Tổng thống tân cử Mỹ Joe Biden cho biết ông sẽ không vội dỡ bỏ thuế suất đối với hàng hóa của Trung Quốc.
Ông Biden phát biểu tại văn phòng tổng thống tân cử vào ngày 1.12
Tổng thống tân cử Joe Biden cho biết ông sẽ theo đuổi chính sách nhắm vào “các hành vi lạm dụng” của Trung Quốc, nhất là trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, thương mại và chuyển giao công nghệ.
Trả lời phỏng vấn cây bút Thomas Friedman của tờ The New York Times trong bài bình luận đăng ngày 2.12, ông cho biết chiến lược tốt nhất trong đối phó với Trung Quốc là trước hết cần đưa các đồng minh về “cùng một trang”.
“Một ưu tiên lớn của tôi trong những tuần đầu tiên trên cương vị tổng thống là cố gắng đưa chúng ta trở lại cùng một trang với các đồng minh”, ông chia sẻ.
Ông Biden cho biết chính sách đối phó Trung Quốc sẽ nhằm vào các hành vi như “đánh cắp sở hữu trí tuệ, phá giá hàng hóa, trợ cấp bất hợp pháp đối với các tập đoàn và chuyển giao công nghệ mang tính cưỡng ép” từ các công ty Mỹ sang các đối tác Trung Quốc.
Liên quan xung đột thương mại song phương, tổng thống tân cử cho hay ông sẽ không vội hành động ngay trong việc dỡ bỏ thuế suất đối với hàng hóa của Trung Quốc trong thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 do đương kim Tổng thống Donald Trump ký kết với Trung Quốc.
“Tôi sẽ không có động thái tức thời nào, với chính sách thuế cũng vậy. Tôi sẽ không khiến các lựa chọn của mình mang tính định kiến”, ông Biden chia sẻ.
Theo thỏa thuận, Trung Quốc đồng ý tăng mua hàng hóa và dịch vụ của Mỹ ít nhất là 200 tỉ USD trong giai đoạn 2020-2021. Bên cạnh đó, Mỹ sẽ duy trì thuế suất 25% đối với 250 tỉ USD hàng hóa của Trung Quốc, trong khi Trung Quốc đáp trả thuế đối với hơn 100 tỉ USD hàng hóa của Mỹ.
Ông Biden cho biết chính phủ tương lai sẽ tập trung đầu tư vào Mỹ trước tiên, trong đó có các lĩnh vực năng lượng, công nghệ sinh học, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo và các lĩnh vực nghiên cứu quy mô lớn. “Tôi sẽ không tham gia bất cứ thỏa thuận thương mại mới nào cho đến khi chúng ta đầu tư lớn tại quê nhà, cho lực lượng lao động của chúng ta và cho giáo dục”, ông nhấn mạnh.
Với rất ít dấu hiệu cho thấy Trump sẽ rời Nhà Trắng một cách êm thắm sau khi thất cử, giới chuyên gia và cựu quan chức Mỹ thấy nguy cơ ngày càng cao ông có thể có những động thái vào phút chót nhằm thúc đẩy các ưu tiên của mình, đồng thời trói tay người kế nhiệm.
Giới phân tích cho rằng, nếu Trump quyết định gây tiếng vang trước khi rời Nhà Trắng, có thể trọng tâm nằm ở chính sách đối ngoại, đặc biệt là sử dụng những công cụ mà ông có thể triển khai nhanh chóng và ít gặp trở ngại. Trong đó bao gồm các lệnh hành pháp, những cơ quan ra quy định hoặc bổ nhiệm những vị trí mà không cần Thượng viện thông qua, hoặc chuyển các vị trí bổ nhiệm chính trị sang làm công chức sự nghiệp khó thay thế.
South China Morning Post dẫn lời các chuyên gia bình luận rằng Trung Quốc có thể nằm trong tầm ngắm, và là một mục tiêu cụ thể, khi mà Trump liên tục đổ trách nhiệm cho Bắc Kinh vì đại dịch đã kéo nền kinh tế Mỹ đi xuống và làm tiêu tan triển vọng tái đắc cử của ông.
Giám đốc tại China Moon Strategies cũng là Cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia – Jeff Moon – người người nhận thấy khả năng cao chính quyền Trump sẽ có các động thái trừng phạt Bắc Kinh vào phút chót đặt câu hỏi:
“Ông Trump từng hứa sẽ trừng phạt Trung Quốc vì Covid-19, vì vậy vấn về nằm ở chỗ điều này nghĩa là gì”.
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Nhưng một cách có thể làm tệ đi quan hệ Mỹ – Trung vốn đã ảm đảm, và làm suy yếu bất kỳ nỗ lực nào của chính quyền Biden trong việc cải thiện hợp tác song phương về các vấn đề sức khỏe và môi trường toàn cầu, có thể liên quan đến vấn đề Đài Loan. Các lựa chọn của Trump có thể bao gồm cử một thành viên nội các khác đến Đài Bắc, thắt chặt mối quan hệ quân sự Mỹ – Đài Loan và thông báo đàm phán hướng đến một hiệp định thương mại tự do.
Bonnie Glaser, Giám đốc Dự án Sức mạnh Trung Quốc thuộc Trung tâm nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận xét: “Nhìn chung thì điều này đúng. Họ đang cố gắng đóng đinh nhiều chính sách khó đảo ngược nhất có thể, dù đó là Trung Quốc, Iran hay bất kỳ đâu”.
Vấn đề nhân quyền sẽ là một mục tiêu dễ dàng khác. Ngoài việc thực hiện một bước có khả năng gây bùng nổ khi gán cho Trung Quốc tội “diệt chủng” về việc giam giữ hàng loạt người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, Trump có thể chặn thị thực của nhiều quan chức Trung Quốc hoặc gây rắc rối bằng cách hạ lệnh cho các vận động viên Mỹ không tham dự Thế vận hội mùa Đông ở Bắc Kinh năm 2022.
Mặc dù các lệnh hành pháp này không có giá trị ràng buộc pháp lý và có thể dễ dàng đảo ngược, nhưng nó có thể gây khó khăn cho chính quyền sắp tới của Biden giữa bối cảnh có nhiều lo ngại việc dỡ bỏ các lệnh này sẽ khiến Biden trông mềm mỏng. Việc đảo chiều nhanh chóng các quyết định cũng làm hạ uy tín vốn đã bị tổn hại của Mỹ với tư cách là đồng minh cũng như đối thủ.
Thêm vào bức tranh ảm đạm là mối quan ngại và lo lắng về mặt chính sách ngày càng lớn của người Mỹ giữa lúc Bắc Kinh bành trướng trên Biển Đông, răn đe Ấn Độ, Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á cũng như siết chặt kiểm soát với Tân Cương, Hong Kong và Đài Loan.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, 73% người Mỹ có cái nhìn tiêu cực về Trung Quốc, tăng 13% so với năm ngoái và 20% với năm 2017 khi Trump nhậm chức.
Thomas Duesterberg, thành viên của Viện Hudson và là cựu quan chức Bộ Thương mại nhận định: “Tất cả những điều đó làm cho đề nghị hợp tác với Trung Quốc trở nên khó thuyết phục hơn”.
Christopher Miller, phó giáo sư lịch sử quốc tế tại Trường Luật và Ngoại giao Fletcher của Đại học Tufts nới với SCMP: “Hiển nhiên là đảng Cộng hòa sẽ chỉ trích Biden là mềm mỏng với Trung Quốc và cộng sản”.
Thomas Duesterberg cũng chỉ ra: Những lựa chọn khác của Trump bao gồm trừng phạt thêm công ty nhà nước Trung Quốc, hạn chế thêm việc xuất khẩu các mặt hàng “lưỡng dụng” cho mục đích quân sự lẫn dân sự, cấm thêm nhiều ứng dụng Trung Quốc sau chiến dịch TikTok và WeChat, hay chặn mọi hoạt động bán chất bán dẫn cho tập đoàn công nghệ Huawei xa hơn việc dùng cho mạng 5G. Và Washington cũng có thể tuyên bố Trung Quốc là nước thao túng tiền tệ, khiến nước này phải chịu các mức thuế trừng phạt.
Nguồn hình ảnh, Alamy/EPA/Alamy
Ngay cả khi không có các động thái đáng lo ngại trong giờ chót, nội các sắp nắm quyền của Biden sẽ phải đối đầu với một Bắc Kinh táo bạo hơn. Sarah Kreps, giáo sư dạy môn chính phủ và luật của Đại học Cornell nói: “Quyền lực của Trung Quốc đã tăng lên đáng kể trong bốn năm qua. “Do đó, tôi mong đợi những chính sách của Biden sẽ có một số điểm giống với chính quyền Trump.”
SCMP trích lời Zack Cooper, một nhà nghiên cứu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ theo xu hướng bảo thủ và là cựu quan chức trong chính quyền George W. Bush: “Sẽ rất khó về mặt chính trị nếu chỉ đơn giản bỏ một sắc thuế mà không nhận lại được gì đó. Câu hỏi đặt ra là đòi hỏi gì để Bắc Kinh có thể thực hiện nhanh chóng và tạo ra kết quả thực sự”.
Việc giải quyết hàng trăm triệu đôla thuế nhập khẩu áp đặt trong chiến tranh thương mại cũng có thể là điều kiện tiên quyết để thiết lập lại mối quan hệ với Bắc Kinh.
Các nhà phân tích nói, một trong những biện pháp này có thể là bãi bỏ Điều khoản 232 về thuế quan với thép và nhôm, được áp dụng vì lý do an ninh quốc gia. Điều này có thể được biện minh là cần thiết để hàn gắn mối quan hệ cần có với các đồng minh lâu đời ở châu Âu và châu Á để chống lại sự thúc ép của Bắc Kinh.
Theo Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội (CRS),một nội các sắp ra đi thường hay có những thay đổi hành chính vào phút cuối, một phương pháp được gọi là “làm luật nửa đêm”. Trump đã nhiều lần công kích “chính quyền ngầm”, làm dấy lên lo ngại rằng ông có thể sẽ tăng gấp đôi nỗ lực phá hoại các cơ quan chính phủ.
Ông Green nói: “Tôi lo lắng về việc tiêu hủy nhiều tài liệu tại Hội đồng An ninh Quốc gia và Bộ Ngoại giao, điều khiến nội các sắp nắm quyền phải cố gắng hiểu những thỏa thuận trước đây là gì và những gì đã được nói với ai.
Tuy nhiên, giới kỳ cựu ở Washington cho rằng, việc đấu đá nội bộ có thể cản trở mọi nỗ lực trừng phạt Trung Quốc và Biden của Trump.
Một số bộ trưởng có thể tiếp tục ủng hộ đường lối cứng rắn chống lại Bắc Kinh. Bộ Ngoại giao có thể tìm cách từ chối cấp thị thực cho quan chức hàng đầu của Trung Quốc; Bộ Quốc phòng và Thương mại có thể cổ súy việc hạn chế xuất khẩu nhiều hơn; và Bộ Tư pháp có thể buộc tội thêm các sinh viên và nhà khoa học Trung Quốc chẳng hạn. Nhưng những hành động đó có thể vấp phải sự phản đối từ Bộ Tài chính và Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ – vốn muốn bảo vệ cái mà họ coi là một thành tựu nổi bật: Thỏa thuận thương mại Mỹ – Trung giai đoạn 1.
Ngay cả Trump cũng thể có những chương trình nghị mâu thuẫn.
Green nói: “Nội bộ chính quyền Trump sẽ bị căng thẳng giữa bên theo phe diều hâu nhắm vào Trung Quốc muốn trói tay đội ngũ sắp nắm quyền của Biden, và của gia đình ông Trump trong việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Bắc Kinh để đảm bảo các khoản đầu tư tương lai của Trung Quốc và các hoạt động kinh doanh xuôi chèo mát mái ở nước này”.
Đại sứ quán Mỹ khẳng định Washington sẽ tìm kiếm và xây dựng “mối quan hệ hướng tới kết quả” với Bắc Kinh, khi cuộc đua tổng thống sắp cán đích.
“Đối thoại là cách tốt nhất để tìm hiểu lẫn nhau”, đại sứ quán Mỹ tại Bắc Kinh đăng bài lên WeChat, nền tảng mạng xã hội lớn nhất Trung Quốc, hôm 6/11.
