Ngày 12-6, Nhật Bản cho biết vào cuối tuần trước các máy bay chiến đấu của Trung Quốc đã bay ở cự ly gần một cách “bất thường” với các máy bay tuần tra quân sự của Nhật Bản.

“Chúng tôi bày tỏ mối quan ngại sâu sắc với phía Trung Quốc và nghiêm túc yêu cầu (Bắc Kinh) ngăn chặn sự việc tái diễn”, Chánh Văn phòng nội các Nhật Bản Yoshimasa Hayashi cho biết hôm 12-6.

Theo phía Tokyo, vào ngày 7 và 8-6, các máy bay phản lực của Trung Quốc đã tiếp cận ở khoảng cách nguy hiểm với các máy bay tuần tra quân sự của Nhật Bản, có lúc chỉ cách nhau khoảng 45 mét.

Cụ thể, vào ngày 7-6, Bộ Quốc phòng Nhật Bản thông báo một máy bay phản lực J-15 của Trung Quốc, xuất phát từ tàu sân bay Sơn Đông đã truy đuổi một máy bay tuần tra P-3C của Nhật Bản trong khoảng 40 phút.

Nhật Bản phản đối Trung Quốc sau vụ chiến đấu cơ áp sát máy bay tuần tra - Ảnh 1.
Nhật Bản phát hiện tàu sân bay Liêu Ninh có hoạt động bất thường ở Thái Bình Dương
ĐỌC NGAY

Đến ngày 8-6, một tình huống tương tự diễn ra với thời gian kéo dài tới 80 phút, khi chiến đấu cơ J-15 Trung Quốc bay ngang trước mũi chiếc P-3C của Nhật Bản ở khoảng cách chỉ 900 mét.

Chiếc P-3C thuộc Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản có trụ sở tại đảo Okinawa đang tiến hành giám sát vùng biển quốc tế ở Thái Bình Dương.

“Những cách tiếp cận bất thường như vậy của máy bay quân sự Trung Quốc có khả năng gây ra va chạm ngoài ý muốn”, Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết trong một tuyên bố hôm nay 12-6, đồng thời công bố hình ảnh cận cảnh máy bay phản lực J-15 được ghi lại trong sự cố ngày 8-6.

Phía Tokyo khẳng định thêm không có thiệt hại về người và phương tiện trong cả hai vụ việc.

Người phát ngôn Chính phủ Nhật Bản Yoshimasa Hayashi tuyên bố Tokyo sẽ duy trì liên lạc với Bắc Kinh ở nhiều cấp độ khác nhau, đồng thời tăng cường giám sát không phận xung quanh lãnh thổ của mình.

Theo Hãng tin Reuters, vụ việc diễn ra sau khi Nhật Bản phát hiện hai tàu sân bay của Trung Quốc là Liêu Ninh và Sơn Đông lần đầu tiên hoạt động cùng lúc tại Thái Bình Dương.

Bộ Quốc phòng Nhật Bản nói rằng hai chiếc tàu này đều hoạt động gần các đảo xa xôi thuộc chủ quyền Nhật Bản.

Theo Bộ Quốc phòng Nhật, đây là dấu hiệu cho thấy ý định của Bắc Kinh nhằm mở rộng năng lực quân sự vượt ra khỏi biên giới nước này.

Ngay sau đó, Ngoại trưởng Nhật Bản Takeshi Iwaya nói Tokyo đã liên lạc với Bắc Kinh thông qua Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản, và nước này sẽ thực hiện “các bước phù hợp” nếu cần thiết.

Phản hồi về thông tin này, Bắc Kinh khẳng định các hoạt động này là cuộc tập trận “huấn luyện thường kỳ” và “không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào”.

Đây không phải lần đầu tiên Nhật Bản ghi nhận tình huống tương tự. Hồi năm 2014, Tokyo cũng từng phản đối mạnh mẽ khi chiến đấu cơ Trung Quốc tiếp cận ở khoảng cách chỉ 30 mét trên Biển Hoa Đông (East China Sea).

BDN

Views: 8

Ngay cả khi các cường quốc có thể tạo nên một thế giới kết nối với nhau, Washington vẫn có thể không đạt được kết quả họ muốn.

Cuộc đụng độ tại Phòng Bầu dục giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trước toàn thể giới truyền thông, tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng Ukraine “không phải là cuộc chiến của chúng tôi,” và sự chấp thuận của Tổng thống Nga Vladimir Putin đối với bất kỳ cuộc sáp nhập Greenland nào của Mỹ đã làm dấy lên đồn đoán về việc liệu Mỹ có đang từ bỏ mô hình “đồng minh và đối tác” đã tồn tại hàng thập kỷ, để chuyển sang áp dụng cách tiếp cận “các vùng ảnh hưởng” trong đại chiến lược của mình hay không. Những tín hiệu này đã được củng cố bởi bài phát biểu gần đây của Trump tại Ả Rập Saudi, trong đó Tổng thống Mỹ bác bỏ những gì ông xem là xu hướng của các đời tổng thống trước – “nhìn sâu vào tâm can các nhà lãnh đạo nước ngoài và dùng chính sách của Mỹ để phán xét những tội lỗi của họ.”

Lời hứa lớn lao của lý thuyết các vùng ảnh hưởng (spheres of influence) là việc giảm thiểu, nếu không muốn nói là loại bỏ hoàn toàn, nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới. Sau khi các cường quốc phân chia thế giới, giới hạn các lợi ích đã nêu của họ, và tôn trọng sân sau của nhau, họ sẽ có ít tranh chấp hơn và ít lý do hơn để tham gia vào xung đột. Chí ít thì đó là những gì người ta vẫn nói.

