Quân đội Mỹ đã tăng gấp đôi nỗ lực răn đe Trung Quốc và CHDCND Triều Tiên bằng cách triển khai ba tàu sân bay tới Tây Thái Bình Dương, theo tờ Nikkei Asia hôm 1.2.
Hai nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ USS Carl Vinson và USS Theodore Roosevelt cùng Lực lượng phòng vệ biển của Nhật Bản diễn tập ở biển Philippines ngày 31.1
Hải quân Mỹ đã cho phép phóng viên từ một số cơ quan truyền thông, trong đó có cả Nikkei Asia, lên tàu sân bay USS Carl Vinson khi tàu này tham gia cuộc tập trận với Nhật Bản ở biển Philippines ngày 31.1.
Tàu USS Carl Vinson đi theo đội hình cùng với một tàu sân bay khác của Mỹ là USS Theodore Roosevelt và tàu khu trục trực thăng JS Ise của Nhật. Tham gia cuộc tập trận còn có 9 tàu khác, theo tuyên bố từ Lực lượng Phòng vệ biển của Nhật Bản.
Ngoài ra, tàu sân bay USS Ronald Reagan, tàu sân bay tiền phương duy nhất của Mỹ đóng tại Yokosuka ở Nhật, hiện đang ở cảng nhà, nghĩa là ba trong số 11 tàu sân bay của Mỹ đang ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Đây dường như là lần đầu tiên sau hai năm, 3 tàu sân bay Mỹ được bố trí gần cái gọi là chuỗi đảo thứ nhất, nối liền đảo Okinawa của Nhật và Đài Loan với Philippines, theo Viện Hải quân Mỹ.
Theo một quan chức Hải quân Mỹ, một tàu do thám thuộc hải quân Trung Quốc đã bị phát hiện cách tàu sân bay USS Carl Vinson từ 8 đến 16 km. Tàu Trung Quốc này bị nghi là đang thu thập thông tin tình báo về khả năng và hoạt động của Mỹ và Nhật Bản trong cuộc tập trận nói trên, theo Nikkei Asia.
Chuẩn Đô đốc Christopher Alexander, chỉ huy nhóm tác chiến tàu sân bay USS Theodore Roosevelt, khẳng định “việc tàu [hải quân Trung Quốc] đến đây cùng chúng tôi không khiến chúng tôi lo ngại”. Ông nhấn mạnh: “Vào lúc này, chúng tôi ở đây để tăng cường mối quan hệ với các đồng minh và đối tác của mình, đồng thời để thể hiện rằng chúng tôi có thể ứng phó với bất kỳ cuộc khủng hoảng hoặc tình huống bất ngờ nào đang xảy ra ở Tây Thái Bình Dương”.
Trước đó, vào tháng 11.2023, Hải quân Mỹ cũng đã mời một số cơ quan truyền thông tới quan sát các cuộc tập trận của tàu sân bay ở biển Philippines, cho thấy rằng họ mong muốn công chúng chú ý nhiều hơn đến các hoạt động của mình ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, theo Nikkei Asia.
Trong khi kế hoạch triển khai tàu sân bay được cho là đã hoàn tất từ nhiều tháng trước, một loạt cuộc tập trận có tác dụng nhắc nhở rằng quân đội Mỹ không phớt lờ khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong lúc một cuộc chiến tranh khu vực có thể nổ ra ở Trung Đông.
“Đó là một thông điệp răn đe. Việc gửi thông điệp này sẽ tiếp diễn bất kể điều kiện ở những nơi khác trên thế giới như thế nào vì Trung Quốc là một mối đe dọa ngày càng tăng”, nhà khoa học chính trị cấp cao Jeffrey Hornung tại tổ chức nghiên cứu Rand Cooperation (Mỹ) nhận định.
Ngoài ra, chuyên gia Patrick Cronin, giám đốc an ninh châu Á-Thái Bình Dương tại Viện Hudson (Mỹ), nhận định: “Với cuộc chiến ở châu Âu và nguy cơ xung đột rộng hơn ở Trung Đông, Hải quân [Mỹ] biết đây là thời điểm quan trọng để tăng cường răn đe và trấn an các đồng minh rằng Mỹ sẵn sàng hành động nếu lợi ích của nước này bị đe dọa”.
Ở Trung Đông, USS Dwight Eisenhower là tàu sân bay duy nhất của Mỹ xử lý căng thẳng gia tăng trong khu vực. Tàu sân bay USS Gerald Ford, được điều đến phía đông Địa Trung Hải, đã rời khu vực vào tháng 1 và được thay thế bằng tàu đổ bộ tấn công USS Bataan.
Hiện chưa có thông tin về phản ứng của Trung Quốc cũng như Triều Tiên đối với động thái trên của Mỹ.
Các quan chức quân sự hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc nối lại liên lạc qua hình thức trực tuyến vào ngày 21/12, chấm dứt hơn 1 năm im lặng do căng thẳng.
Theo đài truyền hình CNN, người phát ngôn Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Đại úy Jereal Dorsey cho biết Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Tướng CQ Brown, Jr. đã có cuộc gọi qua video với người đồng cấp Trung Quốc – Tướng Lưu Chấn Lập – trong ngày 21/12.
Đây là lần đầu tiên hai quan chức cấp cao nói chuyện kể từ khi ông Brown được bổ nhiệm là Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân.
“Tướng Brown đã thảo luận về tầm quan trọng của việc hợp tác cùng nhau nhằm quản lý việc cạnh tranh một cách có trách nhiệm, tránh những tính toán sai lầm và duy trì đường dây liên lạc cởi mở, trực tiếp. Tướng Brown nhấn mạnh tầm quan trọng việc quân đội Trung Quốc tham gia đối thoại thực chất để giảm khả năng hiểu lầm”, người phát ngôn Dorsey nêu rõ.
Về phía Trung Quốc, trong cuộc gặp, Tướng Lưu Chấn Lập cho biết chìa khóa để phát triển mối quan hệ quân sự lành mạnh, ổn định và bền vững là Mỹ phải có hiểu biết đúng đắn về Trung Quốc.
“Tiền đề là Mỹ nên tôn trọng lợi ích cốt lõi và mối quan tâm của Trung Quốc, đồng thời tập trung vào việc thúc đẩy hợp tác thực tế và tăng cường hiểu biết lẫn nhau”, phát ngôn của Tướng Lưu Chân Lập được dẫn trong một thông cáo do Bộ Quốc phòng Trung Quốc công bố cùng ngày.
Lãnh đạo quân đội hai nước đã không liên lạc với nhau trong hơn một năm kể từ khi Chủ tịch Hạ viện lúc đó là bà Nancy Pelosi đến thăm Đài Loan (Trung Quốc) vào tháng 8/2022. Phản ứng trước chuyến thăm, Trung Quốc đã đáp trả bằng các cuộc tập trận quân sự quanh khu vực.
Kể từ đó, căng thẳng hai nước tiếp tục âm ỉ gia tăng, với một số sự cố nổi bật trong đó là việc Washington ra lệnh bắn hạ một khí cầu nghi ngờ do thám của Trung Quốc bay vào lãnh thổ Mỹ.
Bắc Kinh khẳng định khí cầu được sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học, chủ yếu là nghiên cứu khí tượng. Trung Quốc nhấn mạnh việc khinh khí cầu dân sự này xuất hiện trong không phận Mỹ là ngoài ý muốn, do ảnh hưởng của gió và khả năng tự điều chỉnh hạn chế nên khinh khí cầu đã đi chệch hướng quá xa so với lộ trình dự kiến.
Trong hội nghị thượng đỉnh tháng trước giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, khôi phục liên lạc là một trong những ưu tiên mà hai nhà lãnh đạo thảo luận.
Vào thời điểm đó, Tổng thống Biden nói: “Trách nhiệm của tôi là làm cho điều này trở nên hợp lý và dễ kiểm soát để không dẫn đến xung đột. Đó là tất cả những gì mà tôi hướng tới”.
Sau cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo, Lầu Năm Góc cho biết trong tháng này, văn phòng chính sách của Mỹ đang phối hợp tích cực với Bắc Kinh để thiết lập liên lạc.
Hồi tháng 6, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin đã có cuộc trò chuyện ngắn với người đồng cấp Trung Quốc lúc bấy giờ là Lý Thượng Phúc tại diễn đàn Đối thoại Shangri-La ở Singapore. Sau khi ông Lý Thượng Phúc bị bãi nhiệm, Trung Quốc vẫn chưa bổ nhiệm bộ trưởng quốc phòng mới.
Tuần trước, khi được hỏi liệu Trung Quốc có đề xuất người đối thoại với Bộ trưởng Austin hay không, phát ngôn viên Lầu Năm Góc – Thiếu tướng Pat Ryder nói rằng Mỹ đang tìm cách liên hệ.
Một trong số các vấn đề được thảo luận trong cuộc điện đàm giữa hai vị tướng hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc là mở đường dây liên lạc giữa Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ và Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Đông và miền Nam của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).
Trong một chi tiết khác, một quan chức quốc phòng cấp cao và một quan chức quân sự cấp cao của Mỹ – cả hai đều yêu cầu giấu tên – cho biết cuộc điện đàm là bước đi quan trọng đầu tiên.
Họ nói rằng đây là những cuộc thảo luận mà Mỹ cần có với Trung Quốc để tránh những hiểu lầm hoặc tính toán sai lầm khi quân đội hai nước tương tác.
Theo hai quan chức này, Mỹ đang đàm phán với Trung Quốc ở nhiều cấp độ khác nhau để thực hiện một loạt cuộc gọi và cuộc gặp trong những tuần và tháng tới, bao gồm kế hoạch tổ chức các cuộc đàm phán phối hợp chính sách quốc phòng song phương vào đầu năm tới và khả năng nối lại các cuộc đàm phán về Thỏa thuận Tham vấn Hàng hải Quân sự Trung-Mỹ vào mùa xuân tới.
Các quan chức quân sự hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc nối lại liên lạc sau hơn một năm.
Lầu Năm Góc cho biết, Tướng Charles Brown – Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ đã nói chuyện với người đồng cấp Trung Quốc – Tướng Liu Zhenli qua hội nghị trưc tuyến hôm 21/12.
Theo Lầu Năm Góc, hai nhà lãnh đạo quân sự “đã thảo luận về tầm quan trọng của việc hợp tác cùng nhau để quản lý cạnh tranh một cách có trách nhiệm, tránh tính toán sai lầm và duy trì đường dây liên lạc cởi mở và trực tiếp”. Ông Charles Brown “nhắc lại tầm quan trọng của việc quân đội Trung Quốc tham gia vào cuộc đối thoại thực chất để tránh hiểu lầm”.
Phía Mỹ cũng “tái khẳng định” tầm quan trọng của việc nối lại các cuộc đàm phán song phương về phối hợp chính sách quốc phòng, các cuộc đàm phán về thỏa thuận tư vấn quân sự hàng hải và “mở đường dây liên lạc giữa Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ và Tư lệnh Chiến khu Đông, phía Nam của Trung Quốc”.
Washington cáo buộc Bắc Kinh có “hành vi cưỡng ép và rủi ro” chống lại tài sản của Mỹ trên biển Hoa Đông và Biển Đông trong những tháng gần đây. Hồi tháng 10, Lầu Năm Góc công bố những hình ảnh và video giải mật cho thấy các máy bay phản lực của quân đội Trung Quốc phóng tro bụi hoặc bắn pháo sáng khi tiếp cận rất gần máy bay Mỹ ở tốc độ cao.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết Tướng Liu Zhenli kêu gọi Mỹ “tôn trọng chủ quyền lãnh thổ cũng như các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc”. Ông nói rằng Mỹ cần phải “thận trọng trong lời nói và hành động, đồng thời thực hiện các hành động thiết thực để bảo vệ hòa bình, ổn định trong khu vực và lợi ích chung”.
“Quân đội Trung Quốc sẽ kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ”, Tướng Liu Zhenli nói, đồng thời nhấn mạnh Đài Loan “hoàn toàn” là vấn đề nội bộ của Trung Quốc.
