và cam kết của Anh cùng các đồng minh trong việc duy trì an ninh và tự do trong khu vực.
Đợt triển khai này được gọi là Chiến dịch Highmast, đánh dấu lần thứ hai nhóm tác chiến tàu sân bay Anh triển khai đến Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đợt triển khai đầu tiên vào năm 2021, do tàu sân bay HMS Queen Elizabeth (R08) dẫn đầu.
Tính từ thời điểm hiện tại đến tháng 12/2025, nhóm tàu tác chiến Anh sẽ tiến hành một loạt các cuộc tập trận và hoạt động với các lực lượng trên không, trên biển và trên bộ của hàng chục đồng minh ở Địa Trung Hải, Trung Đông, Đông Nam Á, Nhật Bản và Úc. Hoạt động lớn đầu tiên của nhóm sẽ là cuộc tập trận ngoài khơi bờ biển Pháp.
Nhóm tác chiến tàu sân bay được triển khai bao gồm: HMS Prince of Wales (tàu sân bay lớp Queen Elizabeth), HMS Dauntless (tàu khu trục phòng không Type 45), HMS Richmond (tàu khu trục chống ngầm Type 23), RFA Tidespring (tàu chở dầu hỗ trợ), HMCS Ville de Quebec (tàu khu trục lớp Halifax của Canada), HNoMS Roald Amundsen và HNoMS Maud (tàu khu trục và tàu chở dầu của Na Uy). Ngoài ra còn có máy bay chiến đấu tàng hình F-35B Lightning của Không quân Hoàng gia Anh và Hải quân Hoàng gia, trực thăng Merlin Mk2 và Mk4, Wildcats cũng như máy bay không người lái.
Ban đầu có hơn 2.500 binh sĩ tham gia, bao gồm lực lượng Anh, Na Uy, Canada và Tây Ban Nha, tuy nhiên, con số này dự kiến sẽ tăng lên 4.500 trong các cuộc tập trận cao điểm.
Chuẩn tướng James Blackmore, chỉ huy nhóm tác chiến tàu sân bay, cho biết: “Hợp tác chặt chẽ với các đối tác trên toàn cầu, Chiến dịch Highmast sẽ chứng minh khả năng răn đe đáng tin cậy và cam kết của chúng tôi đối với các đồng minh NATO trong việc giữ gìn trật tự quốc tế theo luật lệ”.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng John Healey cho biết: “Chiến dịch này là cơ hội duy nhất để Vương quốc Anh phối hợp chặt chẽ với các đối tác và đồng minh, không chỉ thể hiện cam kết của chúng tôi đối với an ninh và ổn định mà còn mang đến cơ hội củng cố nền kinh tế và thúc đẩy thương mại cũng như xuất khẩu của Anh”.
Mới đây Trung Quốc đã cho ra mắt một loại máy bay không người lái AI quân sự loại nhỏ có hình dạng giống hệt chiếc “cốc giữ nhiệt” biết bay.
Máy bay không người lái quân sự AI siêu nhỏ “Cốc nhiệt bay” của Trung Quốc.
Theo kênh quân sự của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV), đây là một máy bay không người lái (UAV) quân sự, có kích thước tương đương với một quả lựu đạn có cán gỗ truyền thống, có thể bay lên trời một cách linh hoạt như một con chim. Nó có hệ số tải trọng lớn nhất trong số tất cả các loại UAV được biết đến trên thế giới.
Đây cũng là UAV chiến đấu siêu nhỏ duy nhất có trọng lượng dưới 1 kg ở Trung Quốc có thể được trang bị và sử dụng rộng rãi cho tất cả các binh lính trong các tiểu đội bộ binh. Nó có chức năng học AI, có thể sử dụng để trinh sát, có thể mang 3 trái lựu đạn cùng lúc, có thể được phóng lên bằng súng phóng lựu và có thể kết nối nhiều “bình giữ nhiệt” này với nhau để tăng sức mang vũ khí lên 4 hoặc 6 lần…
CCTV cho biết loại UAV này có kích thước nhỏ nhưng rất hữu ích trên chiến trường: nó vừa là máy bay trinh sát vừa là máy bay chiến đấu. UAV chiến đấu siêu nhỏ này có thiết kế dạng mô-đun và có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau bằng cách gắn các phụ tải thực hiện các nhiệm vụ khác nhau.