Lời hứa này không nên bị xem nhẹ. Trong thời đại của vũ khí hạt nhân và siêu thanh, chiến tranh giữa các siêu cường cần được xem là một trong những mối đe dọa sống còn đối với nhân loại. Chúng ta đang sống trong một thế giới nguy hiểm hơn nhiều so với các giai đoạn sau của Chiến tranh Lạnh. Trong vài năm trở lại đây, nguy cơ xung đột trực tiếp giữa Nga và NATO ở Ukraine ngày càng gia tăng, cùng với đó là sự xấu đi trong quan hệ an ninh với Trung Quốc về vấn đề Đài Loan và Biển Đông, chưa kể đến căng thẳng cường quốc gia tăng ở Sahel và Trung Đông. Kiểm soát vũ khí đang bị đe dọa, và sự suy giảm của thế đơn cực chỉ khiến Washington thêm lo lắng. Nếu các vùng ảnh hưởng làm giảm đáng kể khả năng xảy ra chiến tranh thế giới, thì đó chỉ có thể là điều tốt.

Nhưng xét cho cùng, các vùng ảnh hưởng không thể là giải pháp trong thời đại của chúng ta. Washington đang xác định vùng ảnh hưởng của riêng mình một cách quá rộng và sẽ không được Trung Quốc chấp nhận; trong một thế giới kết nối chặt chẽ, việc phân chia địa lý là cực kỳ khó khăn; và các nước phương Nam toàn cầu đã không còn như trước và hoàn toàn có thể chống lại một cấu trúc như vậy theo những cách trực tiếp và gián tiếp.

Các vùng ảnh hưởng là một kiểu sắp đặt thế giới của các cường quốc. Theo truyền thống, nó là sự phân chia lãnh thổ ngầm giữa các cường quốc, đi kèm với một hiểu biết chung về cách để duy trì trật tự và giải quyết bất đồng. (Việc phân chia này là nhằm phân định các khu vực thống trị, chứ không chỉ đơn thuần là ảnh hưởng, nên “vùng kiểm soát” có lẽ là một cái tên chính xác hơn.) Thuật ngữ này lần đầu tiên được sử dụng trong bối cảnh Trò chơi Lớn (Great Game, cuộc đối đầu giữa Đế quốc Anh và Đế quốc Nga vào thế kỷ 19). Năm 1869, nhà ngoại giao Nga Alexander Gorchakov đã trấn an Lord Clarendon, Ngoại trưởng Anh lúc bấy giờ, rằng Afghanistan nằm “hoàn toàn bên ngoài vùng mà Nga có thể được yêu cầu thể hiện ảnh hưởng của mình.” Một loạt các cuộc tham vấn giữa các cường quốc đã bắt đầu với Hội nghị Vienna vào năm 1814-1815, theo sau là Hội nghị Berlin nổi tiếng năm 1884-1885, nhằm phân chia châu Phi giữa các cường quốc châu Âu. Hệ thống hòa hợp quyền lực của các cường quốc này nhằm mục đích đạt được sự cân bằng quyền lực trên châu Âu lục địa, cũng như phân định các khu vực kiểm soát ở những vùng lãnh thổ xa hơn.

Trong bối cảnh hiện tại, chúng ta có thể hình dung ra một kế hoạch phân chia ngầm giữa ba cường quốc – Mỹ, Nga, và Trung Quốc – như sau: Washington sẽ chiếm ưu thế ở châu Mỹ, châu Âu, một số vùng Trung Đông, Nhật Bản, và Australia; Moscow sẽ có ảnh hưởng tại “vùng lân cận” của Nga; và Bắc Kinh có lẽ sẽ thống trị một phần Đông Á và hầu hết Đông Nam Á. Những cách sắp đặt khác cũng có thể hình dung được.

Xin nói rõ, Mỹ không có chính sách vùng ảnh hưởng chính thức nào, và khó có khả năng xuất hiện một tuyên bố như vậy trong tương lai gần, nếu không muốn nói là không bao giờ. Tuy nhiên, có nhiều dấu hiệu cho thấy một đại chiến lược rất khác đang được thử nghiệm so với những thập kỷ đơn cực kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Chính quyền Biden đã nỗ lực hết mình để duy trì bá quyền Mỹ. Dù đôi khi họ cũng tán thành một trật tự đa cực, nhưng chính sách trên thực tế của họ là duy trì sự thống trị của Mỹ trên toàn cầu và trong mọi khía cạnh của quyền lực: quân sự, kinh tế, và thể chế. Việc chính quyền mới thừa nhận rõ ràng hơn về trật tự đa cực là khởi đầu đầy hứa hẹn cho việc cải cách chính sách đối ngoại của Mỹ.

Và không chỉ có những lời lẽ rõ ràng hơn, các chính sách của chính quyền Trump cũng thực sự tuân theo quan điểm về một thế giới đa cực. Sự hoài nghi của họ đối với chủ nghĩa đa phương và chủ nghĩa toàn cầu, việc gần như loại bỏ viện trợ nước ngoài, chấp nhận mở rộng lãnh thổ ở Tây Bán cầu, và sẵn sàng nhường sân sau cho Nga đều là những khác biệt lớn so với quá khứ. Sau một cuộc thương chiến ngắn ngủi, Mỹ và Trung Quốc giờ đây đã công bố những gì có vẻ là một thỏa thuận đột phá. Trước đây, chính Trump từng bày tỏ sự hoài nghi về việc bảo vệ Đài Loan và thể hiện sự háo hức về một cuộc mặc cả lớn với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Trump cũng sẵn lòng đàm phán một thỏa thuận cắt giảm vũ khí hạt nhân với Nga và Trung Quốc, trong đó ngân sách quốc phòng của mỗi bên bị cắt giảm một nửa. Và trong khi cựu Tổng thống Joe Biden hành động thận trọng và từ chối tái gia nhập thỏa thuận hạt nhân Iran được đàm phán dưới thời Obama, Trump lại chọn khởi xướng các vòng đàm phán lớn với Tehran – từ đó có thể tránh được nguy cơ chiến tranh Trung Đông và thực sự công nhận Cộng hòa Hồi giáo là một tay chơi trong khu vực

