Người đứng đầu chính quyền Catalunya, Carles Puigdemont, muốn khởi động tiến trình đòi độc lập cho vùng đất này, sau “thắng lợi” của cuộc trưng cầu dân ý ngày Chủ nhật vừa qua. Sự kiên quyết của cả chính quyền trung ương và vùng đất này có thể đẩy Tây Ban Nha vào tình thế không lối thoát, với những hậu quả chưa thể lường trước. Ngày 3/10, tờ Le Monde của Pháp đánh giá về cuộc trưng cầu dân ý tại xứ Catalunya như sau:

Những diễn biến trong ngày Chủ nhật 1/10 vừa qua giống như là màn diễn của một kịch bản đã soạn sẵn. Thủ tướng Tây Ban Nha, Mariano Rajoy, đã cảnh báo ông không cho phép tổ chức cuộc trưng cầu dân ý bất chấp luật pháp và quyền lực của Nhà nước về nền độc lập của xứ Catalunya. Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha đã ra lệnh cấm. Thế nhưng người đứng đầu vùng Catalunya, Carles Puigdemont, vẫn tiếp tục chống lại tất cả vì “sự chính đáng của dân chúng” và “cam kết” đã đưa ra với những người từng đưa liên minh theo xu hướng ly khai của ông ta lên nắm quyền trong cuộc bầu cử tháng 9/2015.

Cuộc khẩu chiến giữa người đứng đầu chính phủ Tây Ban Nha và chính quyền vùng Catalunya (cả hai không thể đối thoại được với nhau từ nhiều tháng nay) đã báo hiệu một cú sốc không thể tránh khỏi. Nó đã xảy ra một cách khốc liệt, khi cảnh sát quốc gia đã tấn công những người Catalan đi bỏ phiếu. Hậu quả của diễn biến này cho đến nay chưa thể dự báo được.

Người đứng đầu vùng Catalunya đã tỏ thái độ không nhân nhượng trong kế hoạch sẽ tuyên bố độc lập cho địa phương của ông ngay trong tuần này. Phát biểu trên truyền hình trước cả khi công bố kết quả chính thức, ông tuyên bố: “Trong ngày của hy vọng và đau đớn này, các công dân Catalunya đã giành được quyền có một Nhà nước độc lập dưới hình thức một nền cộng hòa”. Ông cũng chỉ trích các “hành vi xâm phạm quyền và tự do” của người dân đã diễn ra ngày hôm đó. Liên tục trong bài diễn văn, Carles Puigdemont nhắc đến châu Âu và yêu cầu một sự trung gian hòa giải của cộng đồng quốc tế. Nhưng thực chất ông khiến cho người nghe hiểu rằng sẽ không chờ đợi đến lúc đó mới hành động, mà khẳng định “sẽ chuyển kết quả của cuộc bỏ phiếu lên Nghị viện Catalunya trong những ngày tới để Nghị viện này có thể hành động phù hợp với luật trưng cầu dân ý”.

Theo bộ luật gây tranh cãi này, một dạng Hiến pháp mini, vừa vô hiệu hóa Luật cơ bản Tây Ban Nha (Hiến pháp), vừa bãi bỏ quy chế tự trị của xứ Catalunya, được thông qua mà không cần thảo luận tại Nghị viện của vùng này ngày 7/9 chỉ với đa số thấp và bị Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha bác bỏ, thì quá trình ly khai sẽ được tuyên bố trong vòng 48 giờ sau khi kết quả trưng cầu dân ý được công bố và nếu như số người muốn ly khai giành phần thắng.

Trừ trường hợp bất ngờ lớn, liên minh ly khai nắm quyền tại Catalunya giữa đảng Junts pel si (Cùng nhau nói Có) và Ứng cử viên cho sự đoàn kết nhân dân (CUP, theo xu hướng thiên tả) sẽ phải tuyên bố độc lập cho Catalunya ngày 4/10. Chương trình hành động của họ sẽ được tiếp tục bằng “tiến trình lập hiến”, với các cuộc thương lượng giữa các đảng phái và với nhà nước Tây Ban Nha. Sau đó nhiều tháng, dự thảo Hiến pháp mới cho Catalunya sẽ được soạn thảo và đệ trình lên một nghị viện mới, gọi là Quốc hội lập hiến, thành lập sau một cuộc tổng tuyển cử mới. Một lãnh đạo của Ciudadanos, phe đối lập chính, giải thích “chính quyền Catalunya có thể kích hoạt ngay từ ngày thứ tư tuần này điều khoản giống như điều 50 của Hiệp ước châu Âu đối với Brexit: bắt đầu một tiến trình đàm phán kéo dài và gay go, cho phép họ kéo dài thời gian để tìm kiếm sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, đồng thời cố gắng củng cố khối ủng hộ ly khai, ngoài đảng CUP, lực lượng hiện nay bị coi là một đồng minh gây phiền phức cho hình ảnh của họ”.