Cuộc đàm phán quan chức quân sự hàng đấu Mỹ – Trung đánh dấu liên lạc quân sự cấp cao đầu tiên giữa Washington và Bắc Kinh kể từ khi Chính phủ Trung Quốc tạm dừng tất cả các cam kết như vậy để đáp trả chuyến thăm Đài Loan của Chủ tịch Hạ viện lúc đó là bà Nancy Pelosi vào tháng 8/2022.
Trong cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương ở San Francisco vào tháng trước, lãnh đạo hai nước nhất trí nối lại đối thoại quân sự song phương.
Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định Trung Quốc không có mong muốn bá quyền và sẽ không tiến hành chiến tranh nóng hay lạnh với bất kỳ ai.
Ông Tập Cận Bình phát biểu tại “Sự kiện Lãnh đạo cấp cao Trung Quốc” do Ủy ban quốc gia về quan hệ Mỹ – Trung và Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ – Trung tổ chức ngày 15/11 ở San Francisco.
“Dù đạt đến giai đoạn phát triển nào, Trung Quốc sẽ không bao giờ theo đuổi quyền bá chủ và sẽ không bao giờ áp đặt ý muốn của mình lên người khác”, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết tại một cuộc họp sau hội đàm với Tổng thống Mỹ Joe Biden tại San Francisco (Mỹ) hôm 15/11 (giờ địa phương).
Tân Hoa Xã dẫn lời nhà lãnh đạo Trung Quốc nói thêm: “Trung Quốc không có ý định tìm kiếm phạm vi ảnh hưởng và sẽ không tiến hành chiến tranh lạnh hay chiến tranh nóng với bất kỳ ai”.
Cuộc hội đàm ngày 15/11 là lần gặp mặt trực tiếp thứ hai giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Joe Biden kể từ khi ông Biden nhậm chức vào năm 2021. Cuộc gặp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo diễn ra vào tháng 11 năm ngoái tại đảo Bali (Indonesia).
Trong cuộc hội đàm kéo dài 4 giờ đồng hồ ngày 15/11 vừa qua, ông chủ Nhà Trắng lưu ý hai nước cần đảm bảo các cuộc cạnh tranh hiện nay không dẫm đến “xung đột”. Đáp lại nhận định trên, ông Tập Cận Bình khẳng định: “Trái đất đủ lớn cho hai quốc gia cùng thành công”.
Chủ tịch Tập Cận Bình nói thêm rằng thế giới đã thay đổi rất nhiều từ sau cuộc gặp với Tổng thống Biden hồi năm ngoái. Ông khẳng định quan hệ Mỹ – Trung Quốc là “quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới”, lưu ý rằng các lãnh đạo hai nước đang “gánh trọng trách nặng nề với người dân, thế giới và lịch sử”.
Đồng thời, nhà lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh: “Quay lưng với nhau không phải lựa chọn cho hai quốc gia lớn như Trung Quốc và Mỹ. Thật phi thực tế khi một bên tìm cách thay đổi phía còn lại, đối đầu và xung đột sẽ mang đến những hậu quả không thể tưởng tượng cho cả hai phía”.
Đây cũng là chuyến đi đầu tiên của ông Tập Cận Bình tới Mỹ kể từ tháng 4/2017. Sau cuộc hội đàm với ông Biden, ông Tập Cận Bình sẽ tham dự Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), gặp gỡ với các lãnh đạo doanh nghiệp ở Mỹ.
Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa hai cường quốc căng thẳng do hàng loạt vấn đề. Đầu năm nay, Mỹ bắn rơi một khinh khí cầu của Trung Quốc đi vào không phận vì nghi ngờ đây là khinh khí cầu do thám.
Nhiều câu hỏi đặt ra về tương lai quan hệ Mỹ – Trung Quốc sau cuộc gặp bên lề hội nghị APEC giữa Tổng thống Joe Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Mỹ và Trung Quốc là 2 cường quốc về kinh tế, quân sự… của thế giới. Do đó, di biến động trong quan hệ 2 nước nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận, cộng đồng quốc tế. Cuộc gặp bên lề Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC). Giữa Tổng thống Joe Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình được cho sẽ mở ra những tín hiệu tích cực, hàn gắn mối quan hệ giữa hai nước.
Loạt tín hiệu tích cực
Đầu tiên, cần phải nhắc đến quan hệ cá nhân giữa ông Biden và ông Tập Cận Bình khi lãnh đạo Mỹ – Trung đã cho thấy thiện chí, sẵn sàng nói chuyện về các vấn đề 2 bên cùng quan tâm. Sau cuộc hội đàm kéo dài hơn 4 giờ đồng hồ tại California, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã ăn trưa cùng nhau. Sau bữa trưa kết hợp làm việc, hai nhà lãnh đạo Mỹ – Trung đi dạo cùng nhau trong khuôn viên mà không có phiên dịch viên đi cùng. Điều này cho thấy những giây phút trò chuyện thân mật, thư thái, nhẹ nhàng của hai nhà lãnh đạo sau nhiều giờ hội đàm.
Tiếp đến, một trong những quan ngại lớn nhất trong quan hệ 2 cường quốc quân sự Mỹ – Trung đó là đường dây liên lạc quân sự. Thời gian qua, Mỹ liên tục đề nghị Trung Quốc nối lại đường dây này, tránh những rủi ro không đáng có. Thế nhưng, điều này đã đượng giải quyết sau cuộc gặp ông Biden – Tập Cận Bình.
Phía Trung Quốc cho biết, 2 nhà lãnh đạo đã đồng ý nối lại các liên hệ quân sự. Ông Biden đã yêu cầu 2 nước thể chế hóa các cuộc đối thoại cấp quân sự và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin sẽ gặp người đồng cấp Trung Quốc khi vị trí này được bổ nhiệm.
Bắc Kinh đã cắt đứt liên lạc quân sự với Trung Quốc vào tháng 8/2022 sau khi Chủ tịch Hạ viện Mỹ khi đó là bà Nancy Pelosi đến thăm Đài Loan. Quân đội Mỹ và Trung Quốc đã có một số cuộc chạm trán gay gắt và suýt xảy ra sự cố trong năm qua.
Chưa hết, Tổng thống Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc đã đồng ý giải quyết vấn đề liên quan đến nguồn gốc của opioid fentanyl, nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng sử dụng ma túy quá liều ở Mỹ. Theo thỏa thuận, Trung Quốc sẽ truy lùng trực tiếp các công ty hóa chất sản xuất tiền chất fentanyl.
Nhà Trắng cho biết, các nhà lãnh đạo Mỹ – Trung “đã có cuộc thảo luận thẳng thắn và mang tính xây dựng về một loạt vấn đề song phương và toàn cầu, đồng thời trao đổi quan điểm về các lĩnh vực còn khác biệt”.
Tại cuộc gặp, Chủ tịch Tập Cận Bình gọi quan hệ Mỹ – Trung là “mối quan hệ song phương quan trọng nhất trên thế giới”, đồng thời cho biết ông và Tổng thống Joe Biden “gánh vác trách nhiệm nặng nề đối với hai dân tộc, đối với thế giới và đối với lịch sử”.
“Đối với hai nước lớn như Trung Quốc và Mỹ, việc quay lưng lại với nhau không phải là một lựa chọn. Xung đột và đối đầu sẽ gây ra những hậu quả khó lường cho cả hai bên”, ông Tập Cận Bình cho hay.
Trong khi đó, ông Biden cho biết, Mỹ và Trung Quốc phải đảm bảo rằng sự cạnh tranh giữa 2 nước “không dẫn đễn xung đột” và quản lý mối quan hệ song phương một cách “có trách nhiệm”. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, chống ma túy và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đòi hỏi sự quan tâm chung của 2 nước. Còn nhiều bất đồng
Dù đã có những tín hiệu tích cực song quan hệ Mỹ – Trung vẫn còn rất nhiều bất đồng, khó có thể hàn gắn “ngày một, ngày hai”. Theo quan chức Mỹ, trong cuộc hội đàm, Chủ tịch Tập Cận Bình nói Đài Loan là vấn đề lớn nhất, nguy hiểm nhất trong quan hệ Mỹ – Trung. Ông Biden đảm bảo với ông Tập Cận Bình rằng Washington quyết tâm duy trì hòa bình trong khu vực.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc nói với Tổng thống Mỹ Joe Biden “ngừng trang bị vũ khí cho Đài Loan”, nhấn mạnh việc Trung Quốc thống nhất hòn đảo tự trị này là “không thể ngăn cản”.
“Phía Mỹ nên… ngừng trang bị vũ khí cho Đài Loan và ủng hộ sự thống nhất hòa bình của Trung Quốc. Trung Quốc sẽ thực hiện sự thống nhất và điều này là không thể ngăn cản”, Bộ Ngoại giao Trung Quốc dẫn lời ông Tập Cận Bình nói với ông Biden trong cuộc hội đàm.
Hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc – hai nền kinh tế lớn thứ nhất và thứ hai trên thế giới, vẫn rất quan trọng cho sự tiến bộ trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu… Tuy nhiên, cả hai bên đều có những bất đồng về các vấn đề như công nghệ và chính trị toàn cầu.
Hai bên cũng có quan điểm khác nhau về các vấn đề ở Trung Đông, nơi Trung Quốc kêu gọi ngừng bắn giữa Israel và Hamas. Mỹ phủ quyết các lời kêu gọi ngừng bắn và bày tỏ sự ủng hộ đối với Israel.
Mỹ và Trung Quốc cũng xung đột về vấn đề công nghệ và thương mại, trong đó Mỹ đưa ra các biện pháp mới nhằm gây khó khăn cho ngành công nghiệp vi mạch của Trung Quốc.
Rana Mitter, giáo sư về quan hệ Mỹ-Trung tại Trường Harvard Kennedy, cho rằng mục tiêu của phía Mỹ sẽ là “giữ nhiệt độ ở châu Á – Thái Bình Dương ở mức thấp nhất có thể”, trong bối cảnh chiến xung đột phát ở Ukraine và Gaza, Mỹ “không mong muốn có mặt trận chiến sự thứ ba”.
Trong khi đó, chuyên gia Rana Mitter nhận định, Trung Quốc đang muốn thúc đẩy nền kinh tế của nước này nên mục tiêu của Bắc Kinh sẽ là muốn Washington “giảm bớt những hạn chế về công nghệ”.
Đây là cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên trong một năm giữa lãnh đạo Mỹ – Trung Quốc. Tổng thống Joe Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp nhau lần gần nhất vào tháng 11 năm ngoái, bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 ở Bali, Indonesia.
Đây cũng là chuyến đi đầu tiên của ông Tập Cận Bình tới Mỹ kể từ tháng 4/2017. Sau cuộc hội đàm với ông Biden, ông Tập Cận Bình sẽ tham dự Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), gặp gỡ với các lãnh đạo doanh nghiệp ở Mỹ.
Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa hai cường quốc căng thẳng do hàng loạt vấn đề. Đầu năm nay, Mỹ bắn rơi một khinh khí cầu của Trung Quốc đi vào không phận vì nghi ngờ đây là khinh khí cầu do thám.
Ngày 15.11 (giờ Mỹ) Tổng thống Mỹ Joe Biden đã có cuộc gặp Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình để đàm phán nhằm giảm bớt những bất đồng giữa 2 nước về hàng loạt vấn đề.
Diễn ra tại điền trang Filoli (TP.San Francisco, bang California, Mỹ) bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), đây là cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên giữa các lãnh đạo sau 1 năm. Tại cuộc họp kéo dài 4 giờ, các bên đều tin rằng họ đã đạt được “tiến bộ thực sự”, theo Reuters. Mở đầu bài phát biểu tại cuộc gặp thượng đỉnh, Tổng thống Biden nói rằng căng thẳng Mỹ-Trung “không nên chuyển sang xung đột”. Theo ông, 2 nước cần quản lý quan hệ một cách “có trách nhiệm”, bởi các vấn đề như biến đổi khí hậu, chống ma túy và kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) đòi hỏi sự quan tâm chung.
Trong thông điệp gửi đến ông Tập, ông Biden nói rằng điều quan trọng nhất là sự hiểu nhau giữa các lãnh đạo, không có quan niệm sai lầm hay thông tin sai lệch.