“Dù kết quả bầu cử có thế nào, Mỹ vẫn tiếp tục thúc đẩy mối quan hệ công bằng, có đi có lại với Trung Quốc, đồng thời phổ biến và ủng hộ những chính sách hiện tại của Mỹ với Trung Quốc”.
Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo bắt tay Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 10/2018. Ảnh: Reuters
Tuyên bố dẫn nhận xét của Robert Forden, đại biện Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, phát biểu hôm 5/11 trong cuộc thảo luận về quan hệ song phương và bầu cử 2020 tại Viện Charhar, một cơ quan tư vấn của Trung Quốc trụ sở tại Bắc Kinh.
“Trong tương lai, các chính sách của Mỹ sẽ tiếp tục tìm kiếm mối quan hệ hướng tới kết quả thực chất để giải quyết những vấn đề tồn tại lâu nay trong quan hệ hai nước”, Forden nói trong sự kiện mà Lý Cường Dân, tổng lãnh sự Trung Quốc tại Houston từ năm 2014 tới 2019, cũng tham gia.
Giọng điệu mang tính hòa giải phát ra từ đại sứ quán Mỹ khác hẳn năm ngoái, khi nhiều bài đăng chỉ trích kịch liệt các chính sách của Bắc Kinh và chính phủ Trung Quốc. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Vương Văn Bân khi đó từng chỉ trích Mỹ.
“Đại sứ quán Mỹ liên tục đăng tải lên trang web những bài viết bôi nhọ Trung Quốc”, ông nói hồi tháng 7, nhắc tới yêu cầu đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston của Washington.
Bài đăng hôm 6/11 của đại sứ quán Mỹ cũng nhấn mạnh nhu cầu giao lưu nhân dân với Trung Quốc, điều mà chính quyền Trump đã gây căng thẳng trong thời gian qua, khi lo ngại sinh viên và học giả Trung Quốc có thể tham gia vào hoạt động gián điệp.
“Đồng thời, Mỹ vẫn tiếp tục công tác giao lưu với nhân dân Trung Quốc và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong một số vấn đề thách thức nhất thế giới”, trích bài đăng.
Tuyên bố này đưa ra khi ứng viên Tổng thống đảng Dân chủ Joe Biden trên đà giành được 270 phiếu đại cử tri cần thiết để đắc cử. Cựu phó tổng thống Mỹ dự kiến sẽ đưa ra những chính sách cứng rắn với Trung Quốc về công nghệ, thương mại và nhân quyền, nhưng ông cũng chỉ ra ba lĩnh vực cần hợp tác với Trung Quốc là sự nóng lên toàn cầu, không phổ biến vũ khí hạt nhân và an ninh y tế toàn cầu.
Với mong muốn tạo mối quan hệ tốt đẹp hơn với Mỹ trong tương lai, viện nghiên cứu đã tặng Forden một bức tranh có tên gọi Non nước liên miên, gợi nhớ tới một thành ngữ trong thơ ca Trung Quốc ngụ ý điều tốt lành sẽ đến sau gian trở ngại.
Thượng nghị sĩ Tom Cotton đã giới thiệu một dự luật nhằm bảo vệ những sáng kiến đổi mới nên nông nghiệp Hoa Kỳ, không để tài sản trí tuệ này rơi vào tay nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc.
Thượng nghị sĩ Mỹ Tom Cotton
Dự luật, có tên là Đạo luật Các biện pháp Tình báo Nông nghiệp (AIM), dựa trên sửa đổi Đạo luật Tổ chức lại Bộ Nông nghiệp năm 1994, mở đường cho việc thành lập một văn phòng tình báo trong Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA).
Văn phòng này sẽ do một giám đốc có “kinh nghiệm đáng kể phục vụ trong cộng đồng tình báo” đứng đầu. Trong khi đó, văn phòng sẽ hoạt động như một “liên lạc viên” giữa bộ trưởng nông nghiệp và cộng đồng tình báo.
Để hiểu được các mối đe dọa từ nước ngoài, văn phòng sẽ cần làm việc với cả cộng đồng tình báo và các phòng thí nghiệm quốc gia của Hoa Kỳ, dự luật nêu rõ.
Văn phòng sẽ tập trung vào các mối đe dọa từ nước ngoài như đánh cắp kiến thức và công nghệ nông nghiệp của Hoa Kỳ, chiến tranh sinh học, hoạt động mạng và các hành động khác nhằm “phá hoại và phá vỡ nền nông nghiệp Hoa Kỳ”, theo dự luật.
“Đảng Cộng sản Trung Quốc muốn phá hoại các ngành công nghiệp quan trọng của Mỹ thông qua việc hủy hoại và đánh cắp tài sản trí tuệ, [và] nông nghiệp Hoa Kỳ không là ngoại lệ”, ông Cotton cho biết trong một tuyên bố vào ngày 30/9 từ văn phòng của mình.
“Dự luật của chúng tôi sẽ giúp bảo vệ an toàn thực phẩm và công nghệ mà đất nước chúng ta phụ thuộc vào vì sự thịnh vượng và tự do” của Hoa Kỳ, ông Cotton nói thêm.
Tham vọng phát triển ngành nông nghiệp của chính quyền Trung Quốc được thúc đẩy một phần bởi hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ và các chương trình tuyển dụng gián điệp mà Bắc Kinh là lực lượng đứng sau điều hành, thể hiện rõ qua các vụ việc gần đây được các công tố viên liên bang Mỹ phanh phui.
Vào tháng 11/2019, Xiang Haitao, người làm việc cho công ty công nghệ sinh học và hóa chất nông nghiệp Monsanto có trụ sở tại Hoa Kỳ đã bị truy tố với các tội danh bao gồm âm mưu đánh cắp bí mật thương mại và gián điệp. Anh ta bị cáo buộc tội cố gắng đưa phần mềm nông nghiệp độc quyền của Monsanto sang Trung Quốc.
Theo cáo trạng, Xiang đã nghỉ việc ở Monsanto sau khi được Bắc Kinh chọn làm người tuyển dụng cho một kế hoạch nhân tài của Trung Quốc.
Zhang Weiqiang, người làm việc cho Ventria Bioscience có trụ sở tại Kansas, đã đánh cắp hạt giống lúa biến đổi gen từ người chủ của mình, và cố gắng giao hạt giống cho một viện nông nghiệp Trung Quốc. Vào tháng 4/2018, Zhang bị kết tội và bị kết án 121 tháng tù.
“Chúng ta sẽ đưa Mỹ trở thành một siêu cường sản xuất của thế giới, đồng thời chấm dứt sự phụ thuộc vào Trung Quốc một lần và mãi mãi”, Tổng thống Trump khẳng định.
Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 7/9 đã nhắc lại lời đe dọa sẽ tách rời nền kinh tế Mỹ khỏi nền kinh tế Trung Quốc, đồng thời khẳng định sẽ thưởng cho các công ty có kế hoạch rút khỏi Trung Quốc cũng như dừng làm ăn với quốc gia này.
Chúng ta sẽ đưa Mỹ trở thành một siêu cường sản xuất của thế giới, đồng thời chấm dứt sự phụ thuộc vào Trung Quốc một lần và mãi mãi. Dù tách rời với nền kinh tế Trung Quốc hay thực hiện những biện pháp thuế quan quy mô như tôi đang làm hiện nay, chúng ta sẽ chấm dứt sự phụ thuộc vào Trung Quốc bởi chúng ta không thể dựa vào quốc gia này”, Tổng thống Trump nhận định với báo giới.
“Khi chúng ta đề cập đến từ “tách rời”, đó là một từ thú vị. Chúng ta đã mất hàng tỷ USD và nếu chúng ta không làm ăn với họ, chúng ta sẽ không mất hàng tỷ USD như vậy”.
Tổng thống Trump khẳng định chính quyền của ông sẽ tiến hành chiến dịch giảm thuế với hàng hóa “made in America” và áp thuế lên các công ty Mỹ đã “tạo công ăn việc làm cho Trung Quốc và các quốc gia khác”.
Biện pháp áp thuế hoặc thực hiện các lệnh trừng phạt nhằm vào các công ty Mỹ có thể làm dấy lên sự phản đối từ nhiều doanh nghiệp địa phương vốn đang chật vật trong cuộc thương chiến 2 năm qua giữa Washington và Bắc Kinh cũng như chịu ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19.
Phòng Thương mại Mỹ, với 3 triệu thành viên bao gồm những nhà sản xuất lớn như Công ty Ford Motor và tập đoàn công nghệ IBM đã lên tiếng phản đối các biện pháp thuế quan mà chính quyền Tổng thống Trump áp lên Trung Quốc và các đối tác thương mại khác.
“Các loại thuế mới với nhôm, thép và hàng hóa Trung Quốc cũng như nguy cơ áp thuế bổ sung với các loại hàng hóa tự động, có nguy cơ gây ra một cuộc chiến tranh thương mại toàn cầu. Nói một cách đơn giản, các biện pháp thuế quan là thuế áp lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ. Trừng phạt thuế quan là biện pháp sai lầm khi giải quyết các hành vi thương mại bất bình đẳng”, trang web của Phòng Thương mại Mỹ cho hay.
Tổng thống Trump cho biết hôm 7/9 rằng, những người nông dân “rất vui vẻ” với ông nhờ các gói cứu trợ tài chính nông nghiệp bù đắp những tổn thất của họ khi Trung Quốc áp thuế với nông sản Mỹ nhằm đáp trả Washington.
Dù vậy, một cuộc nghiên cứu gần đây của các nhà kinh tế học tại Đại học bang Iowa cho thấy, khoảng 44% nhà sản xuất nông nghiệp ở Iowa vẫn chật vật để bù đắp các chi phí năm ngoái dù đã có các gói kích thích kinh tế của chính quyền liên bang.
Trong một cuộc họp báo bàn về tình hình kinh tế Mỹ, Tổng thống Trump đã chỉ trích Trung Quốc và khắc họa đối thủ của ông – ông Joe Biden không thể trở thành một nhà lãnh đạo đủ sức đối phó với Bắc Kinh.
“Nếu ông Biden chiến thắng thì Trung Quốc cũng sẽ chiến thắng, bởi Trung Quốc sẽ sở hữu đất nước này”, ông Trump nhận định.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhắc lại rằng, Trung Quốc đã xây dựng kinh tế và quân đội dựa trên tiền đánh cắp từ Mỹ qua mối quan hệ thương mại mất cân bằng.
Ông Trump khẳng định, chính quyền Mỹ đang đánh giá lại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời đe dọa sẽ rút khỏi tổ chức này nếu WTO không cải tổ.
Đặc biệt, Tổng thống Trump nhắc đến tình trạng của Trung Quốc trong WTO là một quốc gia đang phát triển, điều vốn giúp Bắc Kinh nhận được những ưu đãi nhất định, và nói rằng Mỹ cũng nên có danh xưng tương tự bởi tình trạng của một số “thành phố do đảng Dân chủ lãnh đạo”.
Bộ trưởng Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa yêu cầu Mỹ ‘ngừng các hành động nguy hiểm làm leo thang tình hình’ Đài Loan và Biển Đông. Đáp lại, Bộ trưởng Mark Esper của Mỹ khẳng định Bắc Kinh mới là người ‘gây bất ổn khu vực’.
Theo hãng tin Reuters, đây là cuộc điện đàm đầu tiên giữa hai bộ trưởng quốc phòng Mỹ và Trung Quốc kể từ tháng 3 năm nay. Cuộc nói chuyện đã kéo dài hơn 90 phút, đề cập tới hai điểm nóng có nguy cơ xảy ra đối đầu quân sự nhất hiện nay là Biển Đông và Đài Loan.
Cuộc điện đàm được tiến hành sau khi Mỹ thông báo Bộ trưởng Y tế và dịch vụ nhân sinh Mỹ Alex Azar sẽ sớm thăm Đài Loan. Ông Azar sẽ là quan chức Mỹ cấp cao nhất từng thăm Đài Loan kể từ năm 1979.
Trong bản tin ngắn gọn được phát sau điện đàm ngày 6-8, Tân Hoa xã cho biết ông Ngụy Phượng Hòa đã “bày tỏ quan điểm chủ đạo của Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông, Đài Loan cũng như chuyện Washington ‘bêu xấu’ Bắc Kinh”.