Madrid sẽ phản ứng như thế nào? Rõ ràng Thủ tướng Mariano Rajoy không để mặc một địa phương tuyên bố ly khai mà không có phản ứng gì. Trong trường hợp xảy ra một cuộc phản loạn, luật pháp cho phép ông chấm dứt quyền tự trị của Catalunya và nắm lại quyền kiểm soát cảnh sát địa phương, lực lượng Mossos d’Esquadra.
Việc đơn phương tuyên bố ly khai có thể khiến cho các thẩm phán Tây Ban Nha ra lệnh bắt giữ Carles Puigdemont và các thành viên của chính quyền Catalunya, những người trước đó đã bị khởi tố vì tội sử dụng sai công quỹ để tổ chức trưng cầu dân ý. Theo nhà báo Pháp Xavier Vidal-Folch, một chuyên gia về vấn đề Catalan, nếu điều này diễn ra thì “Nhà nước pháp quyền sẽ thắng thế nhưng hệ thống chính trị của Tây Ban Nha, của các vùng tự trị, sẽ bị thua”. Ông cũng cho rằng sẽ cần phải rất nhiều năm để hàn gắn và chữa lành các rạn nứt trong xã hội.

Các công đoàn lớn tại Catalunya đã kêu gọi tiến hành một cuộc tổng bãi công ngày 3/10 để phản đối các hành động bạo lực của cảnh sát. Các hiệp hội ủng hộ ly khai mạnh nhất cũng đã đưa ra những lời cảnh báo ông Puigdemont: “Chúng tôi chờ đợi cam kết của ông. Chủ tịch, đừng làm gì sai lầm với chúng tôi”.

Việc những người theo xu hướng ly khai cứ dấn bước, còn Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy thiếu một tầm nhìn cụ thể ngoại trừ một tuyên bố thuần túy mang tính chất pháp lý về cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất mà nước này biết đến kể từ khi thành lập nền dân chủ cách đây hơn 40 năm, đã làm dấy lên quan ngại về nguy cơ xảy ra tình huống xấu nhất. Cho rằng tiến trình phục hồi kinh tế sẽ đưa người Catalan “trở lại với lý trí” và các chia rẽ nội bộ trong khối chủ trương ly khai sẽ phá vỡ sự thống nhất của họ, ông Rajoy chờ đợi thời gian sẽ giải quyết được mọi thứ.

Đề xuất duy nhất mà những người theo xu hướng ly khai có thể chấp nhận hiện nay là tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý thực sự, hợp pháp về quyền tự quyết của Catalunya. Họ cho rằng đến nay, thời kỳ đàm phán về các nguyên tắc cấp ngân sách và cải thiện quy chế tự trị cho địa phương này đã chấm dứt. Một lãnh đạo của đảng Cánh tả ủng hộ độc lập cho người Catalan (ERC) tuyên bố thẳng thừng: Ai từ bỏ độc lập sẽ “chết ngay” về chính trị.

Tuy nhiên, người đứng đầu chính phủ Tây Ban Nha chưa bao giờ có ý định mở một cuộc trưng cầu dân ý về quyền tự quyết của địa phương. Hiến pháp không cho phép và đảng Nhân dân Tây Ban Nha cũng không muốn sửa đổi Hiến pháp để cho phép làm điều đó. Tối ngày 1/10, trong một diễn văn lạnh lẽo, Thủ tướng Rajoy đã nhắc lại rằng trên thực tế “không có cuộc trưng cầu dân ý nào tại Catalunya mà đó chỉ là một cuộc trình diễn”, đồng thời bày tỏ vui mừng về việc đã áp dụng chặt chẽ “luật pháp”, như thể ông đã giành thắng lợi.