‘Trái đất đủ rộng lớn’ để Mỹ và Trung Quốc cùng thành công
Đáp lại, tờ The Guardian dẫn lời ông Tập cho rằng “quay lưng lại với nhau không phải là lựa chọn” đối với các cường quốc. “Trái đất đủ rộng lớn để 2 nước thành công và thành công của một quốc gia là cơ hội cho quốc gia kia”, ông nói.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng gọi quan hệ với Mỹ là “quan hệ song phương quan trọng nhất trên thế giới”, đồng thời cho biết ông và ông Biden “gánh vác trách nhiệm nặng nề đối với 2 dân tộc, đối với thế giới và đối với lịch sử”.
“Đối với 2 nước lớn như Trung Quốc và Mỹ, việc quay lưng lại với nhau không phải là một lựa chọn. Việc bên này thay đổi bên còn lại là không thực tế, xung đột và đối đầu sẽ gây ra những hậu quả khó lường cho cả 2”, ông Tập nói thêm.
Theo Tân Hoa xã, ông Tập cũng đề xuất Trung-Mỹ nên có tầm nhìn mới và cùng nhau xây dựng 5 trụ cột cho quan hệ song phương.
Nhà Trắng sau đó mô tả cuộc gặp là “thẳng thắn và mang tính xây dựng”, xác nhận 2 lãnh đạo đã thảo luận về “một loạt vấn đề song phương và toàn cầu cũng như trao đổi quan điểm về các lĩnh vực khác biệt”, đài NBC News đưa tin.
Hội nghị thượng đỉnh giữa ông Tập và ông Biden được các quan chức Mỹ coi là cơ hội để giảm bớt xích mích trong cuộc cạnh tranh được cho là nguy hiểm nhất thế giới. Các diễn biến mới khơi dậy hy vọng rằng 2 quốc gia có thể hàn gắn quan hệ sau nhiều năm bất đồng.
Dự kiến tại hội nghị APEC, cùng với lãnh đạo của 19 nền kinh tế khác, ông Biden và ông Tập sẽ tiếp tục thảo luận về một loạt vấn đề bao gồm Đài Loan, Biển Đông, các cuộc xung đột Hamas-Israel và Nga-Ukraine, và căng thẳng ở bán đảo Triều Tiên.
Bloomberg cho rằng Trung Quốc đang quay trở lại với cái gọi là chính sách ngoại giao đậu nành khi nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới chuẩn bị cho cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Ảnh minh hoạ.
Là nền kinh tế lớn nhất châu Á, Trung Quốc là nhà nhập khẩu đậu nành lớn nhất thế giới. Chỉ trong tuần này, họ mua hơn 3 triệu tấn đậu nành từ Mỹ, khối lượng khiến thị trường kinh ngạc. Theo những nguồn thạo tin, động thái này là cách Bắc Kinh thể hiện thiện chí trước cuộc gặp giữa ông Biden và ông Tập, dự kiến diễn ra ở San Francisco vào tuần tới.
Theo Bloomberg, Trung Quốc từng sử dụng đậu nành để tác động tới các mối quan hệ địa chính trị. Bắc Kinh từng mua và tạm dừng mua đậu nành – vốn được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi và dầu ăn – nhiều lần kể từ khi xung đột thương mại Mỹ – Trung bắt đầu dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump. Gần đây, Trung Quốc nhập khẩu nhiều đậu nành hơn từ Brazil.
Khi Mỹ và Trung Quốc đang nỗ lực cải thiện mối quan hệ trong thời gian gần đây, đậu nành lại một lần nữa được đặt vào vị trí trung tâm. Mới tháng trước, các nhà nhập khẩu ngũ cốc Trung Quốc đã ký 11 thỏa thuận với các nhà cung cấp nông sản của Mỹ bên lề một diễn đàn ở Iowa. Đây là lần đầu tiên các bên ký kết thỏa thuận này kể từ khi xung đột thương mại bùng phát dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Stephen Nicholson, chiến lược gia toàn cầu về ngũ cốc và hạt có dầu tại Rabobank, một trong những ngân hàng cho vay lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, cho biết: “Chắc chắn đã có rất nhiều hoạt động ‘ngoại giao con thoi’ trong 6 tháng qua”.
Các giao dịch mới nhất khiến thị trường ngạc nhiên được thực hiện bởi Sinograin, một công ty quốc doanh và sẽ giúp gia tăng lượng hàng tồn kho của Trung Quốc. Tuy nhiên, đậu nành Mỹ giá cao hơn so với đậu nành Brazil nên nhiều chuyên gia hàng hóa tin rằng Trung Quốc có toan tính khi mua hàng. Dẫu vậy, số khác tin rằng đậu nành Mỹ có lợi thế dễ bảo quản và Trung Quốc tăng mua vì muốn gia tăng kho dự trữ của mình.
Nội dung thảo luận giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị cấp cao APEC nhận được sự quan tâm của dư luận.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Hôm qua 13/11 Nhà Trắng cho biết, Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thảo luận về việc tăng cường liên lạc và quản lý cạnh tranh khi gặp nhau bên lề Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) trong tuần này.
Theo Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan, ông Biden tin rằng không có biện pháp thay thế nào cho ngoại giao trực tiếp để giải quyết mối quan hệ phức tạp giữa Mỹ và Trung Quốc.
“Chúng tôi dự đoán rằng các nhà lãnh đạo sẽ thảo luận về một số yếu tố cơ bản nhất của mối quan hệ song phương Mỹ – Trung, bao gồm tầm quan trọng liên tục của việc tăng cường các đường dây liên lạc mở và quản lý cạnh tranh một cách có trách nhiệm để quan hệ 2 nước không chuyển sang xung đột”, ông Sullivan nói.
“Cách chúng tôi đạt được điều đó là thông qua ngoại giao. Đó là cách chúng tôi làm sáng tỏ những khác biệt và tránh những rủi ro”, ông Sullivan cho biết thêm.
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ cho hay, Washington mong đợi những kết quả cụ thể từ cuộc gặp và hy vọng sẽ thấy sự tiến bộ trong việc thiết lập lại mối quan hệ quân sự với Trung Quốc cũng như trong việc chống lại hoạt động buôn bán fentanyl vốn đã trở thành tai họa ở Mỹ.
Trung Quốc đã cắt đứt liên lạc quân sự với Mỹ vào năm ngoái sau chuyến thăm Đài Loan của Chủ tịch Hạ viện Mỹ lúc đó là bà Nancy Pelosi. Mối quan hệ căng thẳng giữa hai bên trở nên tồi tệ hơn khi Mỹ bắn hạ khinh khí cầu do thám của TQ vào tháng 2.
Ông Sullivan cho biết liên lạc giữa quân đội hai nước là cách để đảm bảo cạnh tranh không dẫn đến xung đột và Trung Quốc đã có thái độ “mang tính xây dựng” về vấn đề này trong cuộc đối thoại trước hội nghị thượng đỉnh.
Cuộc họp cũng dự kiến cũng sẽ đề cập đến các vấn đề toàn cầu từ cuộc chiến Israel – Hamas đến việc Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine, mối quan hệ của Triều Tiên với Nga, Đài Loan, nhân quyền, trí tuệ nhân tạo cũng như quan hệ kinh tế và thương mại “công bằng”.
Theo ông Sullivan, Tổng thống Biden sẽ đề cao sự ổn định trên khắp Trung Đông, đồng thời cho rằng Bắc Kinh nên chia sẻ lợi ích trong việc giảm leo thang ở đó. Ông Biden cũng sẽ đưa ra tầm nhìn kinh tế cho khu vực và nhấn mạnh “Mỹ sẽ là động lực cho tăng trưởng kinh tế toàn diện, bền vững ở châu Á – Thái Bình Dương”.
Các nhà lãnh đạo diễn đàn APEC gồm 21 thành viên sẽ tập trung tại San Francisco từ 15-17/11. Cuộc gặp mặt trực tiếp tại San Francisco hôm 15/11 sẽ là cuộc gặp đầu tiên giữa ông Biden và ông Tập Cận Bình trong một năm, diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc nỗ lực đẩy mạnh biện pháp ngoại giao nhằm kiềm chế căng thẳng giữa hai bên.
Một tuần trước khi cuộc gặp dự kiến diễn ra, người Trung Quốc vẫn chưa chính thức xác nhận sự tham gia của ông Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh APEC.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Các chuyên gia cho rằng, niềm tin giữa Mỹ và Trung Quốc có thể chưa đủ nhiều để cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo dự kiến diễn ra sắp tới có được những kết quả đáng kể.
Chuyên gia Bonny Lin thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, cho biết: “Cả Mỹ và Trung Quốc đều không tham gia cuộc gặp tiềm năng giữa Tổng thống Biden và Chủ tịch Tập với mong muốn cải thiện đáng kể hoặc thiết lập lại mối quan hệ. Thay vào đó, cuộc gặp sẽ nhằm mục đích quản lý và ổn định mối quan hệ song phương, cải thiện liên lạc và giảm bớt những hiểu lầm.”
Nếu các cuộc đàm phán diễn ra mà không gặp trở ngại lớn nào, điểm cộng lớn sẽ là thông điệp mà hai nhà lãnh đạo gửi tới bộ máy tương ứng của họ, rằng việc tái tham gia các hoạt động song phương, dù có dè dặt, sẽ trở lại chương trình nghị sự.
Bonny Glaser cho biết: “Điều quan trọng nhất là nó gửi tín hiệu đến hệ thống của họ rằng hai bên cần phải đối thoại và phần còn lại của hệ thống sẽ đi vào hoạt động. Có thể sẽ khó thực hiện được nhiều việc hơn nếu không có cuộc họp cấp cao hơn đó”.
Khó có tuyên bố chung
Các lĩnh vực có thể đem đến kết quả trong cuộc gặp bao gồm thỏa thuận để đàm phán sâu hơn hoặc hợp tác ở mức khiêm tốn về biến đổi khí hậu, fentanyl và trí tuệ nhân tạo. Một lĩnh vực khác đã chín muồi để tiến hành là cải thiện liên lạc giữa Lầu Năm Góc và quân đội Trung Quốc, khi các kênh quân sự bị gián đoạn sau khi Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi đến thăm Đài Loan 14 tháng trước.
Nhưng cả Mỹ và Trung Quốc đều chưa có khả năng đạt được từ bên kia những gì họ mong muốn.
Đối với Mỹ, đó là sự đảm bảo rằng những hành vi “liều lĩnh” và các động thái hung hãn của tàu, máy bay chiến đấu và các lực lượng bán dân sự “vùng xám” của Trung Quốc sẽ chấm dứt và các đường dây nóng hiệu quả cũng như các kênh liên lạc khác sẽ được mở nếu có sự cố xảy ra.
Bên cạnh đó là nối lại cam kết nghiêm túc về ổn định chiến lược, kiểm soát vũ khí và đàm phán hạt nhân. Mặc dù hai bên đã tổ chức các cuộc đàm phán hiếm hoi về kiểm soát vũ khí và một cuộc họp về Biển Đông trong những ngày gần đây, nhưng các cuộc đàm phán này đều được dẫn dắt bởi các nhà ngoại giao chứ không phải quân đội.
Chuyên gia Zack Cooper thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, cho biết: “Tôi không nghĩ họ muốn cuộc khủng hoảng thực sự có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, mặc dù họ muốn những rủi ro cao hơn sẽ buộc các bên khác phải rút lui”.
Đối với Trung Quốc, đó là sự chấm dứt các mức thuế trừng phạt do chính quyền ông Donald Trump áp đặt – chương trình vẫn tiếp tục dưới thời ông Biden. Một ưu tiên lớn khác là chấm dứt các hạn chế xuất khẩu của Mỹ do Washington áp đặt với Trung Quốc trong chất bán dẫn cao cấp và các công nghệ khác có tiềm năng ứng dụng quân sự.
Jude Blanchette từ CSIS cho biết: “Họ đang dần hiểu rằng chính quyền Biden đang theo đuổi một con đường thậm chí còn hung hãn hơn chính quyền Trump về mức độ phức tạp, bề rộng và phạm vi trong hạn chế về công nghệ”.
Bắc Kinh coi cuộc gặp sắp tới là cơ hội để cố gắng thay đổi quỹ đạo này, hoặc ít nhất là tìm cách hãm lại tốc độ hành động của Mỹ.“Tôi nghĩ họ sẽ thất vọng”, Blanchette nói thêm.