Dù vẫn cho thấy dấu hiệu sẵn sàng thỏa thuận ở những nơi khác, nhưng chính quyền Mỹ đã tập trung đặc biệt vào Tây Bán cầu; Rubio thậm chí còn nói về nó như một “ngôi nhà chung.” Việc công khai bày tỏ mong muốn mua lại Kênh đào Panama, Greenland, và Canada cho thấy Mỹ đang tập trung vào châu Mỹ nhiều hơn so với những thập kỷ trước. Những động thái này ẩn ý về sự trở lại của Học thuyết Monroe và có thể là cả Hệ luận Roosevelt năm 1904, trong đó Washington tự cho mình quyền can thiệp vào châu Mỹ. Ngoài ra, các chính sách thuế quan của Washington dành cho các quốc gia Mỹ Latinh cũng ít khắc nghiệt hơn hầu hết các quốc gia khác – đây có lẽ là cái gật đầu đối với mô hình “Pháo đài Châu Mỹ,” nhằm tạo ra một vị trí tại bàn đàm phán cho các quốc gia Mỹ Latinh và một vùng đệm chống lại sự xâm lấn của Trung Quốc.

Nếu Mỹ giới hạn vùng thống trị chỉ ở sân sau của mình và một nhóm đồng minh và đối tác ở châu Âu và châu Á, thì Nga và Trung Quốc có thể sẽ chấp nhận điều đó. Tuy nhiên, tầm nhìn của Washington lại đang dần mở rộng hơn. Việc Trump “lên lớp” Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa tại Phòng Bầu dục với những cáo buộc sai lệch về nạn diệt chủng người da trắng ở Nam Phi là một sự xâm phạm sâu sắc vào chủ quyền của cường quốc hàng đầu châu Phi. Chính quyền Trump cũng đã nhắm vào BRICS, đồng thời quyết định tẩy chay hội nghị thượng đỉnh G-20 sắp tới tại Johannesburg. Và triển vọng kiểm soát các nguồn dự trữ coban có giá trị có lẽ đã giải thích cho sự quan tâm đột ngột của người Mỹ đối với việc hòa giải ngoại giao tại Cộng hòa Dân chủ Congo.

Gần đây nhất, Mỹ đã gây sức ép buộc nhiều nước trên thế giới loại Trung Quốc khỏi nền kinh tế của họ bằng cách sử dụng chính sách thuế quan của mình như một công cụ. Chuyến đi gần đây của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tới Philippines và Nhật Bản cho thấy sự tiếp nối trọng tâm của chính quyền Biden là chống lại Trung Quốc ngay tại sân nhà của Bắc Kinh. Manila hiện là một nút thắt ngày càng quan trọng trong chiến lược đó, vốn cũng gồm một trọng tâm là Đài Loan. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tuyên bố của Washington về quyền khai thác các nguồn tài nguyên đáy biển có giá trị ở vùng biển quốc tế – một việc làm vi phạm chuẩn mực quốc tế – cho thấy rằng Mỹ đang tìm cách tăng cường sự thống trị của mình đối với các tài sản chung toàn cầu.

Rõ ràng, vùng ảnh hưởng mà Mỹ mong muốn trải rộng khắp nơi, vượt xa Tây Bán cầu và các liên minh cốt lõi của riêng họ. Điều chúng ta đang chứng kiến có thể không phải là nỗ lực phân chia thế giới một cách cân bằng giữa các cường quốc, mà là các nhượng bộ có giới hạn về địa lý và các lĩnh vực khác đối với Nga (và có lẽ cả Trung Quốc, như được thể hiện qua những nhượng bộ trong thỏa thuận thương mại gần đây) – tất cả đều nhằm mục đích mở rộng quyền kiểm soát của Mỹ đối với các khoáng sản, chuỗi cung ứng, và khu vực địa lý quan trọng trên khắp phương Nam toàn cầu, cũng như củng cố quyền thống trị đối với các tài sản chung toàn cầu.

Liệu Moscow và Bắc Kinh có chịu chấp nhận một kịch bản như vậy hay không? Nếu doanh số bán năng lượng và quốc phòng của Nga phần lớn không bị ảnh hưởng, và đạt được sự đồng thuận với Washington về Bắc Cực, thì Nga có thể sẽ khá hài lòng. Xét cho cùng, Moscow là cường quốc yếu nhất trong ba cường quốc hàng đầu, với năng lực an ninh hạn chế. Nhưng Trung Quốc đã nổi lên như một đối thủ ngang tầm với Mỹ trên hầu hết mọi lĩnh vực. Bắc Kinh hiện là một đối thủ có tầm ảnh hưởng thực sự toàn cầu về thương mại, đầu tư, công nghệ, và chuỗi cung ứng. Nhờ sự trỗi dậy nhanh chóng, phạm vi lợi ích an ninh của Trung Quốc cũng ngày một lớn hơn. Bắc Kinh từ lâu đã khó chịu với những nỗ lực của Mỹ nhằm giam hãm nước này trong chuỗi đảo thứ nhất. Nói đơn giản, Trung Quốc khó có thể chấp nhận một vùng ảnh hưởng được ấn định chỉ giới hạn ở vùng biển ven bờ của mình.

