Ngoại trưởng giao Trung Quốc Vương Nghị cuối tuần qua đã đến thăm Campuchia để tái khẳng định cam kết của nước ông đối với quốc gia Đông Nam Á này sau khi thủ tướng đương nhiệm của nước này giao lại công việc cho con trai ông sau cuộc bầu cử một chiều vào tháng trước, theo AP đưa tin.
Ông Vương là nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm Campuchia, vài ngày sau khi Hun Sen tuyên bố rằng con trai 45 tuổi của ông và người đứng đầu quân đội nước này, Hun Manet, sẽ thay thế ông để điều hành đất nước.
Eang Sophalleth, phát ngôn viên của Hun Sen, nói với các phóng viên sau cuộc họp rằng, ông Vương bày tỏ Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với thủ tướng mới được bổ nhiệm.
Bộ Ngoại giao Campuchia sau đó đã đưa ra một tuyên bố trích dẫn lời ông Vương bày tỏ sự ủng hộ của Trung Quốc đối với “lãnh đạo chính phủ mới nổi của Vương quốc Campuchia”.
Hun Sen, người đứng đầu chính phủ tại vị lâu nhất ở châu Á, và đảng của ông đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử ở nước này sau khi ngăn cản nhóm đối lập chính – Đảng Ánh nến – phản đối các cuộc thăm dò về mặt kỹ thuật. Các quốc gia phương Tây và các nhóm nhân quyền đã chỉ trích cuộc bầu cử, nói rằng nó không “tự do” và cũng không “công bằng”.
Ông Vương cũng ca ngợi cuộc bầu cử của Campuchia, nói rằng nó diễn ra tự do và công bằng, với hơn 80% người dân Campuchia tham gia trước sự chứng kiến của hàng chục quan sát viên nước ngoài.
Vào ngày 7 tháng 8, Quốc vương Norodom Sihamoni chính thức bổ nhiệm Hun Manet làm thủ tướng mới. Ông sẽ nhậm chức vào ngày 22 tháng 8, khi Quốc hội khóa mới thông qua nội các mới.
Campuchia là một đối tác ngoại giao quan trọng của Trung Quốc, giúp giảm bớt sự chỉ trích đối với Bắc Kinh trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á gồm 10 thành viên, một số thành viên đang có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc ở Biển Đông.
Đổi lại, Trung Quốc đã đạt được một vai trò to lớn trong chính trị và kinh tế Campuchia, như đã thấy trong nhiều dự án, khách sạn và sòng bạc do Trung Quốc tài trợ rải rác khắp nơi.
Các ngân hàng nhà nước của Trung Quốc cũng đã tài trợ cho các sân bay, đường xá và các cơ sở hạ tầng khác được xây dựng bằng các khoản vay của Trung Quốc. Hơn 40% trong số 10 tỷ USD nợ nước ngoài của Campuchia là nợ Trung Quốc.
Vào tháng 6 năm ngoái, Trung Quốc và Campuchia đã động thổ dự án mở rộng cảng hải quân khiến Mỹ và các nước khác lo ngại rằng dự án này có thể trao cho Bắc Kinh một tiền đồn quân sự quan trọng chiến lược trên Vịnh Thái Lan.
Hun Sen vào năm 2019 được cho là đã trao cho Trung Quốc quyền thiết lập căn cứ quân sự tại Căn cứ Hải quân Ream. Ông từ lâu đã phủ nhận điều đó, nói rằng hiến pháp Campuchia nghiêm cấm các cơ sở quân sự nước ngoài.
Nhà lãnh đạo vừa bước sang tuổi 71 vào thứ Bảy tuần trước, nói rằng việc từ chức thủ tướng “vẫn chưa phải là kết thúc” và ông sẽ đảm nhiệm các vị trí khác ít nhất cho đến năm 2033, tức là nhiệm kỳ của ông kéo dài nửa thế kỷ. Ông dự kiến sẽ giữ một lượng lớn quyền kiểm soát với tư cách là chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia của mình và với tư cách là chủ tịch Thượng viện.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đánh giá cao tuyên bố của Thủ tướng Campuchia Hun Sen về mối quan hệ chặt chẽ với Bắc Kinh.
Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21/5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên đã trả lời câu hỏi của phóng viên về tuyên bố của Thủ tướng Campuchia Hun Sen rằng, Campuchia cần dựa vào Trung Quốc và đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc là cần thiết đối với tăng trưởng kinh tế của Campuchia.
„Chúng tôi đánh giá cao tuyên bố của Thủ tướng Hun Sen. Thủ tướng Hun Sen là một chính khách kỳ cựu trong khu vực, và là một người bạn tốt của Trung Quốc“, ông Triệu Lập Kiên cho biết.
Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, với „góc nhìn sâu sắc về chính trị và tầm nhìn chiến lược“, Thủ tướng Hun Sen luôn „giữ quan điểm khách quan và công bằng trong các vấn đề lớn“.
Trước đó, phát biểu tại Hội nghị quốc tế về Tương lai châu Á được tổ chức trực tuyến hôm 20/5, Thủ tướng Hun Sen gọi những chỉ trích cho rằng Campuchia quá phụ thuộc vào Trung Quốc là „không công bằng“.
„Không dựa vào Trung Quốc thì tôi sẽ dựa vào ai? Nếu không nhờ Trung Quốc thì tôi nhờ ai?“, Thủ tướng Hun Sen nói.
Ông Hun Sen cũng cho biết nếu không có Trung Quốc giúp đỡ, Campuchia không thể có vắc xin Covid-19 cho người dân. Ông nói rằng, mặc dù Campuchia đã nhận được lô vắc xin AstraZeneca thông qua chương trình chia sẻ vắc xin toàn cầu COVAX do Liên Hợp Quốc hậu thuẫn, song phần lớn nguồn cung vắc xin cho Campuchia là từ Trung Quốc.
Tại cuộc họp báo, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh Thủ tướng Hun Sen không chỉ „đóng góp xuất sắc vào việc thúc đẩy phát triển đất nước Campuchia và bảo vệ bản sắc của quốc gia, mà còn có những nỗ lực tích cực trong việc duy trì dân chủ hóa quan hệ quốc tế, vì hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới“.
Ông Triệu Lập Kiên khẳng định Trung Quốc luôn coi trọng mối quan hệ với Campuchia và hai nước cũng cam kết tiếp tục xây dựng quan hệ hữu nghị truyền thống, tích cực xây dựng cộng đồng chung tương lai cho cả Trung Quốc và Campuchia.
„Như những lời của Thủ tướng Hun Sen đã nói, sự giúp đỡ của Trung Quốc đối với Campuchia là chân thành và không ràng buộc. Trung Quốc đã và sẽ tiếp tục cung cấp sự giúp đỡ trong khả năng của mình để tạo điều kiện cho Campuchia phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế, để nhân dân hai nước, đặc biệt là người Campuchia, sẽ đạt được những lợi ích cụ thể từ quan hệ hợp tác cùng có lợi giữa Trung Quốc – Campuchia“, người phát ngôn Triệu Lập Kiên nhấn mạnh.
Trung Quốc là nước cung cấp viện trợ phát triển hàng đầu cho Campuchia. Bắc Kinh đã đầu tư hàng tỷ USD cho các dự án cơ sở hạ tầng tại quốc gia Đông Nam Á. Gần đây, Trung Quốc tiếp tục hỗ trợ Campuchia trong việc đối phó với đại dịch Covid-19.
Hồi tháng 2, Campuchia đã nhận 600.000 liều vắc xin Covid-19 Sinopharm do Trung Quốc viện trợ và đích thân Thủ tướng Hun Sen đã ra sân bay để nhận lô vắc xin này. Đây là một phần trong 1 triệu liều vắc xin mà Bắc Kinh cam kết viện trợ cho Campuchia.
Một số nguồn tin tiết lộ Campuchia cho phép Trung Quốc sử dụng một cảng của Campuchia cho mục đích quân sự, cũng như cho phép Trung Quốc triển khai khí tài quân sự trên lãnh thổ Campuchia. Tuy nhiên, Thủ tướng Hun Sen đã phủ nhận thông tin này.
Một tập đoàn nhà nước của Trung Quốc đã giành được hợp đồng xây dựng hạng mục quan trọng của sân bay quốc tế ở thủ đô Phnom Penh của Campuchia.