Khi thực hiện nhiệm vụ trinh sát, nó có thể lặng lẽ bay đến gần vị trí của kẻ thù và các truyền thông tin như tình hình triển khai quân, vũ khí và trang thiết bị của kẻ thù về trung tâm chỉ huy theo thời gian thực thông qua camera có độ phân giải cao.
Trong khi chiến đấu, nó có thể mang theo vũ khí và mỗi lần có thể mang theo 3 quả lựu đạn cùng một lúc. Cánh quạt của máy bay không người lái này có thể gập lại, giúp dễ dàng tháo rời khi cần thực hiện nhiệm vụ trên chiến trường.
UAV chiến đấu siêu nhỏ “Bình giữ nhiệt” này có thể mang tải trọng gấp đôi trọng lượng của nó. Máy bay sử dụng cấu trúc rotor đôi đồng trục với hai rotor trên và dưới, có thể tận dụng hiệu quả khí động học và tạo lực nâng lớn hơn, do đó có thể chở hàng hóa hoặc thiết bị nặng hơn.
UAV này có tích hợp sức mạnh tính toán NPU, nghĩa là nó được hỗ trợ bởi công nghệ AI. Thông qua phương thức học trước, UAV có thể học trước, sau đó tự động thực hiện nhiệm vụ trên chiến trường.
UAV này có khả năng mà các máy bay không người lái khác không có – nó có thể được phóng thông qua ống phóng lựu 35 mm gắn trên súng trường tấn công, giúp tăng đáng kể phạm vi tấn công của người lính.
Trong những tình huống đặc biệt, UAV chiến đấu siêu nhỏ này có thể được lắp ráp thành một máy bay có nhiều cánh quạt. Tức là cơ cấu truyền động có thể được lắp ráp nhanh chóng thành chiếc UAV 4 trục hoặc 6 trục cánh quạt, có thể tăng cường lực nâng kéo tổng thể và thực hiện các nhiệm vụ khác nhau.
Hiện tên gọi chính thức, các thông số cụ thể của loại UAV này chưa được công bố.
50 năm trước, cùng với đoàn quân thần tốc tiến về Sài Gòn, đã có một lực lượng đặc biệt được giao thực hiện một nhiệm vụ cũng rất đặc biệt trên mặt trận Biển Đông, đó là giải phóng các đảo gần bờ và Quần đảo Trường Sa.
Quân và dân thị trấn Trường Sa chào đón Đoàn công tác ra thăm đảo
Đã 50 năm trôi qua- kể từ ngày Trường Sa, quần đảo thiêng liêng của Tổ quốc, phần máu thịt được Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi là “những mảnh đất xa xôi, chập chờn trên sóng gió Biển Đông” được hoàn toàn giải phóng. Chiến dịch giải phóng Trường Sa là một kỳ tích quân sự Việt Nam, bởi sự sáng suốt trong việc chớp thời cơ và sáng tạo khi lần đầu tiên ta dùng một lực lượng nhỏ, tinh nhuệ để giải phóng đảo.
Vậy chiến dịch lịch sử ấy đã diễn ra như thế nào? Những người lính thầm lặng viết nên chiến công vĩ đại ấy đã chiến đấu ra sao? Nhân kỷ niệm 50 năm Giải phóng Trường Sa và các tuyến đảo (29/4/1975-29/4/2025), Trung tướng Nguyễn Ngọc Tương, nguyên Phó Chính ủy Học viện Quốc phòng, Nguyên phó Chính ủy Quân chủng Hải quân sẽ phân tích và làm rõ Quyết định lịch sử, khoảnh khắc lịch sử của chiến dịch giải phóng Trường Sa, các tuyến đảo cùng tầm quan trọng của biển đảo đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Hôm nay, quân đội Mỹ và Philippines khai mạc cuộc tập trận Vai kề vai thường niên nhằm kiểm tra năng lực chiến đấu trước những lo ngại an ninh.