Bắc Kinh cũng sẽ tìm kiếm sự đảm bảo đối với các chính sách về Đài Loan.
Các nhà phân tích cũng cho biết, Trung Quốc quan tâm đến việc giảm bớt căng thẳng – ngay cả khi điều đó chỉ kéo dài đến tháng 11/2024 (thời điểm diễn ra bầu cử tổng thống Mỹ) – để họ có thể tập trung vào các vấn đề trong nước khác.
Glaser bình luận: “Người Trung Quốc quan tâm đến việc ổn định mối quan hệ trong thời gian ngắn. Đó là chiến thuật chứ không phải chiến lược. Việc ổn định quan hệ trong năm tới sẽ là điều tốt, ngay cả khi có một tổng thống Mỹ mới. Và họ cần thêm thời gian cho nền kinh tế của mình”.
Những kết quả sau ống kính
Một kết quả quan trọng khác sẽ diễn ra ngoài phạm vi camera khi cả hai cố gắng đánh giá lẫn nhau, theo các chuyên gia.
Đối với người Trung Quốc, điều đó bao gồm việc đánh giá xem phía Mỹ cam kết như thế nào đối với các hạn chế xuất khẩu công nghệ của họ; và có bao nhiêu khoảng trống trong chiến lược “sân nhỏ hơn, hàng rào cao hơn” của Washington khi hạn chế chặt chẽ hơn đối với số ít mặt hàng hơn.
Đối với người Mỹ, điều này có nghĩa là đánh giá xem liệu ông Tập coi trọng các vấn đề kinh tế của Trung Quốc đến mức nào.
“Điều quan trọng nhất có được từ cuộc gặp với ông Tập không phải là kết quả đạt được. Đó là khả năng nhìn thẳng vào mắt ông ấy và vừa cố gắng hiểu một chút về cách ông ấy suy nghĩ về các vấn đề, vừa để nhận được một số thông điệp từ ông ấy”, Cooper, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, cho biết.
Nhưng những chuyên gia khác nói rằng khả năng đem đến hiểu biết sâu sắc của cuộc gặp cũng khá thấp.
Jeffrey Moon, người sáng lập China Moon Strategies, một công ty tư vấn có trụ sở tại Washington, cho biết: “Chúng tôi cho rằng họ sẽ có một cuộc trò chuyện thực sự, nhưng trên thực tế, nhiều cuộc trong số này được viết kịch bản rất kỹ và liên quan đến việc đọc đi đọc lại các bài báo. Đây không phải là một cuộc trò chuyện quá thoải mái”.
Trung Quốc cho biết cuộc gặp giữa Tổng thống Joe Biden và Chủ tịch Tập Cận Bình khó diễn ra trừ khi Mỹ bắt đầu tuân thủ thỏa thuận mà hai nhà lãnh đạo đã đạt được vào năm ngoái.
Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được kỳ vọng diễn ra bên lề cuộc họp của các nhà lãnh đạo dự Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương tại San Francisco, dự kiến bắt đầu vào ngày 14/11.
Các quan chức Nhà Trắng đã nói với các phương tiện truyền thông Mỹ rằng, cuộc gặp “dự kiến” sẽ diễn ra, nhưng chính phủ Trung Quốc vẫn chưa xác nhận việc ông Tập Cận Bình có cam kết gặp ông Biden hay không.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết con đường dẫn đến cuộc gặp thượng đỉnh ở San Francisco sẽ không “thuận buồm xuôi gió” và chính phủ hai nước không thể tự động biến điều đó thành hiện thực.
“Để đạt được mục tiêu này, hai bên phải quay trở lại Bali một cách hiệu quả”, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, đề cập đến sự đồng thuận mà ông Tập và ông Biden đã đạt được khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau vào tháng 11 năm ngoái ở Indonesia. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc được đưa ra sau chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới Washington vào cuối tuần trước và có cuộc gặp với Tổng thống Joe Biden, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken và Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan.
Ông Vương nói rằng mặc dù Bắc Kinh rất coi trọng việc ổn định quan hệ Trung – Mỹ, nhưng chính phủ hai nước phải thực hiện các cam kết trước đây để “xóa bỏ can thiệp, vượt qua trở ngại, tăng cường đồng thuận và đạt được kết quả”.
Kể từ khi ông Biden nhậm chức vào tháng 1/2021, mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã xấu đi do căng thẳng thương mại, vấn đề Đài Loan và những bất đồng về cuộc xung đột Nga – Ukraine.
Ngoại trưởng Antony Blinken nói Trung Quốc từ chối lời đề nghị của Mỹ về việc thiết lập đường dây liên lạc quân sự trực tiếp giữa Washington và Bắc Kinh.
Giới phân tích quân sự Trung Quốc cho biết, Trung Quốc đã từ chối yêu cầu của Mỹ nối lại đối thoại quân sự giữa hai nước vì không hài lòng với việc Washington không ngừng vi phạm “lợi ích cốt lõi” của Bắc Kinh trong các vấn đề như Đài Loan.
Sau khi thúc chuyến thăm Bắc Kinh, hôm 19/6, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken nói các nhà lãnh đạo Trung Quốc không đồng ý với các yêu cầu của phía Mỹ về việc nối lại đối thoại quân sự để giảm nguy cơ hiểu lầm hoặc tính toán sai lầm.
“Tại thời điểm này, Trung Quốc đã không đồng ý tiếp tục nối lại đường dây liên lạc quân sự”, ông Blinken cho hay. Thiết lập đường dây nóng xử lý khủng hoảng là ưu tiên hàng đầu của các quan chức chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden. Trung Quốc đã phớt lờ các cuộc gọi của Mỹ sau khi căng thẳng hai bên leo thang sau sự cố khinh khí cầu tháng 2, máy bay Mỹ – Trung đối đầu trên không ở Biển Đông, vấn đề Đài Loan…
Lầu Năm Góc gần đây cáo buộc các máy bay chiến đấu và tàu chiến Trung Quốc thực hiện các hành vi đánh chặn “không an toàn” và “thiếu chuyên nghiệp” khi theo dõi các lực lượng Mỹ ở Biển Đông và eo biển Đài Loan.
“Nếu hai nước đồng ý về việc phải có trách nhiệm quản lý mối quan hệ này một cách có trách nhiệm, đảm bảo rằng các khía cạnh cạnh tranh không dẫn đến xung đột, thì chắc chắn cần phải có các kênh liên lạc cần thiết, trong đó có các các đường dây nóng quân sự”, ông Blinken nói thêm.
Shi Yinhong, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân Bắc Kinh, cho biết nhận xét của ông Blinken chỉ ra rằng Washington muốn “đảm bảo ngăn chặn tuyệt đối và tránh xung đột quân sự” nhưng vẫn tiếp tục thách thức “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc.
“Trung Quốc đã từ chối đưa ra những đảm bảo tuyệt đối như vậy vì nước này sợ rằng điều đó sẽ dẫn đến việc để Mỹ tiếp tục tăng cường hỗ trợ cho Đài Loan”, Shi Yinhong nói, đề cập đến việc Washington tăng cường bán vũ khí và tăng cường quan hệ kinh tế và ngoại giao với hòn đảo này.
Chuyên gia Shi Yinhong cho rằng nếu việc thảo luận vẫn diễn ra như hiện tại, “Trung Quốc có lẽ sẽ không bao giờ đồng ý nối lại liên lạc giữa quân đội với quân đội hai nước”.
Bắc Kinh đã cảnh báo Mỹ và các nước khác không cung cấp viện trợ quân sự hoặc trao đổi với Đài Loan. Trung Quốc đình chỉ đối thoại giữa các chỉ huy quân sự cấp cao với Mỹ vào tháng 8 năm ngoái, sau khi cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi đến thăm Đài Bắc.
Chuyến thăm của ông Blinken ban đầu dự kiến diễn ra vào đầu năm nhưng ông đã hoãn chuyến đi sau khi Mỹ bắn hạ một khinh khí cầu do thám Trung Quốc bay vào lãnh thổ Mỹ vào tháng 2.
Zhou Chenning, nhà nghiên cứu từ tổ chức tư vấn khoa học và công nghệ quân sự Yuan Wang ở Bắc Kinh, nói rằng quân đội Trung Quốc sẽ chỉ đồng ý liên lạc quân sự trừ khi Washington thể hiện “sự chân thành và tôn trọng” đối với Bắc Kinh.
“Chuyến đi Trung Quốc của ông Blinken giúp hai bên ngăn chặn mối quan hệ song phương xấu đi, nhưng vẫn còn quá sớm để mối quan hệ giữa quân đội hai nước trở lại trạng thái ổn định trước đây”, chuyên gia Zhou Chenning cho hay.
Dường như không có đột phá nào khi ông Blinken khép lại chuyến công du được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách giữa hai cường quốc.
Các cuộc hội đàm của Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken với các quan chức cấp cao của Trung Quốc, cùng với Chủ tịch Tập Cận Bình, được coi là phép thử quan trọng, để xem liệu hai chính phủ có thể ngăn mối quan hệ tiếp tục lao dốc hay không. Vì sao chuyến đi của ông Blinken quan trọng?
Ông Blinken là ngoại trưởng Mỹ đầu tiên đến thăm Trung Quốc kể từ năm 2018. Ông đã dự tính đi vào tháng 2, nhưng phải hoãn lại sau khi quân đội Mỹ bắn hạ khinh khí cầu do thám của Trung Quốc bay qua lãnh thổ Mỹ.
Cuộc gặp của ông Blinken với ông Tập dù được truyền thông dự báo từ trước, nhưng chỉ được Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận ngay trước khi diễn ra.
Trong vài năm qua, quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã xấu đi đáng kể. Mối quan hệ song phương bị ảnh hưởng bởi nhiều vấn đề như Đài Loan, Biển Đông, cũng như sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Nga trong bối cảnh xung đột Ukraine kéo dài.
“Rõ ràng mối quan hệ đang ở điểm bất ổn và cả hai bên đều nhận ra cần thiết phải ổn định quan hệ”, ông Blinken nói trong cuộc họp báo ngày 19-6.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết ông đến Trung Quốc để “làm rõ lập trường của đôi bên trong các lĩnh vực bất đồng và để khai phá các lĩnh vực có thể hợp tác”. Hai quân đội chưa tái lập liên lạc
Một trong những vấn đề chính nhưng chưa được giải quyết là khôi phục liên lạc giữa quân đội Mỹ và Trung Quốc.
Trung Quốc gần đây đã từ chối mở cuộc gặp giữa Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc và người đồng cấp Mỹ Lloyd Austin.
Theo ngoại trưởng Mỹ, ông đã nhiều lần đề cập việc nối lại liên lạc quốc phòng trong các cuộc họp nhưng chưa có tiến triển.
Vấn đề chính trị – kinh tế Ngoại trưởng Mỹ cho biết các cuộc trò chuyện của ông đề cập đến cuộc chiến ở Ukraine; vấn đề Triều Tiên; các hành động khiêu khích của Trung Quốc trong khu vực, như eo biển Đài Loan, Biển Đông và Biển Hoa Đông.
Ông Blinken khẳng định lập trường của Mỹ đối với Đài Loan là không thay đổi và gây sức ép với Trung Quốc về vấn đề nhân quyền ở Tây Tạng, Tân Cương, Hong Kong.
Ông Blinken cho biết Trung Quốc đảm bảo với Mỹ và các nước khác rằng sẽ không cung cấp vũ khí sát thương cho Nga. Washington chưa ghi nhận bất kỳ bằng chứng nào cho thấy Trung Quốc làm trái với lời đảm bảo này.
Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ cũng nhiều lần lưu ý rằng ông đã tìm cách làm rõ lập trường kinh tế của Washington đối với Bắc Kinh trong các cuộc gặp với các quan chức hàng đầu của Trung Quốc. Ông Blinken nhấn mạnh rằng Mỹ không tìm cách “kiềm chế” Trung Quốc về kinh tế. Tiếp tục đối thoại
Trong cuộc gặp ngày 18-5, Ngoại trưởng Trung Quốc Tần Cương nói với người đồng cấp Mỹ rằng hai bên đã nhất trí “thúc đẩy đối thoại và hợp tác”, đồng thời “duy trì tương tác cấp cao”.