“Ông yêu cầu Mỹ chấm dứt các hành động và lời nói sai trái, cải thiện việc quản lý và kiểm soát rủi ro trên biển, tránh thực hiện các động thái nguy hiểm có thể leo thang tình hình và bảo vệ hòa bình, ổn định khu vực”, Tân Hoa xã tường thuật.
Đáp lại bộ trưởng Trung Quốc, người đứng đầu Lầu Năm Góc khẳng định Bắc Kinh mới là người “gây bất ổn khu vực”.
“Bộ trưởng Esper đã bày tỏ lo ngại về các hoạt động gây bất ổn của Trung Quốc trên Biển Đông và Đài Loan. Ông cũng nhấn mạnh trong điện đàm tầm quan trọng của việc Trung Quốc phải tuân thủ luật pháp, quy tắc và thông lệ quốc tế, giữ vững các cam kết quốc tế của mình”, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết trong một thông cáo sau bản tin của Tân Hoa xã.
Mặc dù tiếp tục có sự khác biệt, cả ông Esper và ông Ngụy Phượng Hòa đều khẳng định tầm quan trọng của việc tránh xung đột từ các rủi ro trên biển.
Trong một tuyên bố khác phát ngày 7-8, Lầu Năm Góc cho biết Mỹ và Trung Quốc đã thống nhất trong điện đàm sẽ “phát triển các hệ thống cần thiết để liên lạc trong tình huống khủng hoảng và giảm thiểu rủi ro”.
Hồi tháng rồi, bộ trưởng quốc phòng Mỹ đã bày tỏ nguyện vọng sẽ tới Trung Quốc trước cuối năm nay để sắp xếp lại các cơ chế giải quyết khủng hoảng giữa hai nước. Giới quan sát nhận định điều này cho thấy cơ chế giải giải tỏa căng thẳng Mỹ – Trung đang có vấn đề.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đang dồn sức đưa ra các chính sách quyết liệt để đua nước rút tới cuộc bầu cử tổng thống diễn ra vào tháng 11 tới.
Tổng thống Donald Trump còn 100 ngày cho cuộc đua tái tranh cử nhiệm kỳ 2
Chỉ còn khoảng 100 ngày nữa, cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sẽ diễn ra và nếu không có gì bất ngờ thì đó sẽ là cuộc cạnh tranh giữa đương kim Tổng thống Trump và ứng viên đảng Dân chủ – cựu Phó tổng thống Joe Biden. Kết quả các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy ông Biden đang có lợi thế dẫn trước ông Trump tới 15%, theo tờ The Guardian. Khoảng cách này được cho là xuất phát từ mức độ tín nhiệm dành cho Tổng thống Trump giảm sút do chính sách ứng phó đại dịch Covid-19, kéo theo là tác động nghiêm trọng tới nền kinh tế Mỹ, đặc biệt là tỷ lệ thất nghiệp tăng mạnh. Theo giới phân tích, Tổng thống Trump chỉ có thể lật ngược tình thế nếu có chính sách quyết liệt và hiệu quả trong thời gian này.
Bước chuyển
Đại dịch Covid-19 có thể coi là một trong những nhân tố có tính quyết định đối với cuộc bầu cử tổng thống năm nay, khi Mỹ đang là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với số ca nhiễm lẫn tử vong đều đứng đầu.
Chỉ mới vài tháng trước, Tổng thống Trump còn coi nhẹ việc đeo khẩu trang và cũng không tỏ ra quá lo lắng với tình hình dịch bệnh trên toàn nước Mỹ. Ông cũng là người ủng hộ việc nhanh chóng mở cửa lại nền kinh tế. Chính sách của ông Trump vấp phải sự phản ứng từ các chính trị gia đảng Dân chủ cũng như lãnh đạo các tiểu bang. Đến nay, nhiều người vẫn đổ lỗi rằng tình hình dịch bệnh phức tạp là do cách phản ứng chậm chạp và chủ quan của Nhà Trắng.
Thế nhưng vài tuần trở lại đây, Tổng thống Trump đã có những thay đổi đáng kể trong cả phát ngôn lẫn hành động. Ông chủ động đeo khẩu trang và đề nghị người dân làm theo, nhấn mạnh lợi ích của việc đeo khẩu trang đối với phòng ngừa dịch bệnh. Mới đây nhất, chủ nhân Nhà Trắng cảnh báo cuộc khủng hoảng Covid-19 sẽ còn tồi tệ hơn trong thời gian tới. Cùng với những tuyên bố này, Tổng thống Trump và nhiều quan chức trong chính quyền của ông tiếp tục công kích Trung Quốc liên quan dịch Covid-19, đồng thời đưa ra hàng loạt cáo buộc về nguồn gốc vi rút SARS-CoV-2.
Lá bài Trung Quốc
Thế nhưng theo giới quan sát, để Tổng thống Trump giành lại thế trận giữa một nước Mỹ đang ngổn ngang các vấn đề đối nội, bên cạnh dập lửa từ bên trong thì việc tăng tốc nhắm ra bên ngoài là chiến thuật được ưu tiên. Trung Quốc chính là lá bài như thế. Những tuần vừa qua, chính quyền Tổng thống Trump đã tổng lực nhắm vào Trung Quốc trong hàng loạt vấn đề và bằng nhiều hình thức khác nhau.
Tổng thống Trump đã không còn điện đàm hay dùng những lời “có cánh” để nói về mối quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kể từ tháng 3. Đến tháng 7, chính quyền ông Trump gần như đã ngừng thảo luận về thương mại với Trung Quốc. Mỹ đồng thời ra lệnh trừng phạt Trung Quốc về một loạt chính sách của Bắc Kinh liên quan đến luật an ninh dành cho Hồng Kông; người Ngô Duy Nhĩ. Mỹ công khai bày tỏ lập trường về Biển Đông, biển Hoa Đông, căng thẳng biên giới Ấn – Trung, trong đó bác bỏ các yêu sách chủ quyền phi lý của Bắc Kinh tại khu vực. Mỹ cũng tăng tốc tiến hành các cuộc tập trận quân sự, hoạt động bảo vệ tự do hàng hải nhằm gửi thông điệp mạnh mẽ tới Trung Quốc. Bên cạnh đó, chính quyền Washington đẩy mạnh gây sức ép với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc như Huawei. Mới đây nhất, Mỹ yêu cầu đóng cửa Tổng lãnh sự quán Trung Quốc tại thành phố Houston (bang Texas). Động thái này cùng với màn ăn miếng trả miếng của Trung Quốc (đóng cửa Tổng lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên) đã đẩy quan hệ Mỹ – Trung xuống mức thấp nhất trong vòng nhiều thập niên qua.
Trang Politico dẫn lời một người ủng hộ ông Trump nói rằng: “Mọi người luôn coi Trung Quốc là đối thủ về kinh tế lấy đi việc làm của chúng tôi, nhưng giờ đây họ nhìn Trung Quốc là mối đe dọa an ninh”. Cũng theo trang này, Tổng thống Trump đang nhắm vào những vấn đề về Trung Quốc mà các chính quyền trước đây của Mỹ không coi là trọng tâm. Giới quan sát cho rằng việc sử dụng lá bài Trung Quốc sẽ giúp ông Trump lấy lại sự ủng hộ. Thêm vào đó, ông có thể chứng minh với cử tri rằng chính quyền của ông sẽ quyết liệt với đối thủ chính Trung Quốc để bảo vệ lợi ích cho Mỹ và người dân Mỹ cả về kinh tế lẫn an ninh. Tuy vậy, một số đồng minh của ông Trump cảnh báo nếu không tính toán kỹ, chiến lược này có thể tác động ngược lại với Mỹ.
Mỹ – Trung ngày càng xa cách sẽ gây xáo trộn các quan hệ kinh tế lâu đời, buộc doanh nghiệp và nhà đầu tư đánh giá lại chiến lược.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại G20 năm 2019. Ảnh: Reuters.
Căng thẳng Mỹ và Trung Quốc tuần này leo thang, sau khi Mỹ cáo buộc hai hacker Trung Quốc tấn công doanh nghiệp nước này để đánh cắp thông tin về vaccine Covid-19. Sau đó, Mỹ lại ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston để bảo vệ sở hữu trí tuệ và dữ liệu của công dân Mỹ.
Các công ty tại Wall Street vẫn đang nghiên cứu sự thay đổi trong mối quan hệ cộng sinh đã kéo dài hàng thập kỷ của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Họ kết luận rằng thế giới đang ngày càng phân cực. Các nền kinh tế và doanh nghiệp đang ngả về phía Mỹ, hoặc Trung Quốc.
Tuy nhiên, sự tái sắp xếp này có thể còn phức tạp hơn, nếu nhìn vào cách Trung Quốc xử lý đại dịch và áp dụng luật an ninh quốc gia lên Hong Kong. “Mỹ, phương Tây và Trung Quốc sẽ rất khó quay lại bình thường”, Jimmy Chang – chiến lược gia đầu tư tại Rockefeller Asset Management nhận xét.
Căng thẳng lần này chưa tác động nhiều lên thị trường chứng khoán. Hôm qua (22/7), Phố Wall vẫn tăng điểm. Còn hôm nay, chỉ số Shanghai Composite và Shenzhen Composite chỉ giảm nhẹ.
Tuy nhiên, Chang cho rằng nhà đầu tư nên chú ý nhiều hơn đến mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington. Hiện tại, họ mới chỉ tập trung vào việc các thị trường đang hưởng lợi thế nào từ chính sách nới lỏng tài khóa và tiền tệ khổng lồ từ các chính phủ.
Việc tái sắp xếp chuỗi cung ứng và xu hướng thương mại thay đổi có thể tác động mạnh đến các doanh nghiệp và nền kinh tế. Ed Yardeni – Chủ tịch hãng nghiên cứu Yardeni Research thì cho rằng mối quan hệ này xấu đi là lý do ông dự báo thị trường sẽ giảm hơn 20%.
Trong báo cáo triển vọng nửa cuối năm, BlackRock cho rằng đại dịch đang khiến Mỹ và Trung Quốc càng mâu thuẫn. “Sự đối đầu dường như sẽ ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của mối quan hệ Mỹ – Trung Quốc, bất chấp kết quả bầu cử Tổng thống Mỹ. Các nước khác sẽ ngày càng bị thúc giục chọn phe. Sự tách rời giữa hai nền kinh tế đang tập trung vào lĩnh vực công nghệ, nhưng sẽ không giới hạn ở đây. Điều này có nghĩa nhà đầu tư phải hiện diện tại cả hai thị trường”, BlackRock cho biết.
Mike Pyle – chiến lược gia đầu tư toàn cầu tại BlackRock cho biết đây là điều nhà đầu tư cần cân nhắc khi cấu trúc danh mục. “Danh mục phải cân bằng về độ hiện diện giữa hai động cơ tăng trưởng lớn của toàn cầu. Một là Mỹ, rộng ra là Bắc Mỹ. Và một là Đông Á, với trọng tâm tại Trung Quốc. Bạn có thể nắm trực tiếp tài sản Trung Quốc, hoặc gián tiếp thông qua Đài Loan, Hàn Quốc, Australia hay Nhật Bản”, ông nói.
Pyle cho biết trước đó, các khoản đầu tư được thiết kế để hưởng lợi từ toàn cầu hóa. Nhưng xu hướng này đang thay đổi. “Các nền kinh tế đang ngày càng không liên quan đến nhau. Các thị trường tài chính cũng vậy”, Pyle giải thích, lấy ví dụ lợi suất trái phiếu chính phủ Trung Quốc đang tăng, trong khi lợi suất Mỹ lại giảm.
Tác động đến doanh nghiệp
Giới phân tích cho rằng khi cuộc bầu cử tại Mỹ đang đến gần, cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa sẽ tăng chỉ trích Trung Quốc để giành phiếu bầu. Chang cũng cho biết từ góc nhìn của Trung Quốc, cứng rắn với phương Tây cũng giúp họ có lợi tại quê nhà. Cả hai bên khó có khả năng thay đổi quan điểm.
Chang cho rằng việc này có thể khiến các công ty Mỹ tổn hại, nhưng hiện tại, Trung Quốc vẫn chưa nhắm vào họ. “Đến nay, Trung Quốc vẫn khá tử tế với các công ty Mỹ, do chính phủ Trung Quốc có xu hướng coi doanh nghiệp Mỹ là người sẽ vận động hành lang cho họ tại Washington”, Chang cho biết.