Cuộc tập trận Vai kề vai (Balikatan) lần thứ 40 giữa Mỹ và Philippines kéo dài từ ngày 21.4 đến ngày 9.5, lễ khai mạc diễn ra tại Philippines hôm nay.
Báo The Philippine Daily Inquirer dẫn thông báo của quân đội Philippines cho biết sẽ điều động 6.000 binh sĩ tham gia. Phía Mỹ cử 12.000 binh sĩ tham gia.
Bên cạnh đó, một lực lượng nhỏ từ quân đội Úc và Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản cũng tham gia một số nội dung tập trận. Ngoài ra, 16 nước được mời tham gia với tư cách quan sát viên.
Hàng loạt vũ khí của hai nước sẽ được sử dụng cho đợt tập trận, bao gồm hệ thống tên lửa chống hạm NMESIS và bệ phóng rốc két HIMARS của Mỹ.
Philippines sẽ thử nghiệm các tên lửa hiện đại của nước này trong các cuộc diễn tập bắn đạn thật cùng với lực lượng Mỹ, theo Reuters.
Trung tướng James Glynn, chỉ huy cuộc tập trận phía Mỹ, mô tả cuộc diễn tập năm nay là “các bài kiểm tra chiến đấu toàn diện” nhằm đánh giá năng lực của cả hai lực lượng trong nhiều kịch bản khác nhau. Các bài tập bao gồm phòng thủ trước các mối đe dọa tên lửa, ngăn chặn các cuộc xâm nhập từ biển và tiêu diệt một tàu hải quân đã ngừng sử dụng của Philippines trong một cuộc thử nghiệm tấn công trên biển.
“Các bài kiểm tra chiến đấu toàn diện này nhằm xem xét tất cả những thách thức an ninh khu vực mà chúng ta đang phải đối mặt ngày nay, bắt đầu từ Biển Đông”, ông Glynn phát biểu trong một cuộc họp báo.
Trung Quốc nói gì khi Mỹ tính bán 20 chiếc F-16 cho Philippines?
Thiếu tướng Francisco Lorenzo, chỉ huy cuộc tập trận phía Philippines, cho biết các cuộc diễn tập này không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào nhưng có thể đóng vai trò như một biện pháp răn đe đối với xung đột.
Theo các nguồn tin gần đây, Trung Quốc đang tính toán đưa “ngư dân giả” đổ bộ lên đảo Điếu Ngư (Senkaku của Nhật Bản). Nếu đúng như vậy, chủ nhà Nhật Bản phản ứng không dễ dàng. Mỹ cũng rất khó tìm lý do để can thiệp, vì đây không phải là xung đột vũ trang.
Như quý vị đã biết, tranh chấp quần đảo Senkaku là vấn đề tranh chấp giữa ba quốc gia/ vùng lãnh thổ trên một nhóm đảo không có người ở, do Nhật Bản quản lý. Người Nhật gọi là quần đảo Senkaku, trong khi đó CHND Trung Hoa gọi là Điếu Ngư, và Đài Loan gọi là Điếu Ngư Đài). Quần đảo gồm 5 đảo nhỏ và 3 đảo đá nằm trên biển Hoa Đông, cách Đài Loan 120 hải lý, cách Trung Quốc 200 hải lý và cách Okinawa, Nhật Bản 200 hải lý. Quần đảo có tổng diện tích 7 km2, với độ sâu từ 100-150m, nơi cao nhất 383m.