Nhưng đó là một sai lầm. Cả Madrid và Barcelona không ai giành phần thắng sau ngày 1/10. Người đứng đầu chính quyền Catalan, Carles Puigdemont, đã thành công trong việc huy động hàng nghìn người Catalan xuống đường để bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý về quyền tự quyết đơn phương. Nhưng đó chỉ là một hành động giả tạo, thiếu các bảo đảm dân chủ tối thiểu, với các hòm phiếu không minh bạch và chương trình tin học đầy lỗi cho phép một người bỏ phiếu bỏ được nhiều lần. Cuộc bầu cử kết thúc với kết quả thực sự giễu cợt, chỉ phù hợp với một nền cộng hòa chuối: 90% người tham gia bỏ phiếu thuận cho ly khai, với tỷ lệ đi bầu khoảng 42%, tương đương 2,26 triệu người. Thủ tướng Rajoy còn nhận thất bại kép. Ông không chỉ không thể ngăn chặn cuộc trưng cầu dân ý, như đã cam kết, mà còn bị “sứt mẻ” hình ảnh. Hình ảnh cảnh sát tấn công người biểu tình đã lan khắp thế giới và càng củng cố cho lý lẽ của những người ủng hộ ly khai.

Lê Hoàng

 

Views: 0

„Bạo lực không thể là công cụ của chính trị“! Uỷ ban Liên minh châu Âu khuyên chính phủ Tây Ban Nha hãy đối thoại với phe ly khai Catalan.

Theo báo cáo của chính quyền địa phương Catalonia, có đến 900 người bị thương do đàn áp bằng bạo lực của cảnh sát Liên bang nhằm ngăn chặn cuộc trưng cầu dân ý.

Người đứng đầu chính quyền địa phương Carles Puigdemont yêu cầu Liên minh châu Âu đứng ra hoà giải xung đột, đồng thời tuyên bố kết quả trưng cầu dân ý là có hiệu lực ràng buộc. „Bây giờ đã đến lúc lực lượng cảnh sát Tây Ban Nha, được điều đến để trấn áp cuộc bỏ phiếu, phải rút khỏi Catalan và cần phải thành lập ngay một Uỷ ban điều tra vi phạm nhân quyền“. Sau cuộc trưng cầu dân ý bị Madrid cấm, Puigdemont bàn thảo với cộng sự của mình về các hành động tiếp theo tai Barcelona.

Để giải quyết xung đột nghiêm trọng xảy ra giữa chính quyền địa phương với chính quyền trung ương, Liên minh châu Âu đã kêu gọi các bên nhanh chóng đi đến „đối thoại tay đôi“ với nhau. Người phát ngôn của Uỷ ban-EU nói: „Bạo lực không bao giờ có thể là một công cụ chính trị.“

 

42% số người tham gia, 90% bỏ phiếu thuận

Kết quả bầu cử đã được xác định từ tối Chủ nhật. Theo thống kê của các nhà chức trách Catalan có 2,26 triệu người tham gia trong số 5,3 triệu có quyền bỏ phiếu, như vậy tròn 42%. Trong số những người tham gia có đến 90% bỏ phiếu thuận cho việc tách ra khỏi Liên bang. Puigdemont tuyên bố „Địa phương đã đạt được quyền để thành lập một nhà nước độc lập“.

Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy gặp phe đối lập hôm thứ Hai và buổi chiều ông thảo luận với đảng đối lập mạnh nhất, đảng xã hội chủ nghĩa PSOE. Chủ tịch đảng PSOE nói với truyền thông hôm Chủ nhật „Rajoy nhất thiết phải đối thoại với lãnh đạo Catalan. Ông ấy phải đàm phán, đàm phán và đàm phán để đạt được thoả thuận. Đó là nhiệm vụ của ổng.“

Puigdemont đã cho tiến hành tổ chức trưng cầu dân ý mặc dù có lệnh cấm của bên tư pháp và chính phủ Madrid. Lực lượng cảnh sát Liên bang được điều đến, họ chờ sẵn ở các địa điểm bỏ phiếu và đã thẳng tay đàn áp người dân Catalan. Các Video quay tại chỗ cho thấy, nhiều người bị an ninh đánh toé máu, trẻ em sợ hãi la khóc…gây kinh hoàng cả trong nước Tây Ban Nha và thế giới.