Tuần này, Mỹ đã cấm 11 công ty Trung Quốc mua công nghệ và sản phẩm khác của Mỹ mà không có giấy phép đặc biệt. 11 công ty này đã, hoặc đang là nhà cung cấp cho nhiều thương hiệu quốc tế, như Apple, Alphabet, HP Hugo Boss và Ralph Lauren.
Pyle cho biết các công ty đa quốc gia đang dần chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc. Xu hướng này sẽ còn tiếp tục tăng.
Trong một báo cáo gần đây, Morgan Stanley đã nghiên cứu ảnh hưởng lên 35 ngành công nghiệp trong trường hợp hai nền kinh tế này chia tách. Trong đó, 11 ngành sẽ cảm nhận nhiều nhất tác động từ việc chi phí tăng và việc kinh doanh gặp nhiều thách thức. Trong đó có ôtô và linh kiện ôtô toàn cầu, giao thông và vũ trụ toàn cầu, nguyên liệu sản xuất toàn cầu, phần cứng và Internet Mỹ, sản phẩm bán dẫn Mỹ và châu Á.
Trong khi đó, 13 ngành sẽ hưởng lợi từ việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thị trường. Trong đó có hóa chất, đồ uống, hàng xa xỉ, dược phẩm, công nghệ sinh học, ngân hàng và bảo hiểm.
Tác động lên thị trường vốn
Căng thẳng Mỹ – Trung Quốc cũng đang xáo trộn thị trường vốn hai nước. Mỹ muốn hủy niêm yết các công ty Trung Quốc không chứng minh được là có thể kiểm toán và không thuộc sở hữu nhà nước. Việc này khiến nhiều doanh nghiệp Trung Quốc ngại niêm yết tại Mỹ. Cách đây vài ngày, Ant Group (thuộc Alibaba) lên kế hoạch làm IPO tại Thượng Hải và Hong Kong. Đây sẽ là một trong những vụ IPO lớn nhất năm nay.
Viện Kinh tế Quốc tế Peterson gần đây công bố báo cáo cho biết kế hoạch hủy niêm yết của Mỹ là vô ích, do ngành tài chính hai nước đang ngày càng phụ thuộc vào nhau. Goldman Sachs hồi tháng 3 được phép nâng tỷ lệ sở hữu tại liên doanh Goldman Sachs Gao Hua Securities lên 51%. Morgan Stanley cũng được nâng cổ phần trong Morgan Stanley Huaxin Securities lên 51%.
Bên nào sẽ hưởng lợi
Trong báo cáo, Morgan Stanley cho rằng sẽ có một số bên hưởng lợi từ căng thẳng Mỹ – Trung Quốc, ví dụ các doanh nghiệp Internet châu Á và hãng phần mềm châu Âu. Nhiều lĩnh vực khác thậm chí không bị tác động, như năng lượng, kim loại và khai mỏ.
“Từ quan điểm thương mại toàn cầu, tôi cho rằng lĩnh vực này sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực. Còn nếu đánh giá doanh nghiệp nào sẽ mạnh hơn hay yếu hơn, bạn biết rồi đấy, sự chuyển dịch sẽ luôn gây thiệt hại cho công ty này, nhưng lại giúp công ty khác. Tương tự với các quốc gia. Ấn Độ hay Indonesia liệu sẽ hưởng lợi khi ngày càng nhiều nước phương Tây dịch chuyển chuỗi cung ứng hay không?”, Chang tự hỏi.
Quyết định của chính quyền ông Trump đã được tính toán kỹ lưỡng, vừa thể hiện sự cứng rắn lại vừa tránh nguy cơ xảy ra một cuộc đụng độ lớn.
Tổng lãnh sự quán Trung Quốc tại thành phố Houston, bang Texas, Mỹ ngày 22/7. Ảnh:AP.
Quyết định của Mỹ yêu cầu Trung Quốc đóng cửa lãnh sự quán của nước này tại thành phố Houston trong vòng 72 giờ đã làm dấy lên động thái đáp trả từ phía Bắc Kinh. Trung Quốc lên tiếng phản đối quyết định của chính quyền Tổng thống Trump, cho đó là “hành động đơn phương mang tính khiêu khích chính trị, vi phạm nghiêm trọng luật quốc tế”, đồng thời tuyên bố xem xét đóng cửa lãnh sự quán Mỹ tại Vũ Hán.
Đây là đợt leo thang căng thẳng mới nhất giữa 2 nước khi chính quyền Tổng thống Trump đang tăng cường “chĩa mũi nhọn” vào Bắc Kinh trong bối cảnh cuộc bầu cử Mỹ sắp diễn ra vào tháng 11/2020.
Những lý do chính quyền ông Trump đưa ra
Thứ trưởng Ngoại giao Steve Biegun hôm qua (22/7) đã chỉ ra “những tranh chấp ngày càng gia tăng” giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời cho biết chính “những hành động ngày càng cứng rắn và hung hăng” của Bắc Kinh đã khiến Washington phải hành động, trong đó có quyết định đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston.
Trong phiên điều trần tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, ông Biegun cáo buộc Trung Quốc đã “thực hiện hành vi gián điệp về thương mại, đánh cắp tài sản trí tuệ của các công ty Mỹ, đối xử bất bình đẳng với các nhà ngoại giao, doanh nghiệp, các nhà báo của Mỹ, đánh cắp công nghệ nhạy cảm và nghiên cứu từ các trường đại học Mỹ để nâng cao năng lực quân sự của nước này”.
Nhà ngoại giao này nêu rõ: “Chính những yếu tố đó đã khiến Tổng thống Trump chỉ đạo thực hiện một số hành động đáp trả”.
Các nhà lập pháp, cựu quan chức và nhiều chuyên gia Mỹ cho rằng cần phải thực hiện hành động mạnh mẽ để chống lại cái mà họ cho là hành vi gián điệp mạng và công nghiệp của Trung Quốc, cùng việc Bắc Kinh hung hăng mở rộng ảnh hưởng ở Biển Đông.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Morgan Ortagus khẳng định, việc đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc là để “bảo vệ tài sản trí tuệ và thông tin cá nhân của người dân Mỹ”, song không cung cấp thêm chi tiết về điều gì đã thúc đẩy hành động này.
Cũng trong ngày hôm qua, Tổng thống Trump thông báo có khả năng ông sẽ yêu cầu thêm nhiều lãnh sự quán Trung Quốc đóng cửa, đồng thời nói thêm, các quan chức Mỹ nghi ngờ vụ cháy tại lãnh sự quán Trung Quốc ở Houston là do “họ đang đốt tài liệu”.
Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo dự kiến có bài phát biểu về Trung Quốc vào hôm nay (23/7), khi ông vừa hoàn thành chuyến công du châu Âu để thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn đối với Bắc Kinh.
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Marco Rubio của Florida, chủ tịch của Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã viết trên Twitter rằng việc đóng cửa lãnh sự quán Houston “cần phải xảy ra”. Ông cáo buộc cơ quan này là “đầu não trung tâm của mạng lưới gián điệp rộng lớn của Trung Quốc”.
Trong khi đó, quan chức an ninh cấp cao của Bộ Tư pháp Mỹ cho hay, quyết định đóng cửa này không liên quan đến cáo buộc hôm 21/7 đối với tin tặc Trung Quốc – những đối tượng được cho là đã thực hiện chiến dịch kéo dài 10 năm để đánh cắp tài sản trí tuệ từ hàng trăm doanh nghiệp trên toàn cầu, trong đó có 4 công ty Mỹ đang nghiên cứu virus SARS-CoV-2.
Hành động được tính toán kỹ lưỡng?
Một số ý kiến cho rằng, lãnh sự quán Trung Quốc ở Houston là một mục tiêu đã được xem xét kỹ lưỡng, để vừa thể hiện sự cứng rắn của Mỹ lại vừa tránh nguy cơ xảy ra một cuộc đụng độ lớn.
Theo CNN, các quan chức Nhà Trắng đã vạch ra chiến lược gây sức ép với Bắc Kinh, một mặt nhằm làm gia tăng sự ủng hộ đối với Tổng thống Trump trước cuộc bầu cử, mặt khác chuyển hướng sự chỉ trích đối với cách ứng phó dịch bệnh Covid-19 của Nhà Trắng và nguy cơ suy thoái kinh tế do ảnh hưởng của dịch bệnh.
Ông Jeff Moon, cựu trợ lý đại diện thương mại Mỹ cho các vấn đề Trung Quốc đã đặt câu hỏi về việc tại sao chỉ có một lãnh sự quán của Trung Quốc bị nhắm mục tiêu, khi mà Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết quyết định ở Houston là phản ứng của Mỹ trước cáo buộc Trung Quốc đánh cắp tài sản trí tuệ.
“Nếu đó là lý do thực sự, Mỹ có thể đóng cửa lãnh sự quán Trung Quốc ở San Francisco, vốn phụ trách toàn bộ Thung lũng Silicon. Hành động này giống như là một món ăn tinh thần đối với những người ủng hộ ông Trump đang muốn trả đũa Trung Quốc, và chuyển sự chú ý ra khỏi chính sách đối phó Covid-19 sai lầm của Tổng thống”.
Thượng nghị sĩ Angus, bang Maine cho biết: “Chính quyền ông Trump chắc chắn có một lý do chính đáng để đối đầu Trung Quốc. Mối quan tâm của tôi là liệu sự leo thang căng thẳng này có thực sự bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa hai bên hay liên quan đến cuộc bầu cử chuẩn bị diễn ra trong 4 tháng tới”.
Một cựu quan chức của chính quyền Tổng thống Trump nói rằng, Tổng thống thường đẩy lùi quan điểm của các cố vấn, những người hối thúc ông áp đặt biện pháp trừng phạt cứng rắn đối với Trung Quốc vì lo ngại điều này sẽ gây nguy hiểm cho các cuộc đàm phán thương mại.
CNN dẫn một số nguồn thạo tin cho biết, trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 đang tàn phá sức khỏe cộng đồng và kinh tế của nước Mỹ, nhiều đồng minh Cộng hòa của ông Trump và các quan chức có ảnh hưởng trong Nhà Trắng, trong đó có Cố vấn cấp cao Jared Kushner nhận thấy, có một cách để tiếp sức cho căn cứ chính trị của Tổng thống Trump đó là chỉ trích Trung Quốc do thất bại của Bắc Kinh trong ngăn chặn dịch bệnh lây lan ở giai đoạn đầu.
Ông Moon – một chuyên gia tư vấn về quan hệ kinh tế và thương mại Mỹ-Trung nhận xét, nhắm mục tiêu vào lãnh sự quán Trung Quốc tại Houston là cách thức để chính quyền ông Trump kết nối giữa động thái cứng rắn với việc tránh đối mặt với quá nhiều rủi ro.
Trung Quốc tuyên bố có thể đóng cửa lãnh sự quán Mỹ ở Vũ Hán để trả đũa quyết định của Washington nhưng trên thực tế, cơ quan này vẫn đóng cửa do dịch bệnh Covid-19, vì thế sẽ có rất ít nguy cơ căng thẳng leo thang thành cuộc chiến ngoại giao.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc triệu đại sứ Mỹ Terry Branstad vài giờ sau khi tổng thống Mỹ tước ưu đãi thương mại với Hong Kong. Cùng lúc, Washington tiếp tục gây sức ép trong vấn đề Huawei và các ứng dụng của Trung Quốc.
Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Terry Branstad ở Bắc Kinh tháng 6/2017. Ảnh: Reuters.
Theo Hãng tin AFP, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Zheng Zeguang triệu tập đại sứ Branstad ngày 15-7 để phản đối về Đạo luật tự trị Hong Kong vừa được Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thông qua.
“Đây là một sự can thiệp thô bạo vào vấn đề nội bộ của Trung Quốc và vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế cũng như các quy tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế. Để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình, Trung Quốc sẽ có phản ứng cần thiết đối với các hành động sai trái của Mỹ, bao gồm trừng phạt các cá nhân và thực thể Mỹ”, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết.