Về phía Mỹ, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ nói với truyền thông rằng cuộc gặp dài hơn 5 tiếng đồng hồ của hai ngoại trưởng đã đạt được tiến bộ “trên một số mặt”, và cả hai bên đều thể hiện “mong muốn giảm căng thẳng”.
Theo Đài CNN, cả Mỹ và Trung Quốc đều hạ thấp kỳ vọng về việc chuyến đi của ông Blinken sẽ có đột phá.
Lúc này, khi ông Blinken đã về Mỹ, tâm điểm không còn nằm trên bàn đàm phán nữa, mà nằm ở dư luận. Ở Mỹ, việc ứng phó Trung Quốc như thế nào đã trở thành chủ đề tranh luận chính trị sôi nổi. Một số nhà lập pháp chỉ trích chính quyền Biden vì đã ngồi xuống với Bắc Kinh.
Trung Quốc lại cho rằng Mỹ đang tìm cách cản trở họ phát triển, và Bắc Kinh cũng nhận thức rằng Mỹ đang bước vào giai đoạn bầu cử tổng thống, khiến những luận điệu chống Trung Quốc có thể gia tăng.
Đà phát triển quân sự nhanh chóng của Trung Quốc đang khiến giới chức quốc phòng Mỹ lo ngại, khiến họ hối thúc quốc hội tăng ngân sách để duy trì ưu thế.
Xe quân sự mang tên lửa siêu thanh DF-17 đi qua Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, trong một cuộc duyệt binh hồi tháng 10/2019.
Khi các chỉ huy quân sự và quan chức quốc phòng Mỹ tuần qua họp với các ủy ban phân bổ ngân sách của quốc hội để tìm kiếm nguồn tài chính cho năm tài khóa 2024, quốc gia được họ nhắc đến nhiều nhất là Trung Quốc.
Trong cuộc họp, Bộ trưởng Không quân Mỹ Frank Kendall nêu quan ngại về việc Trung Quốc mở rộng kho vũ khí hạt nhân, trong khi Bộ trưởng Hải quân Carlos Del Toro đề cập đến hoạt động của hạm đội tàu cá Trung Quốc tại các vùng biển trong khu vực.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mark Milley cho biết mục tiêu quan trọng nhất của Mỹ lúc này là phải giành ưu thế trước Trung Quốc trên mọi lĩnh vực quân sự, nhằm duy trì hòa bình, ổn định giữa các cường quốc.
Chi tiêu quốc phòng ngày càng tăng và quá trình hiện đại hóa quân sự nhanh chóng của Trung Quốc đã tạo ra một mối lo chung, khiến lưỡng đảng Mỹ cũng đồng thuận rằng họ cần làm nhiều hơn nữa để không bị Bắc Kinh vượt mặt. Đây là sự đồng thuận rất hiếm hoi tại quốc hội Mỹ, vốn luôn phân cực chính trị gay gắt, giúp các yêu cầu tăng ngân sách quân sự dễ được thông qua hơn.
Các yêu cầu về ngân sách quân sự “được lưỡng đảng tại quốc hội Mỹ đón nhận hơn, bởi chính quyền đang rất tập trung vào Trung Quốc”, Mark Cancian, cố vấn chương trình an ninh quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trụ sở tại Washington, bình luận.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Joe Biden đã nhấn mạnh yêu cầu kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Sau khi nhậm chức, Tổng thống Biden đã bổ sung các biện pháp trừng phạt, vốn đã được áp dụng dưới thời Donald Trump, nhắm vào các tập đoàn công nghiệp quân sự Trung Quốc.
Theo Cancian, Sáng kiến Răn đe Thái Bình Dương, quỹ trị giá 9,1 tỷ USD được lập ra để ứng phó với Trung Quốc ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương dành cho năm tài khóa 2024, là bằng chứng rõ nét nhất về quyết tâm của lưỡng đảng Mỹ trong nỗ lực kiềm chế Trung Quốc.
“Quá trình hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc tiếp tục diễn ra với tốc độ rất nhanh”, Aaron Lin, chuyên gia theo dõi và dự báo ngân sách quốc phòng của Mỹ tại công ty tình báo quốc phòng Janes, trụ sở ở Washington, cho hay. “Điều này cũng góp phần giúp việc tăng ngân sách quân sự dễ dàng hơn đôi chút”.
Chính quyền Tổng thống Biden ngày 10/3 yêu cầu quốc hội phê duyệt ngân sách quốc phòng trị giá 886 tỷ USD, tăng 3% so với năm trước, trong đó 842 tỷ USD dành riêng cho Lầu Năm Góc. Ngân sách quốc phòng này cũng chiếm hơn một nửa so với tổng yêu cầu ngân sách 1.695 tỷ USD cho cả năm 2023 của Mỹ.
Đây là “yêu cầu mang tính chiến lược nhất” của Lầu Năm Góc nhắm vào Trung Quốc, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin cho biết trong một tuyên bố trước quốc hội khi ngân sách quốc phòng được công bố. Bộ Quốc phòng Mỹ coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược quan trọng nhất” vì khả năng Bắc Kinh vượt mặt Washington trên nhiều lĩnh vực, trong đó có cả quân sự, ông nhấn mạnh.
“Ngân sách trên nhằm giải quyết thách thức nổi bật ở hiện tại và trong tương lai bằng cách cung cấp nguồn lực để tiếp tục thực hiện Chiến lược Phòng thủ Quốc gia và giữ cho nước Mỹ an toàn, đồng thời duy trì lực lượng tác chiến liên quân đáng tin cậy”, Bộ trưởng Austin nói.
Trong Chiến lược Phòng thủ Quốc gia năm 2022, chính quyền Tổng thống Biden đã gọi Trung Quốc là “thách thức ngày càng tăng”. Chiến lược này được công bố 4 năm một lần, vạch ra kế hoạch của Lầu Năm Góc nhằm duy trì an ninh toàn cầu.
Trung Quốc đang bám đuổi Mỹ về tốc độ phát triển quân sự, thường bằng cách nghiên cứu và áp dụng các học thuyết quân sự, công nghệ cũng như cách chính phủ Mỹ phối hợp với ngành công nghiệp quốc phòng nội địa. Trong một số lĩnh vực, như vũ khí siêu vượt âm, Washington tin rằng Bắc Kinh đã đạt năng lực ngang ngửa, thậm chí vượt trội.
Theo Lin, Lầu Năm Góc đã nhận ra điều này và đã cấp nhiều ngân sách hơn cho các chương trình cạnh tranh tiềm tàng với Trung Quốc trong lĩnh vực tên lửa hành trình tầm xa và tên lửa siêu vượt âm. Các khoản tiền này được chuyển hướng từ ngân sách từng dành cho chương trình chống nổi dậy ở Trung Đông, nơi Mỹ đang giảm hiện diện sau nhiều thập kỷ.
“Quân đội Mỹ đột nhiên nhận ra rằng họ đã không đầu tư cho tên lửa tầm xa suốt 20 năm, trong lúc Trung Quốc, Nga hay Iran đều dốc toàn lực cho lĩnh vực này. Vì vậy Mỹ giờ đây phải bắt kịp họ”, ông nói.
Nhưng quyết tâm của lưỡng đảng Mỹ nhằm ứng phó Trung Quốc đã vấp phải trở ngại bởi những tiếng nói phản đối xu hướng tăng ngân sách của chính phủ.
Nỗi lo ngại về tình trạng lạm phát do gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và hệ lụy từ cuộc xung đột Nga – Ukraine đang khiến nhiều nghị sĩ cảm thấy bất an về đề xuất ngân sách quốc phòng lớn nhất trong thời bình của Mỹ.
“Quốc hội Mỹ có nhiều quan điểm khác nhau”, Cancian cho hay. “Một số người mang quan điểm cứng rắn về quốc phòng, nhưng cũng có những người cấp tiến không muốn tăng chi tiêu quân sự và có cả những người hoài nghi về tất cả các khoản ngân sách. Năm nào cũng có các cuộc tranh luận giữa những nhóm đó”.
Lầu Năm Góc đã yêu cầu tăng ngân sách cho năm tài khóa 2024 để mua các loại tên lửa hành trình tầm xa như tên lửa không đối đất liên quân AGM-158B hay tên lửa chống hạm AGM-158C.
Cancian đánh giá việc mua sắm những loại tên lửa này không chỉ là phản ứng trước xung đột ở Ukraine, mà còn là bước đề phòng cho nguy cơ căng thẳng gia tăng ở eo biển Đài Loan. Quân đội Trung Quốc gần đây liên tục tổ chức các cuộc tập trận quy mô lớn quanh đảo Đài Loan, trong đó có hoạt động mô phỏng tập kích tên lửa vào hòn đảo.
Dù các cuộc thảo luận trong tiểu ban phân bổ quốc phòng của quốc hội Mỹ thể hiện quan điểm cứng rắn về Trung Quốc, Lin lưu ý rằng rất khó để phân biệt giữa những giọng điệu mang tính “diều hâu” với các lo ngại thực tế về mặt quân sự.
“Các lãnh đạo quân đội có mục tiêu rất rõ ràng”, ông nói. “Họ phải lên kế hoạch ứng phó với mối đe dọa lớn nhất mà họ cho là cần chuẩn bị, dù nó có xảy ra trong 5, 10 năm tới hay không”.
“Quân đội giống như một chính sách bảo hiểm. Khi rủi ro xảy ra, họ cần lên kế hoạch ứng phó mối đe dọa lớn nhất. Các nhà hoạch định chiến lược của quân đội Trung Quốc cũng đang làm điều tương tự”, Lin nhấn mạnh.
Trong khi đó, Global Times, tờ báo thuộc People’s Daily, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc, đăng bình luận của cựu tổng biên tập Hồ Tích Tiến, cho rằng việc Mỹ không ngừng tăng ngân sách quân sự là động thái nhằm tăng áp lực với Trung Quốc.
Theo ông Hồ Tích Tiến, ngân sách quốc phòng của Mỹ hiện chiếm khoảng 40% tổng chi tiêu quân sự toàn cầu và tương đương 3,5% GDP của nước này. “Rất ít nước trên thế giới có tỷ lệ ngân sách quốc phòng cao như vậy, còn tỷ lệ của Trung Quốc là chưa đầy 1,5% GDP”, ông viết.
Theo ông, điều này không chỉ tạo tiền lệ xấu, mà còn ảnh hưởng tiêu cực tới quan hệ quốc tế. “Mỹ đã biến cạnh tranh quân sự thành vấn đề nổi bật trong quan hệ nước lớn, gửi thông điệp đến thế giới rằng sức mạnh quân sự là lá bài tẩy trong trò chơi giữa các cường quốc”, Hồ Tích Tiến nhận định.
Cuộc chiến ở Ukraine sắp bước sang năm thứ hai và sau khi để thua lực lượng Ukraine vào nửa cuối năm 2022, Nga có thể đang tìm kiếm thêm sự trợ giúp từ Trung Quốc. Ngày 22/2, tại Moskva, Chủ nhiệm Văn phòng Ủy ban Công tác Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Vương nghị đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin, người nói rằng ông mong chờ chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Các quan chức Nga cho biết chuyến thăm dự kiến được tiến hành vào đầu tháng 3/2023.
Ảnh minh họa
Mỹ và các đồng minh ngày càng lo ngại về mối quan hệ gần gũi hơn của Trung Quốc với Nga. Moskva và Bắc Kinh khẳng định điều đó không liên quan gì đến các quốc gia khác, nhưng các chuyên gia cho rằng việc thiết lập quan hệ công khai giữa hai bên chắc chắn là một thông điệp gửi tới Mỹ.
Một trong những mối lo ngại lớn nhất và trực tiếp nhất là Bắc Kinh có thể bắt đầu cung cấp vũ khí và đạn dược – hỗ trợ vũ khí sát thương – để giúp thúc đẩy cuộc chiến của Nga ở Ukraine.