Mặc dù diện tích khá rộng nhưng đến hiện tại, không có cư dân Trung Quốc, hoặc bất kỳ quốc gia nào khác, sinh sống, làm ăn hay cư trú lâu dài, có thể do khô cằn và không có nguồn nước ngọt, nên không thích hợp cho cư trú lâu dài.
Nhật Bản là bên kiểm soát thực tế các đảo này từ năm 1972, sau khi Mỹ trao trả quyền quản lý Okinawa cho Nhật. Trung Quốc và Đài Loan tuyên bố chủ quyền, nhưng không có sự hiện diện chính thức hay định cư tại đây.
Nhằm khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm, Nhật Bản thường xuyên đưa tàu tuần duyên tuần tra và bảo vệ khu vực. Còn Trung Quốc thỉnh thoảng đưa tàu cá hoặc tàu dân sự (đôi khi là “ngư dân giả”, tức là dân quân biển cải trang) lượn lờ chung quanh để thể hiện quyền sở hữu quần đảo.
Nếu sắp tới Trung Quốc chơi con bài hóc hiểm, đưa người lao động dưới danh nghĩa “ngư dân” lên đảo và ở lại, sẽ là dấu mốc cho sự leo thang căng thẳng, vì sẽ biến một đảo không dân thành nơi có “hiện diện thực thể’. Đây là một chiến thuật không mới, hòng ép đối phương vào thế bị động hoặc phải phản ứng mạnh.
Việc sử dụng “ngư dân giả” đổ bộ lên quần đảo Senkaku nằm trong chiến lược “vùng xám” không chính thức nhưng rất hiệu quả. Bằng cách này Trung Quốc lấn dần quyền kiểm soát mà không vượt qua “lằn ranh đỏ” buộc Mỹ hay Nhật Bản phải phản ứng quân sự trực tiếp.
Và như vậy có thể xảy ra một số kịch bản. Về phản ứng của Nhật Bản, Tokyo sẽ buộc phải tăng cường lực lượng tuần duyên và triển khai tàu cảnh sát biển để ngăn chặn và đẩy đuổi các tàu đánh cá trá hình. Tuy không sử dụng lực lượng quân sự ngay lập tức, nhằm tránh leo thang thành xung đột vũ trang, nhưng Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) sẽ được báo động cảnh giác cao độ. Nhật Bản cũng có thể ra công hàm phản đối ngoại giao mạnh mẽ, đồng thời yêu cầu sự hỗ trợ từ Mỹ theo Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật.
Đương nhiên sau Nhật là Mỹ. Washington khó có thể nhảy vô can thiệp quân sự trực tiếp, vì đó là “ngư dân”, Mỹ không thể viện dẫn điều khoản hỗ trợ quân sự trong Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật. Có điều, “vỏ quýt dày co móng tay nhọn”, Mỹ có thể đưa tàu chiến hoặc máy bay tuần tra tới khu vực để giễu võ giương oai là chính. Cùng với đó là ra tuyên bố ủng hộ chủ quyền của Nhật Bản, lên án hành động “khiêu khích” của Bắc Kinh.
Mỹ cũng sẽ dùng con bài phối hợp cùng các đồng minh như Úc, Hàn Quốc, Ấn Độ để gây sức ép quốc tế lên Trung Quốc.
Các nhà nghiên cứu đã phân tích, lý giải nguồn cơn dẫn tới việc Bắc Kinh muốn chiếm lại Điếu Ngư mà không dùng đến lực lượng quân sự. Đó là Chiến lược dài hạn của Trung Quốc: lập tiền lệ hiện diện dân sự trên đảo, cũng là chiến thuật “tằm ăn dâu”, từ đó dần dần hợp pháp hóa sự kiểm soát. Sau một thời gian, có thể xây dựng cơ sở hạ tầng tạm thời (chòi, trại…) rồi nâng cấp dần lên. Cách này Trung Quốc từng làm và chiếm đoạt 5 điểm đảo: Châu Viên, Chữ Thập, Gạc Ma, Ga Ven và Ken Nan ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam.