Bắc Kinh cũng kêu gọi Mỹ “sửa chữa sai lầm”, ngưng các điều khoản trong đạo luật tự trị và việc tước quy chế đặc biệt dành cho Hong Kong. Ông Zheng cũng phản đối các “hành động tệ hại” của Mỹ ở Tân Cương, Tây Tạng và Biển Đông.
Đạo luật tự trị Hong Kong được ông Trump ký thông qua ngày 14-7, trước đó đã được Quốc hội Mỹ thông qua hôm 25-6, bắt buộc Chính phủ Mỹ trừng phạt các cá nhân, tập thể có liên quan đến việc Trung Quốc kìm hãm quyền tự trị của Hong Kong.
“Điều này sẽ chấm dứt việc đối xử ưu đãi thương mại mà Hong Kong đã hưởng trong những năm qua – không có đặc quyền, không có đối xử đặc biệt về kinh tế và không xuất khẩu công nghệ nhạy cảm. Hong Kong bây giờ sẽ được đối xử giống với Trung Quốc” – ông Trump nói sau khi ký thông qua luật.
Trong ngày 15-7, Mỹ tiếp tục có các động thái gây sức ép lên Trung Quốc.
Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo thông báo Washington sẽ hạn chế thị thực đối với các nhân viên của công ty công nghệ Huawei và các công ty khác của Trung Quốc nếu có dính líu đến “lạm dụng nhân quyền”.
Ông Pompeo thông báo ông sẽ có chuyến thăm Anh sau khi London thông báo loại các thiết bị viễn thông của Huawei khỏi hệ thống mạng di động thế hệ thứ 5 (5G) của Anh. Ngoại trưởng Mỹ khẳng định Trung Quốc sẽ là vấn đề hàng đầu của ông trong chuyến công du này.
Chánh văn phòng Nhà Trắng Mark Meadows ngày 15-7 cũng cho biết chính quyền ông Trump hiện đang đánh giá nguy cơ về an ninh quốc gia của các ứng dụng truyền thông xã hội của Trung Quốc như TikTok và WeChat, và dự kiến sẽ có hành động để giải quyết vấn đề “trong vài tuần”.
Ông Meadows cho hay nhiều quan chức chính quyền đang đánh giá nguy cơ an ninh quốc gia liên quan đến TikTok, WeChat và nhiều ứng dụng khác, đặc biệt trong vấn đề thu thập thông tin về công dân Mỹ của một thực thể nước ngoài.
Trước đó, ông Pompeo thông báo Mỹ đang cân nhắc cấm các ứng dụng truyền thông xã hội của Trung Quốc, trong đó có TikTok, nhưng không cho biết thêm chi tiết. Tuy nhiên, tờ New York Times ngày 14-7 dẫn các nguồn thạo tin cho hay chính quyền Mỹ sẽ hành động theo Luật sức mạnh kinh tế khẩn cấp quốc tế cho phép tổng thống có quyền lực lớn hơn để trừng phạt các công ty nhằm đối phó với những mối đe dọa khác thường.
Washington đã áp lệnh trừng phạt nhằm vào Bí thư khu tự trị Tân Cương Trần Toàn Quốc, một thành viên của Bộ Chính trị Trung Quốc, cùng 3 quan chức cấp cao khác.
Bí thư khu tự trị Tân Cương Trần Toàn Quốc. Ảnh: Reuters
Động thái này, vốn được dự đoán từ trước, diễn ra giữa lúc quan hệ Bắc Kinh-Washington leo thang căng thẳng trong nhiều tháng qua liên quan đến vấn đề Hồng Kông, cũng như nguồn gốc đại dịch viêm đường hô hấp cấp do virus corona chủng mới (Covid-19)…
Một quan chức cấp cao giấu tên của chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết ông Trần là quan chức cấp cao nhất của Trung Quốc từng bị Mỹ trừng phạt.
“Lệnh trừng phạt này không phải trò đùa. Không chỉ mang tính biểu tượng và gây ảnh hưởng đến uy tín, lệnh trừng phạt còn tác động đến khả năng đi lại trên toàn thế giới và làm việc” – vị này giải thích.
Theo Reuters, các biện pháp trừng phạt nêu trên được ban hành trong khuôn khổ của Đạo luật Magnitsky Toàn cầu, vốn cho phép chính phủ Mỹ nhằm vào những cá nhân mà họ cho là vi phạm nhân quyền trên toàn thế giới bằng cách đóng băng mọi tài sản của họ ở Mỹ, cấm nhập cảnh Mỹ và cấm công dân Mỹ làm ăn với họ.
Ngoài ông Trần, lệnh trừng phạt còn nhằm vào 3 quan chức cấp cao Trung Quốc tại Tân Cương, bao gồm ông Hoắc Lưu Quân, ông Vương Minh Sơn và ông Chu Hải Luân.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington vẫn chưa bình luận về lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã bác bỏ cáo buộc của Washington.
Thượng nghị sĩ Marco Rubio khẳng định lệnh trừng phạt nêu trên “được mong đợi từ lâu” và cần tiến hành thêm nhiều biện pháp tương tự.
Đới Húc và Kiều Lương, hai tướng lĩnh Trung Quốc trước đây bị coi là “diều hâu”, gần đây đã viết bài về cuộc xung đột Trung-Mỹ, đều có cùng một quan điểm cốt lõi: thực lực Trung Quốc hiện nay không thể đối đầu với Mỹ.
Giáo sư Đới Húc cho rằng thực lực Trung Quốc hiện nay không thể đối đầu với Mỹ, lối thoát duy nhất cho Trung Quốc là hòa bình chứ không phải chiến tranh (Ảnh: Huanqiu).
Theo trang tin Hoa ngữ Backchina ngày 8/7, hai viên tướng này mức độ nào đó đại diện cho suy nghĩ của tầng lớp những người ra quyết định. Họ cho rằng, trong tình hình quốc tế hiện nay, tư duy kiểu “Chiến Lang” sẽ chỉ mang đến những thảm họa bất tận cho Trung Quốc. Lối thoát duy nhất cho Trung Quốc là hòa bình chứ không phải chiến tranh…
“Năm 2020, 4 điều không ngờ tới và 10 nhận thức mới về nước Mỹ”
Trong bài viết có tên như trên, Đới Húc, Giáo sư Viện nghiên cứu chiến lược Đại học Quốc phòng Trung Quốc viết: Năm 2020 là một năm khó khăn cho quan hệ Trung-Mỹ. Loại khó khăn này có thể kéo dài trong vài năm hoặc thậm chí lâu hơn vì hiện không có thuốc giải. Đối với mối quan hệ Trung-Mỹ hiện tại, người Trung Quốc có mấy điều không ngờ tới:
Điều không ngờ đầu tiên: Mỹ hận thù lớn đến thế với Trung Quốc.
Ông Trump không có một chút ấn tượng tốt nào về Trung Quốc. Ông mô tả Trung Quốc là một “kẻ khủng bố thương mại”, một “kẻ xâm lược kinh tế toàn cầu”, một “kẻ lừa dối” và một “kẻ trộm”, thậm chí là “kẻ phá hoại mọi quy tắc”. Đây là điều mà người Trung Quốc chưa bao giờ nghĩ tới. Chính phủ Mỹ đã kích hoạt tất cả các bộ máy tuyên truyền, ma quỷ hóa Trung Quốc đến mức độ lớn nhất trên thế giới, biến Trung Quốc thành một “đại lưu manh mậu dịch” gian ác tột cùng và việc tuyên truyền về “thuyết mối đe dọa của Trung Quốc” được đẩy lên một tầm cao mới.
Ông Đới Húc cho rằng Trung Quốc cần từ bỏ lối tư duy hiếu chiến kiểu phim “Chiến Lang” (Ảnh: Sina).
Điều không ngờ tới thứ hai: chính phủ Mỹ xuống tay quá mạnh, thời gian quá gấp và không có thời gian cho đàm phán; điều này vượt ngoài dự đoán của hầu hết các quan chức và chuyên gia Trung Quốc.
Bởi vì theo quan niệm truyền thống, thương mại Trung-Mỹ rất chặt chẽ, có thể nói không thể tách rời, người Mỹ không thể ra tay nặng. Các mức thuế 30 tỷ, 50 tỷ, 200 tỷ USD tăng liên tục, đều chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ và cũng chưa từng xảy ra trong lịch sử thương mại thế giới. Rốt cục tại sao như thế? Mặc dù chính quyền Trump có “lý do đầy đủ”, nhưng người dân Trung Quốc vẫn không thể hiểu nổi, vì mô hình thương mại này đã được hình thành trong hơn mười năm và không phải là một hành vi ngắn hạn trừ khi người Mỹ tức tối và thực sự nổi điên.
Điều không ngờ tới thứ ba: không có quốc gia nào đứng ra bày tỏ đồng tình và ủng hộ Trung Quốc.
Nhiều quốc gia đều đang phản đối chính sách thương mại của chính phủ Mỹ, nhưng đối với Trung Quốc, nạn nhân lớn nhất, không có quốc gia nào đứng ra cùng Trung Quốc thành lập một liên minh thống nhất chống Mỹ. Trung Quốc đã viện trợ rất nhiều quốc gia và các quốc gia này cũng đã được hưởng nhiều lợi ích từ Trung Quốc, nhưng vào thời điểm quan trọng, các quốc gia này đã không có hành động thống nhất với Trung Quốc.
Điều không ngờ tới thứ tư: trong nước Mỹ hình thành một mặt trận thống nhất
Mặc dù hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, có sự khác biệt về việc tăng thuế toàn cầu, nhưng quan điểm hai đảng về cuộc chiến thương mại với Trung Quốc là thống nhất. Có thể nói rằng trong Quốc hội Mỹ hiện nay, không hề có chính trị gia nào lên tiếng nói giúp cho Trung Quốc. Đối với một chính sách thương mại lớn, hai đảng của Mỹ đã thống nhất một cách đáng ngạc nhiên. Điều này thực sự làm tổn thương tất cả người dân Trung Quốc.
Đọ sức Mỹ – Trung trên mọi lĩnh vực ngày càng quyết liệt (Ảnh: sina).
Kết hợp bốn điều không ngờ tới ở trên, Trung Quốc cần phải nhận thức lại về nước Mỹ. Nếu chúng ta không điều chỉnh cách nhận thức về Mỹ trong quan niệm tư tưởng, chúng ta chắc chắn sẽ đi chệch khỏi chiến lược và chiến thuật của mình và có thể mắc sai lầm lớn.
Nhận thức lại thứ nhất: Đừng nghĩ rằng Mỹ là một con “Hổ giấy”. Đó là một con Hổ thực sự và nó có thể ăn thịt người.
Đừng cho rằng các chính trị gia Mỹ đều là những quý ông. Họ không phải là nhà từ thiện. Họ cực kỳ trung thành với đất nước và cử tri. Họ không dễ bị mua chuộc. Đối tượng trung thành duy nhất của họ là cử tri. Để được lòng cử tri, họ sẽ làm mọi thứ.
Nhận thức lại thứ hai: đừng mong Mỹ sẽ phạm sai lầm mãi mãi. Mỹ có một cơ chế sửa sai hoàn hảo và không thể mãi mãi thực thi “chính trị đúng đắn”.
Mỗi tổng thống đều có một khái niệm và phương pháp cai trị khác nhau, nhưng mọi thứ đều không thể tách rời. Một trong những đặc điểm lớn của Mỹ là nếu phát hiện chiến lược quốc gia là sai, chính phủ mới sẽ ngay lập tức thay đổi 180 độ mà không cần nể mặt và lật mặt nhanh hơn lật sách.
Điều nhận thức lại thứ ba: người Mỹ không coi trọng ý thức hệ và giá trị, họ chỉ coi trọng lợi ích kinh tế và thương mại.
Cốt lõi của Mỹ là ngoại thương, vì vậy đừng lấy quá nhiều món hời của người Mỹ, nhất là đừng mù quáng theo đuổi thặng dư thương mại. Khi bạn kiếm được lợi nhuận tốt, phải nhìn vào nét mặt của người ta, đừng nuốt một mình!
Ông Đới Húc cho rằng Trung Quốc cần phải nhận thức lại về nước Mỹ (Ảnh: Sina).
Nhận thức lại thứ tư: đừng ầm ĩ kéo đến cửa nhà người Mỹ và nói rằng “tôi muốn vượt qua anh, tôi muốn thay thế anh, tôi muốn trở thành người số một trên thế giới”.