Cuộc cạnh tranh giữa các siêu cường được Mỹ công khai ủng hộ trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump cũng đã an ninh hóa thương mại và đầu tư toàn cầu, qua đó đánh dấu sự bác bỏ luận thuyết “thế giới phẳng” của thập niên 1990 – thời kỳ hoàng kim của kỷ nguyên đơn cực. Được nhà phân tích địa chính trị Thomas L. Friedman cùng nhiều người khác ủng hộ, lý thuyết này cho rằng sự di chuyển không bị cản trở của hàng hóa, con người, và ý tưởng sẽ ngày càng trở thành tương lai của chúng ta. Biên giới sẽ trở nên dễ xuyên thủng, kinh tế sẽ được thúc đẩy bởi sự chênh lệch giá, an ninh sẽ được tập thể hóa, và các cuộc can thiệp quân sự của phương Tây sẽ chủ yếu mang tính nhân đạo. Thế nhưng, sự trả thù của địa chính trị, được khởi xướng vào năm 2017 với nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của Trump, đã chứng minh rằng thế giới này gồ ghề hơn là bằng phẳng. Địa lý, cùng với chủ nghĩa dân tộc và chủ quyền, hóa ra lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Nhưng sẽ là một sai lầm nếu chúng ta bù đắp quá mức cho những sai lầm của luận thuyết thế giới phẳng bằng cách chấp nhận quan điểm ngược lại – rằng các quốc gia hùng mạnh có thể định hình lại sự phụ thuộc lẫn nhau theo ý muốn của họ, và với chi phí thấp. Thương mại, đầu tư, và chuỗi cung ứng đã được toàn cầu hóa triệt để trong thế kỷ 21 đến mức khó có thể hình dung một sự tách biệt gọn gàng, ngay cả bởi cuộc chiến thuế quan hiện tại. Khi nói đến các nguồn tài nguyên và sản phẩm quan trọng, không một quốc gia nào có thể tự cung tự cấp.

Việc tháo gỡ, định hình lại, và ổn định các chuỗi cung ứng mới theo các tuyến đường được ưa chuộng về mặt địa chính trị có thể mất nhiều năm, thậm chí nhiều chục năm, để hiện thực hóa, với cái giá phải trả là tình trạng khan hiếm và lạm phát đáng kể. Và nhiều chuỗi cung ứng này cũng chạy qua các nước phương Nam toàn cầu, nơi đã thay đổi đáng kể trong những thập kỷ gần đây.

Dự án các vùng ảnh hưởng của thế kỷ 19 đã được hình thành mà bỏ qua phần lớn các quốc gia phương Nam toàn cầu khi đó vẫn là thuộc địa, những nước thực tế không có tiếng nói đối với cách các cường quốc thời đó quyết định vận mệnh của những dân tộc khác nhau. Tuy nhiên, “hệ thống hòa hợp quyền lực” giữa các cường quốc đương đại nhằm phân chia thế giới sẽ vấp phải sự phản đối gay gắt từ một loạt các quốc gia đang phát triển trải dài từ Thành phố Mexico đến Manila. Và sự khác biệt là, ngày nay, một số quốc gia trong nhóm này có thể làm được gì đó để chống lại.

Hơn năm thập kỷ sau khi phi thực dân hóa, các cường quốc tầm trung của phương Nam toàn cầu vô cùng tự hào về quyền tự chủ mà họ khó khăn lắm mới giành được. Họ đã trở nên khôn ngoan hơn nhờ quá trình xã hội hóa do toàn cầu hóa tạo ra. Phần lớn họ hiện cũng có tầm ảnh hưởng lớn trong khu vực. Họ không đủ sức mạnh để sắp xếp lại thế giới theo ý muốn của mình. Nhưng họ có cách để làm phức tạp dự án các vùng ảnh hưởng. Và rất có thể nhiều quốc gia trong số này, dù phải đối mặt với những trở ngại ngắn hạn do sự thay đổi chiến lược của Washington, sẽ trở nên kiên cường hơn trong dài hạn.

Trong ngắn hạn, có thể thấy rõ rằng những thay đổi ở Washington là tin xấu đối với phương Nam toàn cầu, ngay cả đối với những khu vực năng động nhất của nó. Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) có thể mất một phần tư mức tăng trưởng dự kiến trong vài năm tới do các rào cản thương mại mới của Mỹ. Các quốc gia được cho là kém phát triển nhất, hầu hết nằm ở châu Phi, có thể phải chịu các cuộc khủng hoảng nhân đạo và bất ổn lớn hơn.

Ngoài mặt, các quốc gia phương Nam toàn cầu, từ Mexico đến Việt Nam, đã phản ứng với việc Mỹ quay lưng lại với chủ nghĩa toàn cầu trên cơ sở cá nhân, chứ không phải tập thể. Nhưng việc các phái đoàn chính phủ đổ xô đến Washington không phải là dấu hiệu của sự đầu hàng, mà là của chủ nghĩa thực dụng vốn có của phương Nam toàn cầu mới. Các quốc gia này chỉ đơn thuần muốn hạn chế thiệt hại từ chủ nghĩa bảo hộ mới.

Mặt khác, thế giới cũng đã chuẩn bị tốt hơn để vượt qua cuộc nổi loạn thương mại của Washington so với hồi thập niên 1990; trật tự thương mại thế giới đã và đang tiếp tục trở nên đa cực. Ví dụ, tỷ lệ xuất khẩu của ASEAN sang Mỹ đã giảm đều đặn kể từ năm 2000, từ khoảng 24% xuống dưới 15% hiện nay. Ở châu Phi, Mỹ chỉ chiếm một phần nhỏ trong kim ngạch xuất khẩu khi so sánh với nhập khẩu của châu lục này.