Trước khi dùng chiến lược mềm, cả Trung Quốc và Nhật Bản đều tăng cường các hoạt động thông tin tuyên truyền, quân sự. Phía Trung Quốc tăng cường hiện diện và hoạt động vùng xám, như đưa tàu hải cảnh và tàu dân quân biển vào hoạt động trong khu vực. Tần suất tàu Hải cảnh Trung Quốc xâm nhập vùng tiếp giáp lãnh hải của Senkaku/Điếu Ngư gần như hàng tuần. Trong quý 4/2024 đã có hơn 40 lần tàu hải cảnh Trung Quốc tiến vào vùng 12 – 24 hải lý quanh đảo. Một số tàu được cho là ngụy trang dưới dạng tàu cá, nhưng thực chất do dân quân biển kiểm soát. Lực lượng này có vũ trang nhẹ, hoạt động bán quân sự nhưng núp bóng dân sự.
Trung Quốc cũng tăng cường hoạt động của máy bay không người lái (UAV) và giám sát điện tử để theo dõi hoạt động của Nhật Bản tại khu vực. Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã phải điều chiến đấu cơ lên đánh chặn.
Về chiến thuật pháp lý, Trung Quốc ban hành các quy định mới cho phép tàu hải cảnh được kiểm tra, bắt giữ tàu nước ngoài xâm phạm cái gọi là “lãnh hải Trung Quốc”, trong đó bao gồm cả vùng Senkaku. Đây là bước tiến nguy hiểm vì mở đường cho khả năng bắt giữ tàu Nhật hoặc Đài Loan.
Đáp lại, Tokyo coi trọng phòng thủ chủ động và củng cố quốc tế hóa. Tăng cường tuần tra thường xuyên và chăm lo xây dựng lực lượng bảo vệ bờ biển. Lực lượng tuần duyên Nhật Bản (JCG) đã được tăng đáng kể ngân sách và tàu mới, nhằm duy trì hiện diện liên tục quanh quần đảo. Triển khai máy bay tuần tra biển P-3C và P-1, cùng với radar theo dõi UAV.
Siết chặt quan hệ với Mỹ và các nước QUAD bằng những biện pháp cụ thể như tổ chức các cuộc tập trận chung gần khu vực Senkaku (ví dụ: Keen Sword, Noble Fusion). Trong năm 2024, Thủ tướng Nhật Kishida đã công khai khẳng định, quần đảo Senkaku nằm trong phạm vi bảo vệ của Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật (Điều 5). Tổng thống Mỹ Biden khi đó đã xác nhận điều này.
Nhật Bản cũng chú trọng đầu tư nâng cấp quốc phòng khu vực tây nam (Okinawa). Triển khai hệ thống tên lửa phòng thủ bờ biển Type-12 và radar giám sát tầm xa ở các đảo gần Senkaku như Ishigaki, Yonaguni. Xây dựng căn cứ nhỏ cho Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tại những đảo gần vùng tranh chấp.
Mặc dù các bên đều không chịu lùi bước nhưng cố gắng kiềm chế. Tuy không có giao tranh vũ trang trực tiếp, nhưng nguy cơ va chạm ngoài ý muốn là rất cao. Cả Trung Quốc và Nhật Bản đều sử dụng chiến thuật “vùng xám” – không vượt qua ngưỡng chiến tranh – nhưng liên tục tạo áp lực để xác lập chủ quyền thực tế.
Việc đa dạng hóa hoạt động lắp ráp sản phẩm sang các quốc gia có chi phí thấp khác, bao gồm Ấn Độ và Việt Nam, có thể giúp Apple tránh được một số tác động của thuế quan Trung Quốc.
Những chiếc máy bay chở đầy iPhone đã rời khỏi sân bay Chennai ở miền nam Ấn Độ trong nhiều tháng, một nỗ lực cuối cùng của Apple nhằm trì hoãn thảm họa thuế quan.