Nếu ta thực sự có khả năng và mong muốn, cũng nên che đậy và thậm chí cần bớt giọng. Người Mỹ đặc biệt sợ những người khác muốn chiếm lấy vị trí của họ. Điều này, người Nhật Bản đặc biệt có kinh nghiệm, vì vậy bây giờ Nhật Bản đặc biệt thấp giọng và kiếm được nhiều tiền.
Nhận thức lại thứ năm: Mỹ không quan tâm đến việc xúc phạm người khác. Họ có nhiều đồng minh, nhưng sẽ không bao giờ hy sinh lợi ích để làm hài lòng các đồng minh.
Do đó, đừng cố gắng lấy lòng người Mỹ, càng không nên lấy lòng các đồng minh của Mỹ, những đồng minh này chỉ thân với người Mỹ chứ không bao giờ thực lòng thân thiện với ta; một là hai, hai là hai, đặc biệt là không nên chơi con bài thân tình.
Biển Đông trở thành nơi đọ sức quan trọng giữa Mỹ và Trung Quốc (Ảnh: US Navy).
Nhận thức lại thứ sáu: Cần thừa nhận sự thật Mỹ là “ông trùm” của thế giới, mặc dù về mặt cảm xúc không thể chấp nhận được, nhưng cảm xúc không thể thay thế sự thật.
Tài nguyên trong tay người Mỹ vượt xa chúng ta. Chúng ta có thể “đi đường tắt”, nhưng “đường tắt” chỉ là tạm thời và ta vẫn là một kẻ đuổi theo trên đường thẳng. Mỹ nắm giữ công nghệ cao, chúng ta chỉ là người tiêu hóa và hấp thụ công nghệ của Mỹ, đừng thổi phồng “tiêu hóa và hấp thụ” thành “sáng tạo” gì đó, ta không thể dọa được Mỹ, mà chỉ tự lừa dối mình.
Nhận thức lại thứ bảy: đừng nói đến “chia sẻ thông tin” trước mặt người Mỹ
Mỹ đặc biệt coi trọng việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu ta suốt ngày khoe khoang kết quả của việc “chia sẻ công nghệ”, thì trong mắt người Mỹ ta là một kẻ “đạo chích”. Cũng đừng nói về nền kinh tế Internet trước mặt họ. Điều này tương đương với việc “múa đao trước Quan Công” (hay múc rìu qua mắt thợ). Internet mà ta sử dụng được phát minh bởi người Mỹ. Nếu ta xây nhà trên nền nhà của người khác, thì chớ nói rằng ta có quyền sở hữu. Hạ giọng sẽ không chết người, khoe khoang mới làm mọi người sợ hãi.
Nhận thức lại thứ tám: người Mỹ là bậc thầy về chiến lược; đừng để người Mỹ chơi trò chiến lược với ta
Một khi Mỹ nghĩ rằng ta là “kẻ thù” của họ, thì sẽ rắc rối lớn. Người Mỹ thuộc loại “không dừng cho đến khi đạt được mục tiêu”, giống như Mỹ chống khủng bố, chỉ cần họ coi ai đó là mối đe dọa của họ, thì Mỹ sẽ sử dụng tất cả các nguồn lực để tiêu diệt, cả mấy thế hệ tổng thống cùng đấu tranh cho một chiến lược quốc gia.
Cuộc chiến công nghệ là lĩnh vực đọ sức quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc (Ảnh: 6park).
Nhận thức lại thứ chín: đừng hy vọng cuộc bầu cử Mỹ sẽ thay đổi chiến lược quốc gia của họ
Chiến lược cốt lõi của Mỹ sẽ không thay đổi. “Hãy để nước Mỹ vĩ đại trở lại” không chỉ là ý tưởng của Donald Trump, mà là phản ánh triết lý chung của cả nước Mỹ. Hệ thống bầu cử Mỹ có thể cho phép điều chỉnh chiến lược ở một mức độ nhất định, nhưng lợi ích quốc gia của Mỹ quyết định rằng họ muốn tìm kiếm quyền bá chủ. Do đó, ta đừng nên trông chờ nước Mỹ sẽ co lại và rút hoàn toàn khỏi đấu trường quốc tế; đừng bị lừa bởi chiêu “rút lui khỏi cộng đồng” của Donald Trump.
Nhận thức lại thứ mười: Đừng ngây thơ nghĩ rằng ta chỉ đang chiến đấu với một mình người Mỹ
Mọi hành động của Mỹ đều có “hiệu ứng cánh bướm” vì Mỹ có một liên minh chiến lược khổng lồ. Họ đại diện cho một loại quan niệm giá trị phổ quát. Chỉ cần Mỹ hành động, các lực lượng khác trên thế giới sẽ làm theo. Có thể một số quốc gia miễn cưỡng và không sẵn lòng, nhưng cuối cùng họ sẽ đồng hành với người Mỹ. Hãy nhớ rằng: Mỹ áp dụng thuế quan đối với thương mại 30 tỷ USD sản phẩm của ta ngày hôm nay và hiệu ứng của nó nhất định là 60 tỷ, 90 tỷ hoặc nhiều hơn. Đây chính là điều Mỹ thực sự mạnh mẽ, chúng ta cần phải thay thế sự tức giận bằng lý trí và phải đấu trí đấu dũng với họ.
Báo The National Interest hôm 11/6 đưa tin, các nghị sỹ thuộc đảng Cộng hòa trong Hạ viện Hoa Kỳ đang đề xuất những biện pháp trừng phạt nhắm vào các quan chức cấp cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong đó một số biện pháp sẽ được áp dụng đối với tất cả các thành viên của cơ quan lập pháp Trung Quốc và gia đình họ.
Bài báo cho biết, Ủy ban Nghiên cứu của Đảng Cộng hòa, bao gồm 147 thành viên thuộc Nghị viện, đã công bố một bản chiến lược an ninh quốc gia mới vào hôm 10/6 nhằm chống lại Đảng Cộng sản Trung Quốc và hoạt động phá hoại của Bắc Kinh đối với lợi ích của Hoa Kỳ.
Bản chiến lược dài 120 trang, trong đó đề xuất nhiều biện pháp trừng phạt đối với các quan chức cấp cao của Trung Quốc, trong đó có lệnh cấm học tập tại các trường đại học Hoa Kỳ. Lệnh cấm sẽ được áp dụng đối với tất cả các thành viên của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc (tức Quốc hội Trung Quốc, hiện có 2.280 đại biểu). Lệnh cấm này cũng áp dụng đối vợ/chồng, con cái của tất cả các quan chức nêu trên.
Đề xuất của Đảng Cộng hòa cũng bao gồm các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với các vi phạm nhân quyền ở Hồng Kông, Tân Cương và Tây Tạng.
Một trang tin khác có tên The National Review, cho biết bản chiến lược của các nghị sỹ Cộng hòa cũng đề xuất Nghị viện mở rộng thẩm quyền cho Tổng thống Donald Trump áp dụng Đạo luật Nhân quyền Toàn cầu Magnitsky để trừng phạt Ban Công tác Mặt trận Thống nhất của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Bản đề xuất có ghi: “Mặc dù thực tế là Mặt trận Thống nhất không phải là một thực thể có hành vi bạo lực hay tham gia vào các cuộc tấn công khủng bố, nhưng nó là một cánh của ĐCSTQ có liên quan đến các hoạt động đe dọa Hoa Kỳ”.
The National Review bình luận rằng Ủy ban Nghiên cứu của đảng Cộng hòa thậm chí không cần phải giải thích như vậy để áp dụng các biện pháp trừng phạt theo đạo luật Magnitsky. Bởi vì trước đó Viện Chính sách Chiến lược Australia đã công bố một bản báo cáo, trong đó kết luận Mặt trận Thống nhất là một mạng lưới tinh vi, xâm nhập vào các lĩnh vực khác nhau của các nước dân chủ tự do. Các chi nhánh của nó có tác động đến xã hội dân sự, nó cũng theo dõi và bắt nạt các thành viên của cộng đồng người Hoa ở nước ngoài, kể cả trong các trường đại học.
Bản chiến lược cũng khuyến nghị các biện pháp báo cáo chặt chẽ hơn nữa đối với các thực thể khác tham gia vào Mặt trận Thống nhất, như Viện Khổng Tử, các viện nghiên cứu, các tổ chức phi lợi nhuận và các hãng truyền thông của nhà nước Trung Quốc.
The National Review bình luận: “Những đề xuất này là một cuộc thúc đẩy chưa từng có để chống lại ảnh hưởng của ĐCSTQ tại Hoa Kỳ”.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump gần đây cũng đưa ra một bản chiến lược khác dài 16 trang trực tiếp nhắm vào các mối đe dọa từ ĐCSTQ, trong đó chỉ đề cập đến ông Tập Cận Bình với tư cách là Tổng Bí thư ĐCSTQ, mà không hề nhắc đến chức vụ Chủ tịch nước của ông này. Đây được coi là một thông điệp mạnh mẽ, ngầm ám chỉ rằng Washington coi ĐCSTQ là một thế lực thù địch và không còn thừa nhận vị trí lãnh đạo của ông Tập Cận Bình.
Thời gian qua, “Chiến tranh Lạnh” diễn ra dữ dội giữa Mỹ và Trung Quốc trên nhiều mặt trận. Nếu một bên tính lầm, cuộc chiến đó có thể biến thành nóng.
Mối quan hệ xấu đi giữa Trung Quốc và Mỹ là một mối đe dọa địa chính trị lớn. (Nguồn: Bloomberg Quint)
Ngày nay, mối quan hệ xấu đi giữa Trung Quốc và Mỹ là một mối đe dọa địa chính trị lớn. Nhiều cơ chế “tháo ngòi” căng thẳng đã vô tác dụng. Những cuộc chiến dữ dội đã diễn ra giữa Bắc Kinh và Washington trong lĩnh vực thương mại, công nghệ, đầu tư, chuỗi cung ứng, báo chí, và kể cả đại dịch Covid-19.
Giới ngoại giao của 2 nước nhiều khi dùng các lời lẽ nặng nề, phi ngoại giao để chỉ trích lẫn nhau. Thái độ của công chúng 2 nước cũng xấu đi đột ngột. Trong các chiến dịch tranh cử tổng thống ở Mỹ, chủ đề Trung Quốc thường được lôi ra tranh luận và chủ đề này hiện đang tiếp tục trở thành vấn đề trung tâm trong cuộc chiến giữa các ứng viên tổng thống Mỹ 2020.
Nhiều người Mỹ có vẻ quen với trạng thái “bình thường mới” về thế đối đầu gay gắt Mỹ-Trung Quốc nên có thể họ sẽ không ý thức về các rủi ro địa chính trị kéo dài và đang lớn dần giữa 2 nước, tương tự như đại dịch Covid-19 đã được cảnh báo qua dịch bệnh SARS trước đó nhưng nước Mỹ vẫn bị bất ngờ với số ca mắc và tử vong do Covid-19 tăng cao kỷ lục.
Vậy 3 điểm nóng địa chính trị có thể làm “nóng” cuộc “Chiến tranh Lạnh” hiện nay giữa Mỹ và Trung Quốc là gì?
Hong Kong
Quốc hội Trung Quốc mới đây đưa ra dự luật để “bảo vệ an ninh quốc gia” ở Hong Kong, đặt ra ngoài vòng pháp luật các hành động “ly khai, lật đổ hoặc can thiệp từ nước ngoài”.
Năm 2019 một dự luật tương tự cho phép dẫn độ từ Hong Kong về Trung Quốc đại lục đã kéo theo các cuộc biểu tình vào mùa hè và mùa thu. Trước các cuộc biểu tình này, Quốc hội Mỹ đã thông qua Luật Dân chủ và Nhân quyền Hong Kong, đe dọa trừng phạt Trung Quốc, đồng thời gắn quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Hong Kong với mức độ tự trị cao.
Trong vấn đề Hong Kong, Bắc Kinh gia tăng sự quyết tâm và Washington cũng tỏ ra không kém. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã nhanh chóng cảnh báo rằng Mỹ sẽ trả đũa. Vào ngày 29/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố quyết định của mình về việc rút Hong Kong khỏi quy chế kinh tế đặc biệt – một động thái mà nếu được thực thi đầy đủ sẽ ảnh hưởng tới sự tồn tại và cạnh tranh của Hong Kong với tư cách một trung tâm tài chính tự trị cao.