Hãng tin Nikkei ngày 23/11 đưa tin, Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc (MCC) đã giành được hợp đồng trị giá 405 triệu USD để thiết kế và thi công hạng mục chính của dự án sân bay mới ở Phnom Penh. Đây là dự án có tổng mức đầu tư lên tới 1,5 tỷ USD mà Trung Quốc chi gần như toàn bộ vốn đầu tư.
Sân bay này là một phần trong chiến lược của chính phủ Campuchia nhằm thúc đẩy ngành du lịch trong bối cảnh một số dự án khác trong đó có khu nghỉ dưỡng gần Angkor Wat đối mặt với sự hoài nghi về tính khả thi trong dài hạn.
Với MCC, hợp đồng trên là một chiến thắng mang ý nghĩa quan trọng. Đó là hợp đồng nước ngoài lớn nhất kể từ đầu năm nay của tập đoàn này. Đại dịch Covid-19 đã làm giảm đáng kể dự án ở nước ngoài của MCC trong năm nay. MCC chủ yếu dựa vào các dự án nội địa. MCC và các công ty con đã có một số dự án ở Campuchia, trong đó có dự án phát triển vùng duyên hải gây tranh cãi.
Ngoài MCC, một số đơn vị khác cũng tham gia vào dự án, trong đó có Công ty Kỹ thuật Xây dựng Nhà nước Trung Quốc và công ty Foster & Partners của Anh chịu trách nhiệm thiết kế.
Sân bay Phnom Penh mới có diện tích khoảng 700 hecta sẽ do Công ty Đầu tư Nước ngoài Campuchia OCIC quản lý. Công ty này đã đầu tư 280 triệu USD và nắm khoảng 90% cổ phần dự án trong khi Cơ quan quản lý hàng không dân dụng Campuchia sở hữu 10% còn lại. Sân bay dự kiến sẽ khai thác giai đoạn đầu vào năm 2023.
Trước những nghi ngại về các dự án lớn của Trung Quốc ở tỉnh nghèo Koh Kong, Campuchia nói gì?
Đường bay của Sân bay Quốc tế Dara Sakor. Ảnh: New York Times
Đường bay của Sân bay Quốc tế Dara Sakor do một công ty Trung Quốc xây dựng trông chẳng khác gì một vết sẹo dài ở nơi từng là rừng rậm nguyên sinh của Campuchia, báo New York Times (NYT) bình luận.
Sau khi chính thức hoàn thành vào năm tới, Sân bay Quốc tế Dara Sakor ở tỉnh nghèo Koh Kong, Campuchia sẽ trở thành cơ sở có đường bay dài nhất nước này. Gần đó, các công nhân cũng đang tiến hành chặt hạ cây xanh trong một công viên quốc gia để chuẩn bị khởi công một dự án xây cảng nước sâu lớn, có khả năng tiếp nhận tàu chiến.
Nhà thầu Trung Quốc phụ trách hai dự án sân bay và cảng nước sâu nói trên khẳng định các cơ sở này đều phục vụ mục đích dân sự. Tuy nhiên, lí do khiến một số người hoài nghi là bản thỏa thuận cho thuê đất 99 năm ở Dara Sakor, đặc biệt là khi các dự án nói trên lại được xây dựng giữa rừng sâu.
Các hoạt động ở Dara Sakor và các dự án do nhà thầu Trung Quốc xây dựng ở khu vực lân cận đã dấy lên nhiều hoài nghi và lo ngại rằng Bắc Kinh đang âm thầm biến Campuchia thành một tiền đồn quân sự của họ.
„Vì sao Trung Quốc lại xây một đường băng ở giữa rừng như vậy? Bởi nó sẽ giúp Trung Quốc phát huy được tiềm lực không quân của mình trong khu vực, một điều sẽ thay đổi toàn bộ cuộc chơi“ – Sophal Ear, một nhà khoa học chính trị tại trường Occidental College, Los Angeles, Mỹ nhận định.
Trung Quốc vốn phải cạnh tranh với ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực. Nhưng một số chuyên gia cho rằng, gần đây, Campuchia đang có xu hướng „mở lòng“ hơn với Trung Quốc và quay lưng với Mỹ. Hiện Trung Quốc đã trở thành nhà đầu tư và đối tác thương mại lớn nhất của Campuchia.