Ngày 23/2, Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg nói rằng liên minh đã nhìn thấy những dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang xem xét cung cấp vũ khí cho Nga và cảnh báo Bắc Kinh không nên có bất kỳ động thái nào cung cấp hỗ trợ quân sự cho Moskva. Các bình luận đó được đưa ra vài ngày sau khi Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cảnh báo Trung Quốc về những hậu quả nếu nước này cung cấp hỗ trợ vật chất cho cuộc xâm lược của Nga ở Ukraine. Phát biểu với CBS, Blinken nói: “Mối quan ngại của chúng tôi hiện nay là dựa trên thông tin mà chúng tôi có rằng họ đang xem xét cung cấp hỗ trợ vũ khí sát thương và chúng tôi đã nói rất rõ ràng với họ rằng điều đó sẽ gây ra vấn đề nghiêm trọng cho chúng tôi và trong mối quan hệ của chúng tôi”. Blinken đã nói rõ rằng ông đang đề cập đến vũ khí và đạn dược, nhưng không nhắc cụ thể loại vũ khí nào. Người phát ngôn Trung Quốc Uông Văn Bân đáp trả vào ngày hôm sau: “Chính Mỹ, chứ không phải Trung Quốc, đã đổ vũ khí vào chiến trường. Mỹ không có quyền bảo Trung Quốc phải làm gì”.
Tổng thống Mỹ Joe Biden đã cảnh báo Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về “hậu quả” nếu Bắc Kinh cung cấp “hỗ trợ vật chất” cho Moskva vào ngày 18/3 năm ngoái. Ông Stoltenberg nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn: “Chúng tôi chưa thấy bất kỳ nguồn viện trợ vũ khí sát thương nào từ Trung Quốc sang Nga, nhưng chúng tôi đã thấy những dấu hiệu cho thấy họ đang xem xét và có thể lên kế hoạch cho điều đó. Đó là lý do tại sao Mỹ và các đồng minh khác đã cảnh báo rất rõ ràng về điều đó. Và Trung Quốc tất nhiên không nên ủng hộ cuộc chiến bất hợp pháp của Nga”.
Hiện chưa có bình luận ngay lập tức từ phía Trung Quốc, nhưng Bộ Ngoại giao nước này cho biết trước đó hôm 23/2 rằng bất kỳ thông tin tình báo nào về việc Trung Quốc chuyển giao vũ khí cho Nga mà Mỹ dự định tiết lộ đều là suy đoán.
Phương Tây đã cảnh giác với phản ứng của Trung Quốc đối với cuộc chiến Ukraine, với một số quan chức cảnh báo rằng một chiến thắng của Nga sẽ củng cố các hành động của Trung Quốc đối với Đài Loan. Trung Quốc đã không lên án cuộc xung đột ở Ukraine hay gọi đó là một “cuộc xâm lược”. Ông Stoltenberg nói rằng Trung Quốc là thành viên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) và cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine đã vi phạm Hiến chương LHQ. Ông nói: “Nguyên tắc cơ bản của Hiến chương là tôn trọng sự toàn vẹn của các quốc gia khác và không được triển khai hàng trăm nghìn quân xâm lược một quốc gia khác. Tất nhiên, Trung Quốc không nên là một phần của điều đó”.
Khi được hỏi Trung Quốc hy vọng đạt được gì từ việc công khai ủng hộ Putin khi nhà độc tài Nga tiếp tục cuộc tấn công vô cớ vào Ukraine, Tiến sĩ Evan Medeiros, một học giả về châu Á tại Đại học Georgetown, nhận định: “Một mặt, họ không muốn Nga sẽ thua. Mặt khác, họ [các nhà lãnh đạo Trung Quốc] biết rằng vận may kinh tế của họ gắn liền với các mối quan hệ ổn định với châu Âu và Mỹ”.
Ngày 23/2, phát biểu trên CBS, H.R. McMaster, cựu Cố vấn an ninh quốc gia dưới thời Donald Trump, cho rằng Nga rõ ràng đang tuyệt vọng tăng cường nguồn cung vũ khí đang cạn kiệt sau khi tiến hành chiến tranh bằng “các chiến thuật giống như Chiến tranh thế giới thứ nhất”, theo đó quân đội Nga đang tiêu tốn 60.000 viên đạn mỗi ngày. McMaster cho rằng Nga có khả năng sẽ hướng đến các đồng minh như Iran và Triều Tiên trước tiên để củng cố vũ khí của mình.
Lưu ý đến việc Bắc Kinh đang tăng cường mua dầu của Nga – nhiều hơn 60% trong năm ngoái, McMaster nói: “Trung Quốc đang hỗ trợ cỗ máy chiến tranh của Nga. Vì vậy, họ đang ‘tiếp lực’ cho Putin… để tiếp tục chiến tranh. Họ cũng đang cung cấp cho Nga vi mạch điện tử và các vật liệu khác – khiến Bộ Thương mại Mỹ đưa một số lượng lớn các công ty Trung Quốc vào ‘danh sách đen’”. Ông cho rằng câu hỏi hiện nay đối với Tập Cận Bình là liệu có đáng để “dồn mọi sức lực cho Nga” và mạo hiểm các mối quan hệ kinh tế quan trọng của đất nước ông với phương Tây hay không.
Medeiros, người từng là Cố vấn hàng đầu của chính quyền Obama về khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nói rằng mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc rõ ràng đang đi xuống kể từ khi Mỹ bắn hạ khinh khí cầu do thám của Trung Quốc bay qua các địa điểm quân sự nhạy cảm hồi đầu tháng này. Medeiros nói: “Sự cố đó, kết hợp với việc Vương Nghị chỉ trích Mỹ và bây giờ là chuyến thăm của ông ấy tới Nga… rõ ràng đã vượt qua ngưỡng để trở thành một kiểu Chiến tranh Lạnh mới”.
Trung Quốc đã không né tránh các cơ hội để phô trương sức mạnh quân sự của mình cùng với Nga. Ngày 22/2, hai quốc gia đã phát động các cuộc tập trận quân sự chung với Nam Phi ngoài khơi bờ biển quốc gia châu Phi này. Các quan chức Mỹ đã lên tiếng bày tỏ quan ngại về thời điểm diễn ra các cuộc tập trận, trùng với mốc một năm cuộc chiến của Nga vào Ukraine.
Trong một cuộc phỏng vấn mới, Biden chỉ trích quyết định của Putin dừng tham gia hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân (New START) với Mỹ, gọi đó là “một sai lầm lớn” và “vô trách nhiệm”. Tuy nhiên, Biden không tin việc Nga rút khỏi hiệp ước có nghĩa là Putin đang nghĩ đến việc sử dụng vũ khí hạt nhân.
Các nỗ lực gián điệp của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) có quy mô lớn hơn nhiều so với việc chỉ sử dụng những khinh khí cầu do thám.
Một kỹ thuật viên phòng thí nghiệm của BGI đang làm việc với các mẫu xét nghiệm COVID-19 tại phòng thí nghiệm “Mắt lửa” ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc, 06/02/2020.
Một kỹ thuật viên phòng thí nghiệm của BGI đang làm việc với các mẫu xét nghiệm COVID-19 tại phòng thí nghiệm “Mắt lửa” ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc, 06/02/2020.
Thông tin về việc Lầu Năm Góc đang theo sát một khinh khí cầu do thám của ĐCSTQ lơ lửng trên bầu trời Mỹ trong tuần này đang làm dấy lên lo ngại về mức độ nỗ lực gián điệp của Trung Quốc nhắm vào Mỹ và công dân Mỹ. Nhưng chính quyền Trung Quốc sẵn sàng làm đến mức nào để theo dõi và phá hoại nước Mỹ?
Các nỗ lực gián điệp của ĐCSTQ, vốn cai trị Trung Quốc trong trại thái một quốc gia độc đảng, có phạm vi sâu rộng hơn nhiều so với những khinh khí cầu cảm biến đơn thuần. Những nỗ lực đó bao gồm việc thu thập thông tin tình báo thông qua con người, các kế hoạch đàn áp xuyên quốc gia, trộm cắp và tấn công mạng, trộm cắp tài sản trí tuệ, và thậm chí là thu thập vật liệu di truyền [các thông tin về di truyền học] của người Mỹ.
Theo lời của một Tướng Không quân Mỹ đã nghỉ hưu: “Nếu [ĐCSTQ] có được bất kỳ sự tiếp cận nào vào trong xã hội Mỹ, thì họ sẽ sử dụng sự tiếp cận đó để phá hoại xã hội Mỹ”.
Thu thập thông tin tình báo thông qua con người và Đàn áp xuyên quốc gia Điểm mấu chốt trong những nỗ lực do thám Mỹ của ĐCSTQ là những nỗ lực thu thập thông tin tình báo một cách truyền thống thông qua con người (HUMINT), dựa vào việc trao đổi thông tin giữa người với người, dù là cố ý hay không cố ý.
Mạng lưới HUMINT của ĐCSTQ thâm nhập vào xã hội Mỹ ở nhiều cấp độ, với nhiều nỗ lực trong đó được giám sát trực tiếp bởi cơ quan tình báo hàng đầu của chính quyền Trung Quốc là Bộ An ninh Quốc gia (MSS).
Một trong những trường hợp tai tiếng nhất trong số đó là trường hợp của Christine Fang hay “Fang Fang”, người bị cáo buộc là gián điệp Trung Quốc đóng giả là sinh viên đại học và nuôi dưỡng quan hệ với nhiều chính trị gia ở California và các nơi khác, bao gồm cả Dân biểu Eric Swalwell khi ông còn là ủy viên hội đồng thành phố. Fang Fang được cho là đã sử dụng các mối quan hệ đó để thu thập thông tin tình báo về các chính trị gia đầy hứa hẹn. Fang Fang cũng được cho là đã nhằm vào ít nhất hai thị trưởng miền Trung Tây nước Mỹ, những người mà cô đã có quan hệ tình cảm hoặc tình dục.
Tuy nhiên, các chính trị gia không phải là mục tiêu duy nhất của hoạt động gián điệp này. Nhiều người dân thường của Mỹ, đặc biệt là những người gốc Hoa, thường là mục tiêu ưa thích của các chiến dịch quấy rối và gián điệp của ĐCSTQ.
Trong những nỗ lực đó, các đặc vụ Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc và những người đại diện của họ tại Mỹ bị cáo buộc đã theo dõi một vận động viên trượt băng nghệ thuật Olympic người Mỹ và gia đình của cô này. Họ cũng bị cáo buộc đã âm mưu thông đồng với cảnh sát New York để thu thập thông tin tình báo về cộng đồng người Mỹ gốc Á, và thậm chí còn âm mưu tấn công một cựu quân nhân Mỹ đang tranh cử vào Quốc hội trong một nỗ lực bịt miệng và đe dọa những người có quan điểm chỉ trích ĐCSTQ.
Giám đốc FBI Christopher Wray đã làm chứng rằng, các đặc vụ Trung Quốc và những người làm thuê cho họ đã tích cực theo dõi cư dân Mỹ và gắn máy nghe trộm trong ô tô và nhà của họ.
Trộm cắp mạng và Xâm nhập hệ thống Tương tự, chính quyền Trung Quốc đã sử dụng các chiến dịch tấn công mạng và thông tin sai lệch để thu thập một cách bất hợp pháp thông tin quốc phòng của Mỹ, và gieo rắc chia rẽ giữa các công dân Mỹ.
Các nhà lãnh đạo tình báo Mỹ đã xác định ĐCSTQ là tác nhân mạng độc hại lớn nhất thế giới, và các tin tặc có liên kết với chính quyền này đã đánh cắp nhiều dữ liệu từ người Mỹ hơn bất kỳ quốc gia nào khác cộng lại.
Những nỗ lực như vậy thường nhằm đánh cắp các bí mật công nghệ quan trọng, chẳng hạn như các tin tặc do ĐCSTQ tài trợ đã xâm nhập và đánh cắp thông tin nhạy cảm từ nhiều công ty viễn thông của Mỹ.
Các vụ việc này nêu bật điều mà các quan chức quốc phòng Mỹ đã cảnh báo từ lâu: ĐCSTQ đang nghiên cứu cách Mỹ chiến đấu, với mục đích phát triển các công nghệ có khả năng đánh bại quân đội Mỹ, và mục đích chuyển các công nghệ tiên tiến của Mỹ sang Trung Quốc.