Washington hiện đã bị xem là một đối tác không đáng tin cậy, và hệ quả là các tính toán chi phí-lợi ích dài hạn của các quốc gia phương Nam toàn cầu đã thay đổi hoàn toàn. Sự không đáng tin cậy và biến động sẽ tự nhiên thúc đẩy các chiến lược đa dạng hóa. Sự hấp dẫn của các cực kinh tế mới – ASEAN, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, và các quốc gia vùng Vịnh, cùng nhiều quốc gia khác – đã tăng lên đáng kể, trong khi các cường quốc tầm trung đã được xác lập như Liên minh châu Âu, Canada, và Nhật Bản tiếp tục đóng vai trò là nhân tố giúp ổn định hệ thống thương mại toàn cầu.

Các quốc gia phương Nam toàn cầu không ủng hộ một cuộc chiến tranh lạnh mới giữa các cường quốc, hoặc một sự phân chia thế giới thành các vùng ảnh hưởng. Chiến lược phòng bị nước đôi từ lâu đã là phản ứng của họ. Nhưng giờ đây, Washington đang sử dụng công cụ thuế quan để buộc các quốc gia khác phải loại trừ Trung Quốc.

Một phản ứng hợp lý cho bài kiểm tra này là phù thịnh (bandwagoning). Các quốc gia phương Nam toàn cầu có thể chọn Mỹ hoặc Trung Quốc (hoặc trong một vài trường hợp là Nga) làm điểm tựa địa chính trị chính của họ. Nếu phù thịnh trở thành xu hướng mới ở phương Nam toàn cầu, thì đây sẽ là một cú hích cho một thế giới được phân chia thành các vùng ảnh hưởng. Nhưng Washington có thể không phải là bên hưởng lợi ròng. Bất chấp sự cảnh giác của một số quốc gia phương Nam toàn cầu (đặc biệt là ở châu Á) đối với Bắc Kinh, nhiều người trong số họ có thể sẽ đánh giá rằng Trung Quốc là bên ít rủi ro hơn trong hai bên, nếu buộc phải đưa ra lựa chọn. Bắc Kinh hiện đã là một trong những đối tác kinh tế lớn nhất của họ, và giờ đây còn có thể tự xưng là đáng tin cậy hơn Washington.

Cũng có một khả năng hấp dẫn là các quốc gia phương Nam toàn cầu sẽ tránh chọn một cường quốc bảo trợ duy nhất, và thay vào đó, tập trung làm sâu sắc hơn các quan hệ với nhau. Điều này có thể diễn ra dưới hình thức các cấu trúc khu vực mạnh mẽ hơn. Chile và Brazil đang dẫn đầu xu hướng này ở Mỹ Latinh. Nhưng chính ở châu Á, chủ nghĩa khu vực mới thực sự có thể phát triển mạnh mẽ, với ASEAN đã là một ví dụ thành công. Trong những tuần gần đây, ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, và Hàn Quốc đã tuyên bố tăng cường cơ chế ổn định tài chính khu vực của riêng họ, Sáng kiến Chiang Mai. Philippines, vốn bị đe dọa bởi các cuộc xâm nhập bất hợp pháp của Trung Quốc, vẫn sẽ tiếp tục coi Mỹ là đồng minh cốt lõi của mình. Nhưng Manila đang củng cố quan hệ đối tác an ninh với các cường quốc châu Á khác như một bảo hiểm dài hạn chống lại sự biến động của Mỹ.

Hội nhập xuyên khu vực, hiện còn rất yếu, cũng có thể được thúc đẩy. Khối BRICS đang mở rộng nhanh chóng – một liên minh dựa trên lợi ích giữa Nga, Trung Quốc, và một nhóm các quốc gia phương Nam toàn cầu – có thể là nền tảng cho sự hội nhập này. Sự mở rộng nhanh chóng và sức hút ngày càng tăng của BRICS là một tín hiệu về nhu cầu khắc phục những thất bại nghiêm trọng trong hệ thống quốc tế. BRICS không được thiết kế để trở thành, và sẽ không bao giờ trở thành, một câu lạc bộ an ninh. Nhưng với việc Mỹ bị xem là một đối tác không đáng tin cậy, hợp tác địa chính trị vượt ra ngoài các vấn đề kinh tế hẹp hơn đang nổi lên như một lợi ích chung cho các cường quốc tầm trung thuộc BRICS.

Đúng là các vùng ảnh hưởng đã giúp gìn giữ hòa bình ở châu Âu trong phần lớn thế kỷ 19, nhưng sự sắp đặt này không kéo dài. Khi các quốc gia bắt đầu trỗi dậy, lợi ích của họ cũng mở rộng. Khi một quốc gia mới – Đức – vươn lên và cố gắng trở thành một cường quốc, Anh và Pháp đã không thể chấp nhận điều đó. Các tranh chấp bắt đầu nảy sinh, xoay quanh vấn đề thuộc địa, và trở thành những yếu tố gây mất ổn định lớn. Các thỏa thuận như Hội nghị Berlin đã trì hoãn kết cục tồi tệ, nhưng không được lâu. Và sự sụp đổ của hệ thống hòa hợp quyền lực châu Âu đã giải phóng một cuộc thế chiến kinh hoàng vào năm 1914.

Nếu kiểm soát và phân chia lãnh thổ trở thành thước đo mới của quyền lực và thành công, thì bất kỳ hiểu biết nào từng tồn tại giữa các cường quốc ngày nay đều có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Đối với một số cường quốc tầm trung trong trật tự hiện tại, tham vọng của họ đương nhiên sẽ mở rộng khi họ trỗi dậy. Một số thậm chí có thể mong muốn có các vùng kiểm soát của riêng mình. Lời hứa về hòa bình trong một thế giới của các vùng ảnh hưởng cuối cùng có thể chỉ là một ảo ảnh.