Hôm nay, đại diện của Catalan ở Đức, bà Marie Kapretz, yêu cầu EU vào hoà giải giữa Madrid và Barcelona. „Liệu EU có thể cho phép dùng bạo lực đàn áp dân chúng không?“ là câu hỏi của Kapretz trong đài phát thanh Đức (Deutschlandfunk), „Chúng tôi mong muốn EU gửi ngay một Uỷ ban điều tra tới đó. Điều này quan trọng, vì qua đó cho mọi người thấy, trong EU còn có sự bảo đảm tuân thủ các qui tắc dân chủ.“

Cuộc bỏ phiếu này cũng đã để lại nhiều dấu vết và làm hỗn loạn thị trường tài chính châu Âu. Giá đồng Euro hôm nay chịu áp lực đáng kể. Thị trường chứng khoán Tây Ban Nha bị lỗ trong phiên giao dịch sớm.

Theo Spiegel

Lê Hoàng

Views: 0

• Chính quyền Madrid đàn áp cuộc trưng cầu dân ý tại Barcelone
• Người dân Catalan đòi ly khai khỏi Tây Ban Nha để trở thành một nước cộng hoà.
• Ngày 01.10.2017 khu tự trị Catalan tổ chức bỏ phiếu trưng cầu dân ý và có khoảng 5 triệu người ủng hộ.
• Toà Hiến pháp Tây Ban Nha kết luận cuộc trưng cầu dân ý này ở Catalan là vi hiến và chính quyền Madrid đã lệnh cho lực lượng cảnh sát trấn áp dân Barcelona
• Tại nhiều điểm bỏ phiếu trưng cầu dân ý cảnh sát đã xông vào túm tóc, đấm đạp và vật người xuống nền đất. Họ dùng cả gậy và bắn đạn cao su làm khoảng 500 người bị thương.

Catalan có 7,5 triệu dân là một cộng đồng tự trị của Tây Ban Nha, tọa lạc ở miền đông bắc bán đảo Iberia. Catalan bao gồm bốn tỉnh:

Barcelona:                      5.507.813 người

Girona:                           752.026 người

Lleida:                             439.253 người và

Tarragona:                     805.789 người

Thủ phủ và thành phố lớn nhất Catalan là Barcelona, và cũng là thành phố lớn thứ nhì Tây Ban Nha.

Catalan thuộc „Bốn động cơ của châu Âu“, cùng với Milano của Ý, Lyon của Pháp và Stuttgart của Đức.

Tại sao người Catalan muốn độc lập?

Phong trào đòi độc lập cho Catalan kéo dài 3 thế kỷ nay, bắt đầu từ năm 1714 khi vua Philip V của Tây Ban Nha chiếm Barcelona. Kể từ đó, những người theo chủ nghĩa dân tộc vùng Catalan liên tục đòi quyền tự trị. Thời tướng Francisco Franco lên nắm quyền thủ tướng Tây Ban Nha năm 1939, ông cho thi hành các chính sách đàn áp các nỗ lực tự trị ở Catalan, quét sạch các định chế và ngôn ngữ riêng biệt ở đây.

Phong trào đòi độc lập hiện tại, do Thủ hiến Carles Puigdemont dẫn đầu cho rằng, Catalan có quyền tự quyết về văn hoá, kinh tế và chính trị. Những người ủng hộ cảm thấy khu vực giàu có với 7,5 triệu dân này đã từ lâu, cho đi nhiều hơn nhận lại trong quan hệ với Tây Ban Nha.

Sự ủng hộ ly khai đã phát triển trong vài năm qua khi Tây Ban Nha trải qua những cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài. Nhiều người Catalan vẫn còn giận dữ về quyết định của Toà án Hiến pháp Tây Ban Nha cách đây 7 năm, trong đó các phần của luật tự trị Catalan năm 2006 đã bị hủy bỏ hoặc sửa đổi khiến quyền tự trị của họ không được mở rộng như mong muốn.

Các cuộc thăm dò cho thấy 70% người Catalan muốn được bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý. Tuy nhiên, họ vẫn còn lưỡng lự trước quyết định tách khỏi Tây Ban Nha. Một cuộc khảo sát 2 tháng trước cho thấy 49,4% người Catalan phản đối ly khai trong khi 41,1% ủng hộ độc lập.

Quốc hội Catalan, nơi liên minh của ông Puigdemont chiếm đa số, đã tiến hành các bước chuẩn bị hướng tới ly khai trong hơn 1 năm qua.