Thông tin cá nhân nhạy cảm của người Mỹ cũng là một mục tiêu có giá trị, bằng chứng là nhiều vụ tấn công quy mô lớn của các tác nhân Trung Quốc trong những năm qua. Trong đó bao gồm các vụ xâm nhập hệ thống của Văn phòng Quản lý Nhân sự Mỹ (OPM), công ty báo cáo tín dụng Equifax, khách sạn Mariott, và công ty bảo hiểm Anthem. Những vụ xâm nhập hệ thống này đã khiến dữ liệu cá nhân của hàng trăm triệu người Mỹ bị đánh cắp.
Các quan chức và chuyên gia cho biết, ĐCSTQ đang sử dụng kho dữ liệu cá nhân khổng lồ này của người Mỹ để hỗ trợ các hoạt động gián điệp và gây ảnh hưởng ở nước ngoài của mình, đồng thời dùng dữ liệu nuôi công nghệ trí thông minh nhân tạo.
Mạng xã hội và Viễn thông ĐCSTQ cũng sử dụng việc họ có thể kiểm soát dữ liệu các công ty Trung Quốc, để tận dụng các mạng xã hội và viễn thông khổng lồ của Trung Quốc nhằm vào người dân Mỹ nhẹ dạ cả tin.
TikTok, một ứng dụng nổi tiếng về video ngắn thuộc sở hữu của hãng công nghệ Trung Quốc khổng lồ ByteDance, có lẽ là ví dụ tiêu biểu nhất cho điều này.
Được các nhà lãnh đạo tình báo Mỹ mô tả là “mối đe dọa an ninh quốc gia” và được các chuyên gia bảo mật dán nhãn là “ứng dụng quân sự được vũ khí hóa”, mạng xã hội khổng lồ TikTok đã kiểm duyệt các tin bài mà người Mỹ xem theo yêu cầu của ĐCSTQ. Phần mềm này cho phép các kỹ sư Trung Quốc truy cập vào dữ liệu người dùng Mỹ. Các quan chức Mỹ đã nhiều lần gióng lên hồi chuông cảnh báo về ứng dụng này; luật của ĐCSTQ bắt buộc các công ty Trung Quốc cung cấp dữ liệu cho chính quyền theo yêu cầu.
Ngoài ra, nhân viên ByteDance đã sử dụng dữ liệu định vị địa lý từ TikTok để theo dõi bất hợp pháp các nhà báo Mỹ được cho là đang đưa tin về công ty này.
Các công ty công nghệ khác của Trung Quốc, bao gồm cả viễn thông, cũng gây ra rủi ro an ninh quốc gia cho Mỹ. Trong những năm gần đây, Washington đã đưa ra nhiều biện pháp thẳng tay nhằm vào các công ty viễn thông Trung Quốc, trong đó có Huawei và ZTE, vì lý do này.
Huawei và các nhân viên của họ bị phát hiện có mối liên hệ sâu sắc với quân đội và tình báo Trung Quốc. Các công tố viên liên bang của Mỹ đã buộc tội Huawei âm mưu đánh cắp bí mật thương mại, trong khi một nhân viên chính phủ Canada cáo buộc rằng Huawei đã thuê các nhân viên vốn là gián điệp của ĐCSTQ. Công ty này cũng được cho là đã tích cực tham gia vào các cuộc tấn công bí mật vào hệ thống mạng viễn thông của Úc và Mỹ từ năm 2012.
Dữ liệu sinh học Những nỗ lực của ĐCSTQ nhằm thu thập tất cả thông tin từ Mỹ còn vượt xa hơn cả các mảng sở hữu trí tuệ và khinh khí cầu do thám. Thật vậy, cuộc tấn công này đi sâu vào tận xương tủy, và sau đó xuống còn sâu hơn nữa: Đến vật chất [dữ liệu] di truyền của người Mỹ.
Dữ liệu lâm sàng và di truyền của công dân Mỹ mà các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc thu được thông qua quan hệ đối tác với các tổ chức của Mỹ gây ra rủi ro an ninh quốc gia, theo một cơ quan phản gián hàng đầu của Mỹ cảnh báo vào năm 2019.
Theo các báo cáo của Quốc hội Mỹ, việc thu thập DNA người Mỹ hàng loạt, do các công ty như công ty giải trình tự bộ gen BGI thực hiện, có thể được sử dụng theo vô số cách để chống lại Mỹ.
Các cách thức này bao gồm việc cho phép ĐCSTQ tống tiền các cá nhân với lời đe dọa sẽ tiết lộ thông tin y tế đáng xấu hổ của họ, hoặc thậm chí sử dụng dữ liệu về tình trạng sức khỏe như các bệnh dị ứng để tiến hành các cuộc tấn công sinh học nhằm vào các nhà ngoại giao, chính trị gia, quan chức cấp cao của liên bang, hoặc các nhà lãnh đạo quân đội.
Một số chuyên gia đã cảnh báo rằng ĐCSTQ có thể sử dụng lượng thông tin di truyền phong phú này để tạo ra vũ khí sinh học nhằm vào một số nhóm người nhất định.
Điều quan trọng là, mặc dù BGI là một công ty tư nhân, nhưng họ có mối quan hệ nhất định với ĐCSTQ. Tháng 1/2018, Tân Hoa Xã của nhà nước Trung Quốc đưa tin rằng Đỗ Ngọc Đào, Bí thư đảng ủy của BGI, đã nói về tầm quan trọng của việc học hỏi và thực hiện “tinh thần đằng sau Đại hội toàn quốc lần thứ 19”. Đại hội toàn quốc (Đại hội đại biểu Toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc) là một cuộc họp của ĐCSTQ được tổ chức 5 năm 1 lần.
BGI duy trì mối quan hệ chặt chẽ với ĐCSTQ, và các nhà khoa học của họ đã bày tỏ sự quan tâm đến nỗ lực phát triển vũ khí sinh hóa của chính quyền này. Các chuyên gia cho rằng, điều này có thể cho thấy liên kết giữa nỗ lực của BGI trong việc thu thập vật liệu di truyền của người dân các nước như Mỹ, với lợi ích đen tối trong việc phát triển vũ khí để chống lại người Mỹ.
Nghiên cứu Hạt nhân và Siêu thanh Ngoài những nỗ lực tích cực để do thám thông tin về Mỹ, ĐCSTQ còn sử dụng các chương trình nhân tài do nhà nước tài trợ để tạo cho mình lợi thế lâu dài trong các nghiên cứu quan trọng.
Bằng cách tuyển dụng các chuyên gia và học giả từ nước ngoài sang học tập tại nơi làm việc ở Trung Quốc, các chương trình nhân tài này nhằm mục đích phát triển một thế hệ các nhà nghiên cứu mới trong các lĩnh vực quan trọng đối với sự phát triển công nghệ và quân sự của Trung Quốc.
Trường hợp đáng chú ý nhất về hiện tượng này liên quan đến Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos (LANL) — trung tâm nghiên cứu hạt nhân tiên tiến nhất của Mỹ.
Theo một báo cáo, cho đến nay, đã có ít nhất 162 nhà nghiên cứu từ LANL — trong đó ít nhất 1 người đã có quyền truy cập thông tin an ninh tối mật ở Mỹ — hiện đang làm việc cho Trung Quốc, nơi nhiều người trong số họ hiện đang hỗ trợ chính quyền này phát triển vũ khí tiên tiến nhất, bao gồm cả tên lửa siêu thanh.
Nhiều nhà nghiên cứu làm việc tại LANL, vốn đã đến Mỹ để được đào tạo và làm việc trong các lĩnh vực quan trọng đối với an ninh quốc gia, đã tham gia vào các chương trình nhân tài của ĐCSTQ. Chẳng hạn, ít nhất 59 người trong số những người làm việc tại LANL và sau đó quay trở lại Trung Quốc để nghiên cứu là thuộc “Chương trình Nghìn Nhân tài” của chính quyền Trung Quốc, hoặc thuộc “Chương trình Nghìn Nhân tài Trẻ tuổi”.
Báo cáo nói rằng, “các chương trình nhân tài [của Trung Quốc] là mạng lưới tuyển dụng ngày càng mở rộng”, mà qua đó chính quyền này liên tục đoạt lấy kiến thức từ Mỹ.
Chiến lược mua đất nông nghiệp Các công ty Trung Quốc có liên hệ với ĐCSTQ cũng đang mua các lô đất chiến lược ở Mỹ, điều này làm dấy lên lo ngại rằng chính quyền này có thể tiến hành hoạt động gián điệp hoặc phá hoại các lợi ích an ninh quốc gia Mỹ.
Trong những năm gần đây, việc người Trung Quốc mua đất ở Texas và North Dakota — đều nằm gần các căn cứ quân sự Mỹ — đã gây báo động cho người dân địa phương và các nhà hoạch định chính sách chính phủ tiểu bang và liên bang.
Chẳng hạn, một tỷ phú Trung Quốc đã mua 140.000 mẫu (hơn 56.650 hecta) đất ở Texas. Tỷ phú này là Tôn Quảng Tín — có mối quan hệ rộng rãi với ĐCSTQ và được cho là đã tuyển dụng nhiều quan chức chính phủ và quân đội.
Theo Hiệp hội Môi giới Địa ốc Quốc gia của Mỹ, các nhà đầu tư Trung Quốc đã mua 6,1 tỷ USD bất động sản Mỹ trong khoảng thời gian từ tháng 4/2021 đến tháng 3/2022, khiến quốc gia này trở thành người mua nước ngoài lớn nhất tính theo số tiền đã chi.
Một dự án nhà máy ngô gây tranh cãi của Trung Quốc ở Grand Forks, North Dakota, trên một vùng đất trong vòng 15 dặm từ Căn cứ Không quân Mỹ — nơi chứa máy bay không người lái, vệ tinh, và công nghệ giám sát nhạy cảm — hiện sắp bị dừng hoạt động sau các cảnh báo của Không quân Mỹ rằng, dự án đặt ra “một mối đe dọa to lớn đối với an ninh quốc gia”.
Nhiều quan chức Mỹ cũng đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về quyền sở hữu của Trung Quốc đối với đất nông nghiệp Mỹ. Do đó, một số bang đang xây dựng luật để cấm hoặc hạn chế các thực thể Trung Quốc mua đất nông nghiệp và doanh nghiệp của Mỹ. Trong số những bang này bao gồm South Dakota, Florida, Texas, Virginia, Missouri, và Iowa.
Theo một báo cáo mới, các công ty Mỹ đã tham gia vào ít nhất 37% tổng giá trị giao dịch đầu tư vào lĩnh vực trí thông minh nhân tạo (AI) của Trung Quốc, từ năm 2015 đến 2021.
Camera an ninh với trí thông minh nhân tạo, có công nghệ nhận dạng khuôn mặt, được trưng bày tại Triển lãm Quốc tế về An toàn và An ninh Công cộng Trung Quốc lần thứ 14, tại Trung tâm Triển lãm Quốc tế Trung Quốc ở Bắc Kinh, Trung Quốc, 24/10/2018.
Một báo cáo mới của Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi của Đại học Georgetown cho thấy, các giao dịch có liên quan đến các nhà đầu tư Mỹ đổ vào các công ty về trí thông minh nhân tạo của Trung Quốc đạt tổng giá trị 40,2 tỷ USD trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2021. Nhưng báo cáo cũng cho biết, không rõ bao nhiêu phần trăm số tiền đó được thực hiện bởi các nhà đầu tư Mỹ hay đối tác nước ngoài của họ.
Số tiền 40,2 tỷ USD này đã được trao cho 251 công ty về trí thông minh nhân tạo của Trung Quốc. Trong đó, 91% số giao dịch được thực hiện ở giai đoạn đầu tư vốn mạo hiểm.
Báo cáo lưu ý rằng, có những rủi ro với các khoản đầu tư như vậy vì chúng thường đi kèm với các lợi ích vô hình khác, trong đó có việc chuyên môn của Mỹ được chuyển giao cho các công ty có trụ sở tại Trung Quốc.