Hai máy bay ném bom Mỹ hoạt động tại Biển Đông. (Nguồn: Stripes)
Biển Đông
Chiến thuật “lấn từng bước” của Trung Quốc ở Biển Đông, bằng việc đưa ra tuyên bố (phi lý, phi pháp) rồi xây dựng các cơ sở trái phép ở khu vực quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam đã phá hoại các nỗ lực của cộng động quốc tế trong việc ngăn cản Trung Quốc xác lập chủ quyền phi pháp ở vùng Biển Đông.
Trong 3 năm qua, hai nước Mỹ và Trung Quốc đã đẩy mạnh các hoạt động quân sự ở khu vực này. Mỹ đã tăng tần suất và mức độ công khai trong các hoạt động tự do hàng hải của họ trong 4 tháng đầu tiên của năm 2020. Về phần mình, cũng trong thời gian đó, Trung Quốc đã ngang nhiên đâm chìm một tàu cá của Việt Nam, tuyên bố phi pháp việc lập các quận hành chính ở hầu hết Biển Đông, và triển khai nhóm tàu sân bay tới đây để diễn tập.
Sau vụ Trung Quốc bắn hạ một máy bay trinh sát EP-3 của Mỹ vào năm 2001, hai bên đã thúc đẩy đối thoại chiến lược cấp cao và các mối quan hệ giữa quân đội 2 nước để phòng ngừa sự cố. Tuy nhiên trong 3 năm qua, các đối thoại và mối liên hệ này đã xấu đi khiến hai chính phủ mất đi các công cụ ngăn ngừa và kiểm soát khủng hoảng.
Đài Loan
Vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) là giao điểm giữa 2 cường quốc Mỹ và Trung Quốc. Đối với nhiều người ở Mỹ, Đài Loan có tầm quan trọng biểu tượng. Đối với nhiều người khác, Đài Loan là công cụ để họ “quấy rối” Trung Quốc.
Đối với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Đài Loan có ý nghĩa vô cùng lớn. Việc đặt Đài Loan trên con đường “tái thống nhất” là chìa khóa cho “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa” và việc củng cố quyền lực của Chủ tịch Tập Cận Bình.
Nhưng tình hình Đài Loan có nhiều diễn biến bất lợi cho Trung Quốc. Nhà lãnh đạo Thái Anh Văn của Đài Loan đã tái đắc cử và bà này ủng hộ phe biểu tình ở Hong Kong và phản đối công thức đề xuất của Trung Quốc về “nhất quốc lưỡng chế” (1 quốc gia, 2 chế độ) để giải quyết vấn đề Đài Loan. Việc Đài Loan xử lý đại dịch Covid-19 hiệu quả một cách ấn tượng càng làm tăng thêm uy tín của vùng lãnh thổ này.
Mỹ đã có nhiều động thái ủng hộ Đài Loan như bán vũ khí cho vùng lãnh thổ này. Việc công bố thông tin nhà sản xuất chip hàng đầu của Đài Loan sẽ xây một nhà máy chế tạo chất bán dẫn hiện đại trị giá 12 tỷ USD ở Arizona (Mỹ) diễn ra đồng thời với việc công bố một quy định không cho phép hãng Huawei (của Trung Quốc) được tiếp cận các thiết bị thiết yếu trong việc sản xuất chip. Cũng có các tin đồn cho rằng giới chức Mỹ đang tính đến các bước đi chưa từng có tiền lệ như là đưa tàu hải quân Mỹ ghé thăm các hải cảng Đài Loan hay triển khai thủy quân lục chiến Mỹ luân phiên tới đây.
Mỹ ngày 2-6 gửi công hàm đến Liên Hiệp Quốc bác bỏ yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, khẳng định yêu sách của Trung Quốc “không phù hợp với luật pháp quốc tế”.
Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo – Ảnh: REUTERS
Trên Twitter, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo thông báo về điều này và viết: “Hôm nay, Mỹ phản đối yêu sách hàng hải phi pháp của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ở Biển Đông tại Liên Hiệp Quốc. Chúng tôi bác bỏ những yêu sách phi pháp và nguy hiểm này. Các nước thành viên đoàn kết tuân thủ luật pháp quốc tế và tự do trên biển”.
Công hàm này đề ngày 1-6-2020, do Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Kelly Craft gửi Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres.
Trong thư, bà Craft nêu rõ công hàm của Mỹ nhằm đáp lại công hàm CML/14/2019 của phái đoàn thường trực Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc.
Đây được xem là tiếng nói chính thức của Mỹ, và là sự tiếp nối của một loạt công hàm phản đối Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc về vấn đề Biển Đông, kể từ khi Bắc Kinh gửi công hàm phản đối một nội dung liên quan của Malaysia.
Cụ thể, trước đó phía Trung Quốc vào ngày 12-12-2019 đã gửi công hàm CML/14/2019 lên Ủy ban về Ranh giới thềm lục địa (CLCS), với nội dung phản phản đối bản đệ trình xin công nhận thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý của Malaysia.
Mỹ cho rằng trong công hàm nêu trên, phía Trung Quốc đã trình bày những yêu sách quá mức, không phù hợp với luật quốc tế – vốn dĩ được phản ánh trong Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển (UNCLOS) 1982.
Bên cạnh đó, bà Craft cũng cho rằng những yêu sách ấy “mang mục đích can thiệp phi pháp vào quyền và tự do của Mỹ và tất cả các nước khác”. Vì vậy “Mỹ cho rằng cần phải nhắc lại lập trường phản đối chính thức đối với những áp đặt bất hợp pháp này”.
Công hàm đề ngày 1-6 do Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Kelly Craft gửi Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres – Ảnh chụp màn hình
Ngoài ra, Đại sứ Craft khẳng định Mỹ đặc biệt phản đối cái Trung Quốc gọi là “quyền lịch sử” ở Biển Đông, vốn vượt quá quyền được có trên biển mà Trung Quốc có thể tuyên bố theo luật quốc tế, xét theo UNCLOS 1982.
Trong thư, đại sứ Craft cũng lưu ý Mỹ chỉ phản đối yêu sách của Trung Quốc và không bình luận tới yêu cầu cho phép mở rộng thềm lục địa của Malaysia.
Tuy nhiên, Mỹ cũng nhấn mạnh kết quả phán quyết của một tòa trọng tài thường trực ở The Hague (Hà Lan) năm 2016, trong đó đã bác bỏ yêu sách của Trung Quốc. Cho tới nay, Bắc Kinh vẫn không tuân thủ phán quyết này.
Như vậy, Mỹ là nước mới nhất trình bày quan điểm bằng văn bản lên Liên Hiệp Quốc, chính thức bác bỏ yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông.
Trước đó như Tuổi Trẻ Online đã đưa tin, Indonesia đã gửi công hàm 126/POL-703/V/20 lên Liên Hiệp Quốc, đề ngày 26-5, nhằm phản đối những “công hàm phản đối” của Trung Quốc.
Ngày 20/5, Nhà Trắng đã cho công bố báo cáo có tiêu đề “Tiếp cận chiến lược của Mỹ đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa”, trong đó chỉ trích hàng loạt chính sách của Trung Quốc từ thương mại, quân sự đến ứng phó dịch Covid-19.
Báo cáo dài 16 trang, được bố cục thành 4 phần: Phần mở đầu, những thách thức Trung Quốc gây ra với Mỹ, cách tiếp cận của Mỹ và thực thi đối sách. Báo cáo được thực hiện theo Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2019 (NDAC 2019) và được phổ biến tới các nghị sĩ trong Quốc hội Mỹ.
Tài liệu cho rằng, tiếp cận cạnh tranh của Mỹ trước Trung Quốc nhằm hai mục tiêu chính. Một là, duy trì sự vững mạnh trong các thiết chế, liên minh, quan hệ bạn bè của Mỹ chống lại những thách thức mà Trung Quốc tạo ra. Hai là, buộc Bắc Kinh phải dừng hoặc giảm hành vi gây nguy hại đến lợi ích quốc gia, sống còn của Mỹ, đồng minh và đối tác của Mỹ. Mỹ không tìm cách kìm hãm sự phát triển của Trung Quốc, không hướng đến việc phân tách với người dân Trung Quốc. Điều Mỹ mong đợi là can dự trong một cuộc cạnh tranh công bằng với Trung Quốc.
Trong báo cáo này, Mỹ nhìn nhận Trung Quốc đang đặt ra 4 thách thức lớn đối với lợi an ninh và lợi ích quốc gia của Mỹ. Về kinh tế, Trung Quốc không thực thi đúng các cam kết về cải cách kinh tế, theo đuổi các chính sách bảo hộ lấy khu vực nhà nước làm đầu tàu, có các hành vi gây hại đến công ty, người lao động Mỹ, bóp méo các thị trường toàn cầu, vi phạm các chuẩn mực quốc tế, gây ô nhiễm môi trường. Không thực hiện các cam kết đã ký, Trung Quốc khai thác triệt để lợi ích của quy chế thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), vươn lên thành nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, nhưng lại bạo hộ thị trường nội địa một cách có hệ thống. Trung Quốc cũng thách thức các giá trị Mỹ. Trung Quốc tìm cách thúc đẩy một mẫu giá trị đối lập với những giá trị rường cột của Mỹ. Chính quyền Bắc Kinh cố gắng thể hiện rằng hệ thống quản trị của Trung Quốc vận hành tốt hơn “các nước phát triển, phương Tây”, không ngại tuyên bố tham gia vào một cuộc cạnh tranh hệ tư tưởng với phương Tây. Bên cạnh đó, Mỹ cũng phải đối mặt với những thách thức an ninh đến từ Trung Quốc. Mỹ cho rằng Trung Quốc đã không đồng nhất giữa tuyên bố và hành động trong các cam kết với láng giềng, có các hoạt động gây hấn, đe nẹt về quân sự và bán quân sự ở Biển Hoa Đông, Biển Hoàng Hải, Biển Đông hay trên khu vực biên giới Ấn Độ – Trung Quốc.
Về cách tiếp cận của Mỹ, báo cáo của Nhà Trắng nhấn mạnh Mỹ sẽ không chấp hành hành vi của Trung Quốc làm suy yếu một trật tự quốc tế tự do và mở, dựa trên nền tảng luật pháp. Mỹ sẽ tiếp tục phủ nhận tuyên truyền của Trung Quốc cho rằng Mỹ đang thoái lui chiến lược hay từ bỏ các cam kết an ninh quốc tế. Chính quyền Mỹ cũng sẽ hợp tác với mạng lưới các đồng minh, đối tác cùng chí hướng để chống lại các cuộc tấn công nhằm vào giá trị, quy tắc chung. Chính sách của Mỹ sẽ không dựa trên giả định tìm cách thay đổi mô hình quản trị nội bộ tại Trung Quốc. Thay vào đó, chính sách của Mỹ được thiết kế để bảo vệ lợi ích quốc gia, tăng cường sức sống cho các thiết chế tại Mỹ để chống lại hành vi gây hại từ Trung Quốc.
Để thực thi chính sách này, “Tiếp cận chiến lược của Mỹ” đối với Trung Quốc sẽ tập trung vào 4 nhóm giải pháp chính, cũng là 4 trụ cột từng được nêu trong Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ năm 2017 (NSS 2017). Đó là: Bảo vệ người dân, đất nước và lối sống Mỹ; thúc đẩy thịnh vượng Mỹ; duy trì hòa bình dựa trên sức mạnh và cuối cùng là thúc đẩy ảnh hưởng của Mỹ.
Trong khi đó, Bloomberg cho biết, Nhà Trắng đưa ra hàng loạt cáo buộc nhằm vào Trung Quốc, trong đó có vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo hộ thương mại; nhấn mạnh từ những năm 1980, Bắc Kinh đã ký kết nhiều thỏa thuận liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nhưng có đến hơn 63% lượng tiền giả trên thế giới có nguồn gốc từ Trung Quốc và gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD cho các doanh nghiệp hợp pháp toàn cầu. Tuy nhiên, báo cáo không nêu cụ thể các biện pháp mà Washington có thể dùng để trả đũa Bắc Kinh.