Nhưng thời gian đang cạn dần đối với công ty lớn nhất thế giới. Mỹ và Trung Quốc đang bất hòa và Apple bị kẹt ở giữa.
Pháo đài không thể dịch chuyển Khi Tổng thống Trump châm ngòi cho cuộc chiến thương mại vào tuần trước, rõ ràng Apple là công ty có thể bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Ông Trump nhắm vào Trung Quốc, pháo đài sản xuất chủ lực của Apple, áp thuế 54% lên nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, tăng vọt lên 145% trong bối cảnh trả đũa ăn miếng trả miếng.
Con số đầu đe dọa cắt sâu vào biên lợi nhuận lớn của Apple từ các thiết bị do Trung Quốc sản xuất được bán tại Mỹ. Con số cao hơn có thể xóa sổ tất cả.
Giống như Nike và các thương hiệu hàng đầu khác của Mỹ, Apple trở thành công ty tiên phong trong xu hướng toàn cầu hóa khi hợp lực với Trung Quốc.
Trước đó nhiều năm, một giám đốc điều hành trẻ tuổi tên là Tim Cook đã nhận ra tiềm năng của lực lượng lao động giá rẻ và nhiệt huyết của đất nước này. Ông đã xây dựng một chuỗi cung ứng khổng lồ tại đây và trở thành giám đốc điều hành của Apple trong suốt chặng đường.
Hơn một triệu công nhân sản xuất các thiết bị tiên tiến theo quy trình chặt chẽ. Công việc của họ là một trong những mối liên kết kinh tế mạnh mẽ nhất giữa hai siêu cường thế giới.
Cook đã khéo léo cân bằng ở hai quốc gia để bảo vệ sáng tạo của mình, đầu tư chiến lược vào Trung Quốc để lấy lòng và nỗ lực có được miễn trừ thuế quan trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.
Giờ đây, Apple bị mắc kẹt. Chuỗi cung ứng tại Trung Quốc của họ quá lớn và phức tạp, không thể dễ dàng chuyển dịch. Công ty đang nghiên cứu cách có thể chuyển một số hoạt động sản xuất iPhone sang Mỹ, nhưng việc này có thể mất nhiều năm.
Việc đa dạng hóa hoạt động lắp ráp sản phẩm sang các quốc gia có chi phí thấp khác, bao gồm Ấn Độ và Việt Nam, có thể giúp Apple tránh được một số tác động của thuế quan Trung Quốc, nhưng không thể bù đắp được sự phụ thuộc vào quốc gia tỷ dân, nơi nhiều bộ phận quan trọng bên trong thiết bị sẽ tiếp tục được sản xuất.
Cook đã nói rằng Apple sẽ gặp khó khăn khi sản xuất iPhone tại Mỹ. Không có đủ lao động, cả có tay nghề và không có tay nghề. Ngay cả khi có, giá sẽ quá đắt. Một chiếc iPhone “hoàn toàn Mỹ” dễ có mức giá 3.500 USD.
“Trung Quốc mất 40 năm để xây dựng một chuỗi cung ứng sản xuất phức tạp”, Doug Guthrie, giáo sư tại Đại học bang Arizona, cho biết. “Chúng ta (Mỹ) đã từng có điều đó. Thật là thảm họa khi để mọi thứ trôi qua”.
Hy vọng cuối cùng và tốt nhất của công ty để tránh sự hỗn loạn thị trường tiếp theo nằm ở Cook và khả năng đảm bảo một miễn trừ thuế quan khác. Tuy nhiên, mọi thứ chỉ là giải pháp vá víu tạm thời trong rạn nứt ngày càng lớn giữa Mỹ và Trung Quốc.
Nếu không có ngoại lệ, người tiêu dùng Mỹ sẽ phải trả nhiều tiền hơn cho iPhone, iPad và máy Mac, hoặc biên lợi nhuận đáng kể của Apple cũng như lợi nhuận từ cổ phiếu mà công ty nắm giữ sẽ giảm xuống. Rất có thể là cả hai.