Theo các quan chức quân đội Mỹ, mặc dù Bắc Kinh một mực từ chối việc có ý đồ quân sự ở Campuchia, nhưng tại khu vực bờ biển Dara Sakor, Trung Quốc đã đạt được một thỏa thuận độc quyền về dự án mở rộng một căn cứ hải quân của Campuchia.
„Chúng tôi quan ngại rằng đường bay và cảng nước sâu ở Dara Sakor đang được xây dựng cho mục đích quân sự, bởi chúng có quy mô vượt quá so với nhu cầu của các hoạt động thương mại, cả trong thời điểm hiện tại và tương lai“, Trung tá Dave Eastburn, một phát ngôn viên của Lầu Năm Góc, trả lời NYT qua email.
Tuy nhiên, Thủ tướng Hun Sen đã bác bỏ những nhận định cho rằng Campuchia cho phép Trung Quốc hiện diện quân đội ở nước này. Thay vào đó, chính quyền ông Hun Sen khẳng định khu rừng rậm hẻo lánh ở Dara Sakor sẽ trở thành trung tâm hậu cần toàn cầu nhờ sân bay và cảng nước sâu (do Trung Quốc xây dựng).
„Không có chuyện quân đội Trung Quốc hiện diện ở Campuchia, không bao giờ. Và ai nói ra điều này đều là bịa đặt“, phát ngôn viên chính phủ Campuchia Pay Siphan nhấn mạnh. „Có lẽ những người da trắng muốn kìm chân Campuchia, không cho chúng ta phát triển nền kinh tế của mình“.
Thông tin về dự án Sân bay Quốc tế Dara Sakor, dự kiến hoàn thành vào năm 2020. Ảnh: construction-property.com
Báo Mỹ lo ngại về thỏa thuận „bất thường“
Tháng 7 năm nay, một nhóm người mặc quân phục đã đến trước ngôi nhà gỗ của ngư dân Thim Lim ở trong công viên quốc gia lớn nhất Campuchia, và yêu cầu ông Lim rời đi để nhường chỗ cho một dự án của Trung Quốc.
Mảnh đất của Lim nằm trong khu vực mà Campuchia cho tập đoàn Union Development Group (UDG) của Trung Quốc thuê từ hơn 10 năm trước. Điều kì lạ là UDG chưa từng có dự án nào ở nước ngoài, ngoại trừ số đất ở Campuchia.
NYT cho rằng thỏa thuận này đã có nhiều điểm đáng ngờ. Không hề có cuộc đấu thầu công khai nào được tổ chức, nhưng UDG lại được trao một hợp đồng thuê diện tích đất gấp 3 lần diện tích tối đa được quy định trong luật đất đai Campuchia, trong vòng 99 năm. Hơn nữa, công ty Trung Quốc này cũng được miễn tiền thuê đất trong vòng một thập kỷ.
Các tài liệu quảng cáo của UDG về dự án ở Dara Sakor gọi đây là „dự án đầu tư bờ biển lớn nhất, không chỉ ở Đông Nam Á, mà còn trên toàn thế giới“.
Mặc dù với những điều khoản cho thuê hào phóng như vậy, nhưng tình hình ở nơi duy nhất của Dara Sakor đã hoàn thiện và được đưa vào sử dụng – một khu phức hợp nghỉ dưỡng – khá đìu hiu.
Theo quan sát của phóng viên NYT trong thời gian gần đây, sân golf và casino của khu nghỉ dưỡng này hoàn toàn không có khách. Trong khi đó, tại nhà hàng nổi của khu nghỉ dưỡng này, chỉ có duy nhất một gia đình Trung Quốc, nhưng họ lại tự đem theo đồ hải sản trong túi nilon…
Thế nhưng, UDG không hề rút lui sau dự án khu nghỉ dưỡng ế ẩm nói trên, mà thay vào đó công ty này còn xây dựng những công trình lớn hơn, bao gồm đường băng dài 3,2 km và một cảng nước sâu có thể tiếp nhận tàu nặng đến 10.000 tấn.
Trong khi đó, thông tin về cơ quan, đơn vị quản lý các dự án ở Dara Sakor vẫn còn mơ hồ. Nhiều năm qua, UDG vẫn khẳng định dự án này hoàn toàn thuộc về tư nhân.