BDN

Views: 19

Đài Loan hôm nay 6.6 cáo buộc Trung Quốc làm gia tăng căng thẳng trong khu vực bằng cuộc tuần tra quân sự ‘khiêu khích’ có sự tham gia của máy bay chiến đấu và tàu chiến gần hòn đảo này, theo Reuters.

Cơ quan Phòng vệ Đài Loan thông báo bắt đầu từ giữa chiều nay 6.6, cơ quan này đã phát hiện 21 máy bay quân sự của Trung Quốc, trong đó có cả máy bay chiến đấu J-16, hoạt động cùng với tàu chiến để thực hiện “cái gọi là các cuộc tuần tra sẵn sàng chiến đấu chung” và “quấy rối không phận và vùng biển xung quanh chúng tôi”, theo Reuters.

Cơ quan Phòng vệ Đài Loan cho rằng “những hành động này mang tính khiêu khích cao, gây lo lắng và đe dọa cho khu vực, và trắng trợn làm suy yếu hiện trạng trong khu vực”.

Cơ quan Phòng vệ Đài Loan thường xuyên đưa tin về các “cuộc tuần tra chiến đấu” của Trung Quốc, nhưng thường không đính kèm cáo buộc như thế vào các tuyên bố của cơ quan này.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc chưa bình luận về các tuyên bố trên, theo Reuters.

Ông Trump – ông Tập điện đàm về thương mại, chưa có đột phá

Cuộc tuần tra nói trên diễn ra một ngày sau khi Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump nói chuyện qua điện thoại. Trong cuộc điện đàm đó, ông Tập nói với ông Trump rằng Mỹ phải “xử lý vấn đề Đài Loan một cách thận trọng”, theo Reuters dẫn lại bản ghi chép cuộc gọi của chính phủ Trung Quốc.

Lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức đã nói rằng chỉ có người dân Đài Loan mới có thể quyết định tương lai của họ và chính quyền Đài Loan quyết tâm tăng chi tiêu phòng thủ và củng cố lực lượng phòng vệ.

Dự kiến vào ngày 8.6, ông Lại sẽ tham dự cuộc diễn tập của lực lượng tuần duyên Đài Loan tại thành phố Cao Hùng. Các tàu của lực lượng tuần duyên Đài Loan sẽ được đưa vào tác chiến trong trường hợp xảy ra xung đột với Trung Quốc, theo Reuters.

BDN

Views: 7

Bão từ hay còn gọi là bão Mặt trời có thể gây gián đoạn nhẹ đến thông tin vô tuyến và liên lạc vệ tinh, với khả năng mất liên lạc vô tuyến trong vài giờ.

Bão từ (bão Mặt trời) đang tấn công Trái đất

Một cơn bão Mặt Trời khổng lồ đã tác động đến Trái Đất cuối tuần qua và hiện đang gia tăng cường độ, với khả năng gây ra mất sóng radio và tạo áp lực lớn lên lưới điện.

Theo cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), hoạt động bão Mặt Trời sẽ tiếp diễn trong vài ngày tới, gây ra một cơn bão từ cấp độ G3, trong thang đo thời tiết không gian dùng để theo dõi mức độ nghiêm trọng của bão từ khi va chạm với Trái Đất, dao động từ G1 (nhẹ) đến G5 (cực kỳ mạnh).

NOAA thông tin, cơn bão G3 có thể gây gián đoạn nhẹ đến thông tin vô tuyến và liên lạc vệ tinh, với khả năng mất liên lạc vô tuyến trong vài giờ. Thông báo cũng cảnh báo rằng GPS có thể ngừng hoạt động ở một số khu vực.

“Tốc độ của cơn bão hiện rất nhanh, nhưng cường độ từ trường vẫn đang ở mức trung bình. Có khả năng đạt đến mức G3 hoặc G4 trong giai đoạn đầu này”, Tiến sĩ Tamitha Skov, nhà vật lý thời tiết không gian độc lập, đã đăng trên X. “Một phần mạnh hơn của cơn bão có thể đến sau”.

Bão từ là sự rối loạn tạm thời trong từ trường Trái Đất do dòng hạt tích điện phóng ra từ tầng ngoài cùng của Mặt Trời gây ra. Các khu vực Trung Tây và Đông Bắc nước Mỹ có thể xảy ra gián đoạn hệ thống điện như báo động giả và hệ thống bị tắt tự động, dẫn đến mất điện trên diện rộng. Cơn bão mạnh này cũng được dự báo sẽ tạo ra những dải cực quang tuyệt đẹp trải dài khắp 13 bang của Mỹ vào tối ngày 2/6 và 3/6.

Trong lịch sử, sự kiện Carrington (1859) được biết đến là siêu bão Mặt Trời mạnh nhất được ghi nhận, với năng lượng tương đương 10 tỷ quả bom hạt nhân. Nó gây ra hiện tượng cực quang có thể nhìn thấy ở vùng nhiệt đới, làm hệ thống điện báo toàn cầu bị tê liệt.

Không chỉ lưới điện bị ảnh hưởng, mà các tuyến đường sắt và đường ống cũng bị tê liệt, gây gián đoạn lớn trong hoạt động giao thông và khiến giá nhiên liệu tăng vọt.