Thành phố iPhone Một lý do khiến Apple gắn bó chặt chẽ với chuỗi cung ứng điện tử của Trung Quốc là vì chính công ty đã giúp xây dựng chuỗi cung ứng này.
Apple bắt đầu làm việc với các nhà cung cấp Trung Quốc cách đây hơn hai thập kỷ và tăng sản lượng vào năm 2004 khi một sản phẩm mới là iPod, cất cánh. Công ty nhận được sự giúp đỡ từ một chính phủ thân thiện và Apple đào tạo các nhà cung cấp để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của mình.
Theo thời gian, Apple giúp xây dựng một hệ sinh thái gồm hơn 1.000 nhà cung cấp tại Trung Quốc. Nhà sản xuất iPhone đã dạy họ cách hoạt động hiệu quả hơn, vì vậy họ cạnh tranh với nhau, giúp giảm chi phí của Apple. Đối tác sản xuất của Apple là Foxconn đã xây dựng một khu phức hợp lớn ở Trịnh Châu đến nỗi nơi này được gọi là “Thành phố iPhone”.
Các quốc gia khác không đáp ứng được một hình mẫu trung tâm sản xuất tương tự. Ấn Độ có rất nhiều công nhân, nhưng tình trạng quan liêu có thể khiến việc dịch chuyển gấp rút trở nên khó khăn.
Khi Stephan Kruger làm việc trong chuỗi cung ứng của Apple từ năm 2014 đến năm 2018, ông đã tận mắt chứng kiến những lợi thế của sản xuất tại Trung Quốc.
Kruger kể lại thời điểm giúp các nhà cung cấp đẩy nhanh quá trình sản xuất “taptic engine” của iPhone – bộ phận rung và phản hồi xúc giác, chỉ trong vòng vài tháng.
Đầu năm, ông làm việc với các nhà cung cấp để đưa máy móc vào vị trí, thử nghiệm và cải tiến quy trình sản xuất để Apple sẵn sàng đẩy mạnh sản xuất vào cuối mùa hè, trước sự kiện iPhone thường niên vào tháng 9.
Không có bước nào trong quy trình có thể sánh được ở Mỹ. Nó đòi hỏi những công nhân lành nghề ở khâu đầu, những người có thể lắp đặt máy để dập các bộ phận kim loại. Những công nhân đó cũng đào tạo những công nhân có tay nghề thấp trong quy trình sản xuất.
Thứ Apple cần không chỉ là những công nhân lành nghề mà cả những lao động có trình độ thấp.
Ở Trung Quốc không chỉ có nguồn cung dồi dào mà còn có hệ thống lao động lưu động, những người chỉ làm việc thời vụ trong vài tháng. Đội quân này triển khai để giúp Apple tăng khối lượng sản xuất trước mùa lễ ở Mỹ, sau đó rút lui khi khối lượng giảm, hạn chế chi phí cho Apple.
Khi Cook kế nhiệm Steve Jobs tại Apple, nhiều người thường chỉ trích người đàn ông thầm lặng này đã không thể phát triển di sản của Jobs bằng một sản phẩm bom tấn của riêng mình.
Ít ai đánh giá cao chiến lược thiên tài về chuỗi cung ứng của Cook thực tế có thể sánh ngang với những sản phẩm vi diệu dưới thời Jobs. Cook đã hoàn thiện “bom tấn” của riêng mình bằng các sản phẩm và dịch vụ phụ trợ, mang lại mức tăng trưởng doanh thu khổng lồ.
Năm ngoái, Apple đã bán được 233 triệu chiếc iPhone, tăng từ 93 triệu chiếc vào năm Cook trở thành CEO. Vào tháng 12, vốn hóa thị trường của công ty đạt đỉnh gần 4 nghìn tỷ USD và là công ty lớn nhất thế giới trong hầu hết thập kỷ qua.
Di sản của Cook là đáng nể, dẫu chúng đang lâm vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan.