Hồi tháng 6, Puigdemont thông báo cuộc trưng cầu dân ý sẽ được tổ chức vào tháng 10 và hỏi cử tri: „Bạn có muốn Catalonia trở thành một nước độc lập dưới hình thức nhà nước cộng hòa hay không?“.

Tháng trước, sau một phiên họp căng thẳng của quốc hội địa phương, các nghị sĩ đã thông qua cái gọi là luật trưng cầu dân ý để mở đường cho cuộc bỏ phiếu.

Nhiều người Catalan, những người nói ngôn ngữ riêng của mình cũng như nói tiếng Tây Ban Nha, cho rằng các khoản tiền thuế của họ đang được dùng để trang trải cho những người miền Nam nghèo khổ, lười biếng sống nhờ vào trợ cấp của chính phủ.

Chính quyền Catalan khẳng định cuộc trưng cầu dân ý sẽ ràng buộc về mặt pháp lý và hứa tuyên bố độc lập khỏi Tây Ban Nha trong vòng 48 giờ sau khi có kết quả bỏ phiếu trong trường hợp phe ủng hộ ly khai giành chiến thắng.

Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy khẳng định cuộc trưng cầu dân ý sẽ không diễn ra và hứa sử dụng tất cả các phương tiện pháp lý để ngăn chặn cuộc bỏ phiếu.

Chính phủ Tây Ban Nha lập luận rằng bất kỳ cuộc trưng cầu nào về độc lập của Catalan là bất hợp pháp vì hiến pháp 1978 của Tây Ban Nha không đưa ra quy định về bỏ phiếu ly khai.

Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha, nơi đã đình chỉ luật trưng cầu dân ý được quốc hội Catalan thông qua hồi tháng 9, đang xem xét liệu luật này có vi phạm hiến pháp hay không.

Tháng 3 năm nay, cựu thủ hiến Catalan Artur Mas đã bị đình chỉ công tác trong 2 năm sau khi bị buộc tội không tuân theo tòa án hiến pháp. Ông Mas đã tổ chức một cuộc trưng cầu độc lập mang tính biểu trưng cách đây 3 năm dù không được tòa án cho phép.

Các thành viên hiện thời của chính quyền Catalan cũng đang phải đối mặt với tòa án về vai trò của họ trong việc thúc đẩy độc lập.

Căng thẳng gia tăng đáng kể trong tuần qua sau khi lực lượng cảnh sát dân sự Tây Ban Nha khám xét hàng chục tòa nhà của chính quyền khu vực tại Barcelona và bắt giữ 14 quan chức cao cấp. Cảnh sát đã thu giữ gần 10 triệu lá phiếu và tịch thu hơn 1,5 triệu tờ rơi, áp phích.

Puigdemont cáo buộc chính phủ Tây Ban Nha can thiệp vào quyền tự trị khu vực và tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Khoảng 40.000 người đã xuống đường ở Barcelona tối 27/9 để phản đối các cuộc khám xét.

Trong bài phát biểu tối 27/9, Thủ tướng Rajoy nói với chính quyền khu vực: „Hãy chấm dứt sự leo thang của chủ nghĩa cực đoan và sự bất tuân một lần và mãi mãi“.

Viễn cảnh

Không ai biết trò chơi đuổi bắt giữa chính quyền Tây Ban Nha và Catalan bao giờ mới kết thúc. Cả hai phía đều không có dấu hiệu nhượng bộ. Puigdemont nói cuộc trưng cầu dân ý sẽ vẫn được tiến hành trong khi Rajoy khẳng định điều ngược lại.

Không loại trừ khả năng chính phủ Tây Ban Nha sẽ dùng điều 155 của hiến pháp, một việc chưa từng có tiền lệ. Điều này sẽ cho phép chính quyền trung ương đình chỉ quyền tự trị của xứ Catalan và tiếp quản để chấm dứt cuộc bỏ phiếu.

Tuy nhiên, sau các cuộc đột kích gây tranh cãi, lựa chọn này nhiều khả năng sẽ phản tác dụng. Việc áp dụng điều 155 không những có thể bị cộng đồng trong và ngoài nước xem là quá nặng tay mà còn khiến người dân Catalan càng muốn độc lập.

 

Lê Hoàng tổng hợp

 

Views: 0