Các vệ tinh trên quỹ đạo thấp (như vệ tinh GPS, viễn thông, và thời tiết) có thể bị hỏng do các hạt năng lượng cao từ bão Mặt Trời. Điều này sẽ làm gián đoạn hệ thống định vị GPS, thông tin liên lạc qua điện thoại và internet, và dự báo thời tiết

Sự gián đoạn của GPS và Internet sẽ ảnh hưởng đến các giao dịch tài chính (như chuyển khoản ngân hàng, giao dịch chứng khoán) và hệ thống điều khiển không lưu, gây ra hỗn loạn trong ngành hàng không. Các hệ thống quản lý giao thông (như đèn giao thông, đường sắt) cũng có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến nguy cơ tai nạn.

Công nghệ ghi nhận bão từ ở Việt Nam

Chuyên gia thiên văn học Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam giải thích, bão từ trên thực tế là sự bùng nổ bất thường của các hạt mang điện phóng ra từ Mặt Trời, một hiện tượng được gọi chính xác là sự phun trào nhật hoa (CME). Những dòng hạt mang điện từ Mặt Trời thường ngày vẫn liên tục phóng vào không gian và va chạm với Trái Đất. Dòng hạt mang điện đó được gọi là gió Mặt Trời.

Còn bão từ, hay sự phun trào nhật hoa trên thực tế là sự tăng cường độ đột ngột của gió Mặt Trời do hoạt động bất thường ở một khu vực nào đó trên Mặt Trời với sự xuất hiện của những quầng lửa hoặc các vết đen.

Những vụ bùng nổ hoạt động ở một số khu vực của Mặt Trời thường gây ra những hiệu ứng từ ảnh hưởng tới sinh hoạt của con người ở Trái Đất. Thường thì những vụ phun trào nhật hoa nhỏ, thường dẫn tới những hiệu ứng chúng ta gọi là bão từ hay bão Mặt Trời chỉ gây ảnh hưởng ở mức độ thấp, chẳng hạn như làm gián đoạn sóng truyền hình, radio, điện thoại… có ảnh hưởng tới sức khỏe của con người nhưng mức độ không đáng ngại.

PGS.TS Hà Duyên Châu – nguyên Viện trưởng Viện Vật lý Địa cầu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho hay bão Mặt Trời (còn gọi bão từ) là sự biến thiên mạnh của từ trường Trái Đất.

Khi Mặt Trời hoạt động mạnh, những vết đen xuất hiện trên bề mặt của nó. Từ các vết đen này xảy ra các vụ bùng nổ sắc cầu Mặt Trời, phóng vào vũ trụ sinh ra các chùm plasma (gọi là chùm sắc cầu plasma Mặt Trời).

Chúng bao gồm những phần tử trung hòa về điện, sẽ tác động đến Trái Đất, bao trùm toàn bộ Trái Đất và làm xáo trộn hệ thống từ trường. Tuy gọi là bão nhưng nó tồn tại vô hình, mắt thường không thể nhận biết và chỉ gây ra những tác động cụ thể.

PGS.TS Nguyễn Xuân Anh, Viện trưởng Viện Các khoa học Trái đất cho biết, Việt Nam hiện có hệ thống bốn đài địa từ để ghi biến thiên từ, bão từ cũng như phục vụ công tác nghiên cứu và dự báo bão. Bốn đài này được đặt ở Phú Thụy (Gia Lâm, Hà Nội), Sa Pa (Lào Cai), Đà Lạt (Lâm Đồng) và Bạc Liêu (tỉnh Bạc Liêu).

Tuy nhiên, hiện chỉ có 2 đài ở Phú Thụy và Đà Lạt có khả năng truyền trực tiếp dữ liệu về Viện Vật lý địa cầu cũng như đi quốc tế. Ở Việt Nam, mới chỉ thực hiện nhiệm vụ quan sát liên tục trường từ của Trái Đất và dự báo dài hạn (khoảng 30 ngày). Việc nghiên cứu dự báo bão từ ngắn hạn (khoảng 30 phút/ngày) chưa thực hiện được do chưa đủ thiết bị và số liệu.

Viện Vật lý địa cầu đang có kế hoạch nâng cấp các đài, trạm thu thập số liệu địa từ, điện ly bằng các thiết bị hiện đại ghi từ hiện số nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu trường địa từ và dự báo bão từ.

BDN

Views: 11

Trong khi đang triển khai dự án đào kênh Phù Nam Techo, Campuchia tiếp tục nghiên cứu một tuyến kênh mới dẫn nước từ thượng lưu sông Mê Kông.

Tờ Khmer Times ngày 4.6 dẫn lời Thủ tướng Campuchia Hun Manet xác nhận rằng chính phủ nước này đang nghiên cứu tính khả thi của việc đào một con kênh nối thượng lưu sông Mê Kông với hồ Tonle Sap.

“Tôi đã chỉ đạo Bộ Tài nguyên nước và Khí tượng phối hợp với chính phủ Hàn Quốc thông qua KOICA (Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc) về nghiên cứu tính khả thi của việc xây dựng tuyến kênh từ thượng lưu sông Mê Kông ở Stung Sen, và sau đó nối đến hồ Tonle Sap”, ông phát biểu tại cuộc họp Quốc hội hôm 3.6.

“Mục tiêu là nhằm đảm bảo cân bằng về nước trong lĩnh vực nông nghiệp và hỗ trợ giao thông”, ông nói thêm.

Theo nhà lãnh đạo, trong tương lai, có thể nối dài tuyến kênh này từ hồ Tonle Sap đến khu vực gần Poipet, thúc đẩy hơn nữa hạ tầng giao thông.

“Nếu kênh đào Phù Nam Techo được xây dựng, hệ thống giao thông đường thủy của chúng ta sẽ trở nên quan trọng hơn nữa”, ông nhấn mạnh.