“Mặc dù dữ liệu của Crunchbase cho thấy đầu tư ra nước ngoài của Mỹ ít vào các công ty về trí thông minh nhân tạo của Trung Quốc, nhưng hoạt động tài chính, liên kết thương mại, và chuyên môn ngầm như thế, mà được chuyển từ các nhà đầu tư có trụ sở tại Mỹ sang các công ty mục tiêu trong hệ sinh thái trí thông minh nhân tạo đang bùng nổ của Trung Quốc, thì mang ý nghĩa vượt ra ngoài lĩnh vực kinh doanh”, báo cáo nêu rõ.
“Đặc biệt, các khoản đầu tư vốn mạo hiểm giai đoạn đầu có thể mang lại lợi ích vô hình ngoài vốn, bao gồm việc cố vấn và huấn luyện, công nhận tên tuổi, và cơ hội kết nối mạng lưới. Do đó, đầu tư ra nước ngoài của Mỹ vào công nghệ Trung Quốc, và đặc biệt là trí thông minh nhân tạo, đáng được chú ý và theo dõi thêm”.
Các công ty Mỹ đầu tư vào các công ty trí thông minh nhân tạo Trung Quốc Các khoản đầu tư của Mỹ vào các công ty về trí thông minh nhân tạo có trụ sở tại Trung Quốc đã bị chỉ trích trong những năm gần đây, vì mức độ kiểm soát của chính quyền Trung Quốc đối với các công ty như vậy.
Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), vốn cai trị Trung Quốc trong trại thái một quốc gia độc đảng, đã ban hành một số luật bắt buộc các công ty có trụ sở tại Trung Quốc cung cấp tất cả dữ liệu mà họ sở hữu cho chính quyền này khi có yêu cầu.
Điều này có nghĩa là bất kỳ dữ liệu hoặc công nghệ nào do các công ty có trụ sở tại Trung Quốc phát triển với sự hậu thuẫn của Mỹ đều có thể được ĐCSTQ trực tiếp sử dụng để cải thiện khả năng quân sự của mình, phù hợp với chiến lược “kết hợp quân-dân sự” của chính quyền này.
Hơn nữa, những khoản đầu tư như vậy trực tiếp thúc đẩy những nỗ lực của Trung Quốc nhằm vượt qua Mỹ để trở thành cường quốc công nghệ hàng đầu.
Điều này được thể hiện qua giá trị của các khoản đầu tư được thực hiện bởi các nguồn từ Mỹ vào các công ty trí thông minh nhân tạo của Trung Quốc. Các giao dịch đầu tư liên quan đến các nguồn từ Mỹ chỉ chiếm 17% tổng số giao dịch vào các công ty trí thông minh nhân tạo Trung Quốc, nhưng chiếm đến 37% tổng giá trị đầu tư của tất cả các giao dịch đó, theo báo cáo cho hay.
Đáng chú ý, các khoản đầu tư của Mỹ cũng bao gồm khoản đầu tư lớn vào các công ty Trung Quốc, mà nghiên cứu của các công ty này có thể mang lại lợi ích rõ rệt cho việc theo đuổi trí thông minh nhân tạo và các hệ thống tự động của quân đội Trung Quốc.
“Một số khoản đầu tư lớn nhất bao gồm khoản đầu tư riêng lẻ của Goldman Sachs vào 1KMXC, một công ty rô-bốt trí thông minh nhân tạo, cũng như khoản đầu tư của ba công ty đầu tư mạo hiểm có trụ sở tại Mỹ vào Geek+, một công ty rô-bốt di động tự động”, báo cáo nêu rõ.
Vụ khinh khí cầu nghi do thám của Trung Quốc dẫn đến Mỹ hủy chuyến công du Bắc Kinh của Ngoại trưởng Antony Blinken vào phút chót và đánh dấu giai đoạn căng thẳng mới trong quan hệ song phương.
Hai ngày sau khi Lầu Năm Góc thông báo phát hiện một khinh khí cầu “lạ”, mà sau đó Trung Quốc xác nhận là của họ, Tổng thống Joe Biden tiếp thu đề nghị của giới quan chức quốc phòng là tiếp tục theo dõi và tạm thời không bắn hạ khinh khí cầu này, theo Đài CNN. Mỹ “án binh bất động”
Ngày 2.2, Lầu Năm Góc loan tin về sự xuất hiện của một khinh khí cầu trên bầu trời Montana, nơi đặt hầm chứa 100 tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) ở Căn cứ Không quân Malmstrom. Chuẩn tướng Patrick Ryder, người phát ngôn Lầu Năm Góc, cho biết chính phủ Mỹ vài ngày qua vẫn theo dõi khinh khí cầu trong lúc nó băng ngang bầu trời Bắc Mỹ, bên trên độ cao diễn ra hoạt động hàng không dân dụng. Trong buổi họp báo ngày 3.2, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karine Jean-Pierre cho hay các tướng lĩnh Mỹ cho rằng chưa nên bắn hạ khinh khí cầu vì có thể dẫn đến nguy hiểm trên mặt đất, và Tổng thống Biden đồng ý. Tuy nhiên, chính quyền Washington vẫn chưa loại trừ khả năng xử lý khinh khí cầu, nếu có thể đảm bảo mọi thứ an toàn. Theo một quan chức quân sự, Bộ Tư lệnh Bắc Mỹ đang phối hợp với Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) để xác định điểm rơi trong trường hợp bắn khinh khí cầu.
Hôm qua (4.2), Lầu Năm Góc thông báo phát hiện khinh khí cầu thứ hai của Trung Quốc, lần này trên bầu trời Mỹ La tinh. Cùng ngày, Hãng AFP dẫn lời chuyên gia William Kim của tổ chức Sáng kiến Marathon ở Washington D.C cảnh báo rằng trong khi khinh khí cầu đầu tiên có bề ngoài giống loại khảo sát thời tiết, nhưng nó lại có những điểm đặc biệt.
Trung Quốc nói gì về khinh khí cầu “do thám” bị phát hiện ở Mỹ?
Theo đó, phía Mỹ phát hiện khinh khí cầu mang theo những thiết bị điện tử cung cấp chỉ dẫn và thu thập thông tin, được vận hành bằng các bảng điện mặt trời. Nó cũng được trang bị công nghệ điều hướng tiên tiến mà hiện Mỹ vẫn chưa áp dụng. Chuyên gia Kim cũng lưu ý có thể Trung Quốc sử dụng công nghệ trí thông minh nhân tạo (AI) cho khinh khí cầu. Đây là công nghệ cho phép ghi nhận những thay đổi trong không khí, điều chỉnh cao độ và hướng tới nơi muốn đến.
Bên cạnh đó, ông Kim cho hay không dễ bắn hạ một khinh khí cầu. Trong vụ một khinh khí cầu thời tiết “nổi loạn” vào năm 1998, Canada điều hai tiêm kích CF-18 nã hơn 1.000 viên đạn loại 20 mm về phía khinh khí cầu, nhưng không thể bắn rơi nó lập tức. Tất nhiên, một phương án khác là dùng tên lửa không đối không để đối phó, nhưng lúc đó Không quân Hoàng gia Canada không áp dụng vì tốn kém. Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 3.2, khinh khí cầu bị phát hiện trên bầu trời Montana là loại dân sự, phục vụ nghiên cứu khoa học và thời tiết. Khinh khí cầu đã bay lạc sang Mỹ ngoài ý muốn. Đến hôm qua, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cáo buộc giới chính khách và truyền thông Mỹ đã “lợi dụng” vụ việc để làm mất uy tín Bắc Kinh.
Mỹ cam kết sử dụng vũ khí hạt nhân bảo vệ Hàn Quốc
Tại cuộc họp báo chung với Ngoại trưởng Hàn Quốc Park Jin ở Washington D.C hôm 3.2, ông Blinken khẳng định Mỹ vẫn cam kết sử dụng mọi năng lực quân sự hiện có, bao gồm hạt nhân, để bảo vệ Hàn Quốc. Theo Yonhap, một số người bắt đầu đặt nghi vấn về cam kết cũng như sự sẵn sàng của Mỹ trong việc sử dụng vũ khí hạt nhân bảo vệ Hàn Quốc. Và ông Blinken một lần nữa khẳng định Mỹ sẽ làm mọi điều có thể để bảo vệ đồng minh, trong bối cảnh CHDCND Triều Tiên phóng hơn 90 tên lửa trong năm 2022.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của khinh khí cầu Trung Quốc trong không phận Mỹ đã phá hỏng cơ hội hàn gắn quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington thông qua chuyến thăm của Ngoại trưởng Antony Blinken. Lẽ ra chuyến bay của ông Blinken đến Bắc Kinh đã khởi hành vào tối 3.2 (giờ Mỹ). Tuy nhiên, nhà ngoại giao đã gọi điện cho ông Vương Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị – Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại T.Ư Đảng Cộng sản Trung Quốc, và thông báo hoãn chuyến công du.
“Trong cuộc điện đàm hôm nay (3.2) với ông Vương Nghị, tôi khẳng định sự hiện diện của khinh khí cầu do thám trong không phận Mỹ đã vi phạm sự toàn vẹn lãnh thổ Mỹ và luật quốc tế, và đó là hành vi vô trách nhiệm. Việc (Trung Quốc) quyết định hành động như thế vào thời điểm trước chuyến thăm của tôi đã gây bất lợi cho những cuộc thảo luận thực chất mà chúng tôi chuẩn bị”, Reuters dẫn lời ông Blinken. Nhà ngoại giao nói rằng Mỹ chắc chắn rằng khinh khí cầu trên có mục đích do thám
Chip là mục đích của cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trung Quốc được cho là đã chuẩn bị một gói hỗ trợ cho ngành công nghiệp bán dẫn của mình. Tuy nhiên, nước này đang tạm dừng kế hoạch vì sự bùng phát trở lại của dịch bệnh COVID-19.
Theo Reuters, Trung Quốc đang nghiên cứu gói hỗ trợ trị giá 1 nghìn tỷ nhân dân tệ (gần 146 tỷ USD). Tuy nhiên, như Bloomberg trích dẫn các nguồn quen thuộc với vấn đề này, các quan chức hàng đầu đang tranh luận về cách tránh xa các khoản trợ cấp tốn kém.
Những khoản trợ cấp này từ trước đến nay cho thấy rất ít tác dụng, hơn nữa lại khuyến khích nạn tham nhũng nghiêm trọng và các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ. Thay vào đó, họ đang tìm kiếm những cách thay thế để hỗ trợ các nhà sản xuất chip trong nước. Có thể sử dụng các cách như hạ giá thành vật liệu bán dẫn.
Theo hãng truyền thông tiếng Trung Sound Of Hope, có hai lý do dẫn đến việc tạm dừng trợ cấp.
Thứ nhất, nó đã làm trầm trọng thêm những khó khăn tài chính của Trung Quốc, cùng với việc chính phủ đã tiêu tốn quá nhiều để đối phó với đại dịch.
Neil Thomas, nhà phân tích tại Công ty Tư vấn Rủi ro Chính trị Eurasia Group, cho biết, “Việc tập trung vào công nghệ cho thấy chính quyền của ông Tập đang sử dụng sự đổi mới như một vụ cá cược để giải quyết các vấn đề kinh tế của Trung Quốc và cho thấy sự phụ thuộc của nước này vào công nghệ phương Tây. Một vụ đặt cược lớn vào tương lai của Trung Quốc.”
Thứ hai, theo một số chuyên gia, chính phủ Trung Quốc đã nhận ra rằng họ không có khả năng phát triển chip một cách độc lập.
Theo Bloomberg, chính phủ Trung Quốc đã thất vọng trước hàng chục tỷ USD đổ vào ngành này trong thập kỷ qua. Gói hỗ trợ đã không mang lại những bước đột phá cho phép Trung Quốc cạnh tranh bình đẳng với Hoa Kỳ.
Tạ Thiên, giáo sư tại Trường Kinh doanh Aiken thuộc Đại học Nam Carolina, Hoa Kỳ, cho biết vấn đề không chỉ là tiền mà còn là tài năng và thiết bị. Theo giáo sư, kế hoạch của chính phủ Trung Quốc về hai khoản đầu tư chip quy mô lớn trước đó cuối cùng đã bị phá sản.
Tạ Thiên tin rằng chính quyền Bắc Kinh hiện đang thực hiện kế hoạch Bước nhảy vọt thứ ba. Nó sẽ dẫn đến sự leo thang của các lệnh trừng phạt chip từ Hoa Kỳ.