Tuy nhiên, Tướng Chhum Socheat, Thứ trưởng Quốc phòng Campuchia, nói với NYT rằng cơ quan Hàng không Dân dụng đang quản lý dự án sân bay Dara Sakor, nghĩa là dự án này không thể liên quan tới quân đội Trung Quốc.
Nguồn: SCMP
„Sự mơ hồ“
Tọa lạc cách Dara Sakor hơn 80km lại là một khu nghỉ dưỡng khác do Trung Quốc xây dựng trên đất công viên quốc gia Campuchia. Cơ sở này cũng vắng khách và ế ẩm không kém khu phức hợp ở Dara Sakor, dù có vị trí hướng biển và đầu bếp Trung Quốc.
Tuy nhiên, điều thu hút sự chú ý của mọi người lại là một dự án ở khu vực lân cận: căn cứ hải quân Ream – căn cứ lớn nhất Campuchia.
„Tất cả các dự án này đều bị sự mơ hồ bao phủ, bởi bạn không bao giờ biết rõ điều gì đang diễn ra“, Devin Thorne, đồng tác giả của nghiên cứu có tên „Harbored Ambitions“ do Trung tâm Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến thực hiện, nhận định.
Tháng 7 vừa qua, báo Wall Street Journal cho rằng Trung Quốc được trao „thỏa thuận bí mật“ để tiếp cận một phần căn cứ hải quân Ream trong vòng 30 năm.
Những đồn đoán xung quanh căn cứ Ream đã xuất hiện kể từ khi phía Campuchia thông báo không còn cần người Mỹ giúp đỡ, dù trước đó Mỹ đã chấp thuận yêu cầu tân trang cơ sở huấn luyện và sửa chữa tàu chiến của căn cứ này – những cơ sở do Mỹ đầu tư chi phí xây dựng.
Trung tá Eastburn, phát ngôn viên Lầu Năm Góc cho biết việc chính quyền Campuchia rút lại yêu cầu của mình sau nửa năm là điều „rất bất ngờ, và dấy lên nhiều hoài nghi về kế hoạch của chính phủ Campuchia đối với căn cứ Ream“.
Trả lời về vấn đề này, Tướng Chhum Socheat đã bác bỏ việc Campuchia đã đề nghị Mỹ tài trợ kinh phí sửa sang căn cứ Ream.
„Liệu chúng tôi có buộc phải đề nghị Mỹ phát triển lãnh thổ của mình hay không? Liệu chúng tôi có cần phải cầu Mỹ làm giúp dự án này, dự án kia hay không?“ – Tướng Chhum Socheat nói.
Tuy nhiên, trong một bức thư gửi Bộ Quốc phòng Campuchia ngày 8/5, tùy viên quốc phòng Mỹ tại Phnom Penh đã lưu ý rằng phía Campuchia đã „đề nghị Mỹ giúp đỡ sửa sang và tân trang các cơ sở do Mỹ cung cấp tại căn cứ [Ream]“, theo NYT.
Trong thư hồi âm được gửi vào một tháng sau đó, quan chức quốc phòng Campuchia đã đáp rằng „việc sửa chữa và tân trang các cơ sở tại căn cứ không còn cần thiết“.
Thủ tướng Hun Sen và các nghị sĩ Campuchia cáo buộc Mỹ có các động thái ủng hộ và giúp đỡ phe đối lập Campuchia.
Hai năm trước, quân đội Campuchia đã hủy cuộc tập trận chung với quân đội Mỹ, và thay vào đó họ bắt đầu tập trận chung với Trung Quốc. Tới tháng 7 năm nay, Thủ tướng Hun Sen tuyên bố rằng ông đã chi 240 triệu USD trong ngân sách quốc phòng của Campuchia để mua khí tài Trung Quốc.
Trong một cuộc phỏng vấn, phát ngôn viên chính phủ Pay Siphan từng tuyên bố: „Nếu Đại sứ quán Mỹ không ưa chúng tôi, thì họ có thể thu xếp đồ đạc và rời đi“, ông Pay Siphan nói. „Họ là những người gây rối. [Campuchia] đã thấy rõ điều đó khi họ coi thường chúng tôi“.