Đây là những chỉ trích mới nhất của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm vào Trung Quốc trong bối cảnh quan hệ hai nước leo thang căng thẳng gần đây do dịch Covid-19. Tổng thống Trump và một số quan chức cấp cao trong chính quyền của ông những ngày vừa qua liên tiếp công kích Trung Quốc, cáo buộc Bắc Kinh chịu trách nhiệm cho những thiệt hại do đại dịch Covid-19 gây ra. Ông Trump tuần trước cảnh báo có thể cắt hoàn toàn quan hệ với Trung Quốc. Tuy vậy, một quan chức giấu tên của Mỹ cho biết, báo cáo trên không báo hiệu sự thay đổi trong chính sách của Mỹ. Báo cáo nêu rõ: “Ngay cả khi chúng tôi cạnh tranh với Trung Quốc, chúng tôi vẫn hoan nghênh sự hợp tác ở các lĩnh vực phù hợp với lợi ích của chúng tôi. Cạnh tranh không nhất thiết kéo theo đối đầu và xung đột”.
TTO: Mỹ đang đưa ra những tín hiệu rất mạnh mẽ ở Biển Đông. Trong khi đó, có vẻ chiến thuật của Trung Quốc lấy thận trọng làm gốc, duy trì khai thác sức mạnh kinh tế và quân sự ngấm ngầm xây dựng lâu nay.
Tàu sân bay Mỹ USS Theodore Roosevelt rời căn cứ hải quân ở Guam ngày 21-5 – Ảnh: HẢI QUÂN MỸ
„Nếu các bạn nhìn vào Biển Đông, có một phương pháp trong cách Trung Quốc hành động, đó là việc gây hấn liên tục, nỗ lực liên tục để thay đổi các quy tắc, thay đổi hiện trạng. Điều này cẩn phải bị lên án.“ Nhận định của bà ALICE G. WELLS nhà ngoại giao Mỹ, từng làm Đại sứ Mỹ tại Jordanien.
Gần hai tháng kể từ lúc phải “nghỉ ngơi” vì ảnh hưởng của dịch bệnh do virus corona chủng mới (COVID-19) gây ra, tàu sân bay Mỹ USS Theodore Roosevelt (CVN-71) đã quay lại.
Hải quân Mỹ thông báo con tàu chạy năng lượng hạt nhân lớp Nimitz này đã rời căn cứ ở Guam và tiến vào biển Philippines vào ngày 21-5 để thực hiện hoạt động kiểm tra khả năng cất và hạ cánh trên tàu sân bay.
Thông điệp mạnh mẽ và tới tấp
Sự trở lại của USS Theodore Roosevelt cũng thu hút sự chú ý lớn của giới quan sát trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Trung leo thang, đặc biệt ở Biển Đông.
Có thể nói đây là sự hiện diện mang tính biểu tượng, khi Mỹ thời gian qua liên tục tố Trung Quốc lợi dụng COVID-19 và sự suy yếu vì dịch của hải quân Mỹ để đẩy mạnh các hoạt động quyết đoán ở Biển Đông.
Điều này được minh chứng khi hai ngày trước giờ tàu sân bay tái xuất, trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Nam Á Reed Werner điểm lại ít nhất 9 vụ chạm mặt trên không giữa máy bay Trung Quốc và Mỹ tại Biển Đông kể từ giữa tháng 3-2020, trong khi một số quan chức Lầu Năm Góc khẳng định có nhiều vụ chạm mặt được thực hiện “thiếu an toàn”.
Cũng trong vòng 48 giờ qua, Mỹ đã bắn hàng loạt tín hiệu cứng rắn đối với Trung Quốc liên quan tới vấn đề trên biển.
Hôm 20-5, không quân Mỹ trên Twitter cũng thông báo về việc triển khai máy bay ném bom B-1B ở Biển Đông. Phía Trung Quốc xem đây là một công cụ mới trong chiến lược ngăn cản Trung Quốc, South China Morning Post dẫn lời chuyên gia quân sự Trung Quốc Li Jie nhận định.
Cùng ngày, nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ phụ trách Nam Á Alice Wells cũng “nhắc nhở” Ấn Độ về nguy cơ Trung Quốc đang tạo ra thế thượng phong trong căng thẳng biên giới Trung – Ấn. Bà Wells lấy Biển Đông ra làm minh chứng để cảnh báo những ai ở Ấn Độ nghĩ rằng Trung Quốc chỉ nói miệng chứ không hành động.
Ngoài ra, trong báo cáo tiếp cận chiến lược đối với Trung Quốc gửi Quốc hội ngày 21-5, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhìn nhận rằng Trung Quốc tiếp tục chiến thuật đe dọa và cưỡng ép ở Biển Đông.
Bản báo cáo có tên “Tiếp cận chiến lược của Mỹ đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa” này cũng khẳng định: “Quân đội Mỹ sẽ tiếp tục thực hiện quyền di chuyển và hoạt động ở bất kỳ khu vực nào luật quốc tế cho phép, bao gồm Biển Đông.
Chúng tôi lên tiếng cho các đồng minh, đối tác trong khu vực và cung cấp hỗ trợ an ninh nhằm giúp họ xây dựng năng lực để chống cự nỗ lực của Bắc Kinh trong việc dùng các lực lượng quân sự, bán quân sự và thực thi pháp luật để cưỡng ép chiếm ưu thế trong các tranh chấp”.
Trung Quốc “mũ ni che tai”?
Bắc Kinh có vẻ như không vội đáp trả quá gay gắt những động thái liên tiếp của Mỹ, song ngấm ngầm đưa ra những thông điệp cho thấy họ không bao giờ từ bỏ tham vọng chỉ vì áp lực ấy.
Mới nhất, có vẻ như Bắc Kinh đang mượn lời của học giả thân Trung Quốc, Mark J. Valencia, truyền tải thông điệp trên Asia Times ngày 20-5. Ông Valencia tố Mỹ dùng Trung Quốc tạo cớ duy trì sự hiện diện quân sự và bảo vệ lợi ích riêng ở Biển Đông.
Ông Valencia chỉ ra rằng Trung Quốc có sức mạnh quân sự và tầm ảnh hưởng vượt trội nên sẽ không cư xử hòa nhã hay nhường nhịn. Thay vào đó, vị chuyên gia này khẳng định Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì cách tiếp cận lâu nay để ngấm ngầm kiểm soát cục diện.
Lấy ví dụ, Trung Quốc thông qua các hoạt động xây dựng năng lực phát hiện tàu ngầm ở các đảo đá đang chiếm đã tăng cường khả năng vô hiệu hóa khả năng tình báo, do thám và trinh sát (ISR) của Mỹ ở Biển Đông.
Tuy nhiên, chiến thuật “mũ ni che tai” để tiến hành những hành động bất hợp pháp ở Biển Đông của Trung Quốc không chỉ vấp phải sự chỉ trích của Mỹ mà còn bị cộng đồng quốc tế lên án.
Ông Trump muốn Mỹ đổi cách tiếp cận
Trong báo cáo gửi Quốc hội ngày 21-5, chính quyền Mỹ cũng lưu ý rằng Chiến lược an ninh quốc gia 2017 đòi hỏi Mỹ phải “suy nghĩ lại về các chính sách trong hai thập kỷ qua”.
Theo đó, Mỹ nhìn nhận chính sách cũ dựa trên giả định rằng việc hòa hợp với đối thủ và đưa họ vào các tổ chức quốc tế, hệ thống thương mại toàn cầu sẽ biến họ thành những người hiền hòa và đối tác đáng tin cậy. Tuy nhiên đối với hầu hết giả định ấy, “tiền đề này hóa ra đã sai”.
Đây cũng chính là luận điểm giới học giả phương Tây ủng hộ, và cho rằng việc Mỹ “vỡ mộng” với Trung Quốc mới chính là xuất phát điểm của những va chạm không thể tránh khỏi, trong đó có chiến tranh thương mại Mỹ – Trung hay kế hoạch rút chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc mà Washington được cho là đang thúc đẩy gần đây.
Biểu hiện sức mạnh của tổng thống Mỹ Donald Trump bị đe dọa, vị thế số 1 của ông chủ Nhà Trắng có thể bị lung lay nếu Trung Quốc rơi vào tình trạng trì trệ kéo dài. Tuy nhiên, vẫn có những điểm sáng khi thế giới phòng thủ.
Sau một chuỗi ngày tăng và liên tục lập các đỉnh lịch sử mới, thị trường chứng khoán (TTCK) Mỹ quay đầu giảm. Nền kinh tế Mỹ dưới thời ông Donald Trump đang bị đe bởi sự bất ổn và bất định tại Trung Quốc.
Những tín xấu vẫn chưa hết bủa vây, sự bất định tăng khi mà số người người nhiễm và chết do virus Corona (Corvid-2019) tại Trung Quốc vẫn gia tăng và ảnh hưởng tới tình hình sản xuất và nhu cầu tại thị trường lớn nhất thế giới này càng rõ rệt.
Đóng cửa phiên giao dịch đêm qua (giờ Việt Nam), chỉ số công nghệ Dow Jones giảm phiên thứ 3 liên tiếp, mức giảm là gần 166 điểm xuống xuống 29.232,19 điểm. Chỉ số tầm rộng S&P 500 giảm 0,3% xống 3.370,29 điểm.
Tuy nhiên, chỉ số công nghệ Nasdaq Composite tăng nhẹ và chạm mức cao kỷ lục 9.732,74 điểm nhờ sự bứt phá của một số ông lớn công nghệ Mỹ như: Netflix, Alphabet (của Google), Tesla của tỷ phú Elon Musk…
Chứng khoán Mỹ giảm từ các đỉnh cao lịch sử sau khi gã khổng lồ công nghệ Apple đưa ra cảnh báo về khả năng suy giảm doanh thu ngay trong quý đầu tiên 2020 trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19 khiến sản xuất và nhu cầu tụt giảm.
Theo CNBC, nhà sản xuất điện thoại Iphone – Apple của Mỹ vừa đưa ra thông báo lo ngại tình trạng gián đoạn do dịch bệnh COVID-19 sẽ ảnh hưởng tới đến sản lượng của hãng và nhu cầu của khách hàng ở Trung Quốc.
Theo đó, Apple ước tính sẽ không thể đạt doanh thu dự kiến 63-67 tỷ USD trong quý kết thúc vào cuối tháng 3/2020 như dự kiến ban đầu do sản lượng tại các nhà máy đều tăng trưởng thấp hơn so với dự báo.
Trung Quốc là thị trường mang lại 15% doanh thu cho Apple và hầu hết các sản phẩm của tập đoàn này, trong đó có iPhone được sản xuất tại đây.
Gần đây, TTCK Trung Quốc đã tăng điểm trở lại sau nhiều phiên giảm nhờ những chính sách kích thích của chính quyền Bắc Kinh. Nền kinh tế Trung Quốc cũng đã hoạt động trở lại sau một kỳ nghỉ Tết Nguyên đán dài hơn thường lệ. Tuy nhiên, sự trì trệ vẫn còn. Nhiều nhà máy vẫn chưa hoạt động như thường lệ và gây gián đoạn trong hoạt động không chỉ ở Trung Quốc mà còn gián đoạn nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu tại nước này.
Tình hình bệnh dịch tại Trung Quốc có diễn biến tích cực hơn, số lượng người mắc đang suy giảm nhưng vẫn còn nhiều và hậu quả đối với nền kinh tế ngày càng rõ rệt. Cho đến ngày 19/2, Trung Quốc có thêm 136 người chết và nhiễm mới là 1.749 người. Tổng số người mắc trên thế giới đã lên gần 75,2 ngàn người và số ca tử vong đã vượt ngưỡng 2.000 người.
Thị trường tài chính thế giới cũng biến động mạnh. Những lo ngại về sự suy giảm tăng trưởng kinh tế trên thế giới, ảnh hưởng từ Trung Quốc, đã khiến giá vàng thế giới lần đầu tiên kể từ 2013 vượt mốc 1.600 USD/ounce.
Trái phiếu Mỹ tăng mạnh khiến lợi nhuận tụt giảm. Kỳ hạn 10 năm xuống chỉ còn 1,546%. Đồng USD cũng tăng vọt lên mức cao nhất 4 tháng. Chỉ số DXY, đo lường biến động đồng USD với rổ 6 tiền khác có lúc lên tới 99,4 điểm.