Campuchia nói dự án kênh đào Phù Nam Techo đúng tiến độ, chuẩn bị giai đoạn 2

Ông cho rằng vào giai đoạn này, điều quan trọng là tiến hành các nghiên cứu về kỹ thuật và môi trường để đánh giá tính khả thi của việc kết nối thượng lưu sông Mê Kông ở tỉnh Stung Treng đến khu vực Stung Sen, với khoảng cách gần 70 km.

Nếu thành công, dự án sẽ giúp cân bằng phân phối nước giữa sông Mê Kông và hồ Tonle Sap, trong khi củng cố hệ thống tưới tiêu của quốc gia.

Theo Bộ trưởng Tài nguyên nước và Khí tượng Thor Chetha, Campuchia hiện có hơn 2.000 hệ thống thủy lợi quy mô nhỏ, vừa và lớn trải dài khoảng 70.000 km.

Campuchia còn có 8 hồ chứa lớn với dung tích từ 20 triệu đến 400 triệu m3, chưa kể hơn 1.600 hồ chứa nhỏ. Tổng cộng các hệ thống này lưu trữ khoảng 4.000 tỉ m3 nước, chưa bao gồm lượng nước từ sông Mê Kông và hồ Tonle Sap.

Các nguồn tài nguyên này không chỉ phục vụ cho nông nghiệp mà còn nhiều lĩnh vực khác như công nghiệp, nước sạch và xây dựng.

BDN

Views: 18

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth khẳng định sẽ không để các đồng minh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đơn độc đối mặt với áp lực quân sự và kinh tế ngày càng tăng từ Trung Quốc.

Ông Hegseth chỉ trích Trung Quốc

Theo báo Independent, ngày 31-5, phát biểu lần đầu tiên tại Diễn đàn an ninh Đối thoại Shangri-La ở Singapore, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho biết Washington sẽ tăng cường năng lực phòng thủ ở nước ngoài, để đối phó với những gì mà Lầu Năm Góc coi là mối đe dọa đang phát triển nhanh chóng từ Trung Quốc, đặc biệt là về vấn đề Đài Loan.

Ông cho rằng quân đội Trung Quốc “đang diễn tập cho một tình huống thực sự”: “Chúng tôi sẽ không tô hồng sự việc này. Mối đe dọa từ Trung Quốc là có thật, và nó có thể sắp xảy ra”.

Theo Hãng tin Reuters, đây là một trong những phát biểu mạnh mẽ nhất của ông Hegseth về Trung Quốc kể từ khi đảm nhận ghế bộ trưởng Quốc phòng Mỹ.

Ông cho rằng Trung Quốc giờ đây không chỉ củng cố lực lượng để tái thống nhất Đài Loan, mà còn “tập luyện cho điều đó hằng ngày”.

Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu và không loại trừ sử dụng vũ lực để tái thống nhất đảo Đài Loan.

Các động thái quân sự của Trung Quốc ở Biển Đông cùng với việc phát triển năng lực siêu vượt âm và không gian tiên tiến, theo Independent, đã buộc Mỹ phải thúc đẩy xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa không gian “Vòm vàng” (Golden Dome).

Ông Hegseth cũng chỉ trích Bắc Kinh và tham vọng ở khu vực Mỹ Latin, nhất là những nỗ lực gia tăng ảnh hưởng với kênh đào Panama.

Thúc giục châu Á tăng chi tiêu quốc phòng

Ông nhắc lại cam kết của các chính quyền Mỹ tiền nhiệm về việc tăng cường năng lực quân sự của nước này trong khu vực, nhằm tạo ra khả năng răn đe mạnh mẽ hơn.

Dù cả chính quyền cựu tổng thống Barack Obama và Joe Biden đều từng cam kết xoay trục về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nhưng nguồn lực quân sự của Mỹ ở khu vực thường xuyên được rút sang Trung Đông và châu Âu do căng thẳng từ chiến sự ở Ukraine và Gaza. Trong những tháng đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, tình hình này vẫn tiếp diễn.

Các nước trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương lâu nay vẫn nỗ lực cân bằng mối quan hệ với cả Mỹ và Trung Quốc.

Ông Hegseth cảnh báo việc tìm cách bắt tay với cả hai bên, vừa trông chờ Mỹ hỗ trợ quân sự vừa mong Trung Quốc hỗ trợ kinh tế, sẽ mang lại rủi ro.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cũng có ý đề cập đến việc Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân không đến tham dự sự kiện Đối thoại Shangri-La năm nay: “Chúng tôi có mặt ở đây sáng nay, còn ai đó thì không”.

Ông cũng kêu gọi các quốc gia trong khu vực tăng ngân sách quốc phòng lên tương đương 5% GDP – mức mà các nước châu Âu hiện đang bị yêu cầu phải đáp ứng.

Bộ trưởng Hegseth cũng khẳng định rằng việc Mỹ cam kết hỗ trợ các quốc gia Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ không kèm theo bất kỳ điều kiện chính phủ các nước phải điều chỉnh chính sách văn hóa hay môi trường theo phương Tây.

BDN

Views: 6

Tàu khu trục Lhasa, lớp Type 055, vừa được nâng tầm bắn lên gấp 20 lần thông qua việc tích hợp tàu với máy bay cảnh báo sớm, từ đó cho phép tên lửa hành trình siêu thanh YJ-18 và tên lửa bội siêu thanh YJ-21 trang bị theo tàu đạt tầm bắn tối đa.

Hải quân Trung Quốc (PLAN) đã mở rộng đáng kể tầm bắn của lớp tàu chiến tối tân nhất hiện nay của nước này là tàu chiến Type 055, theo South China Morning Post hôm 29.5. Điều đó cho phép tàu khu trục Lhasa đã có thể xử lý các mục tiêu trên biển và trên không ở tầm bắn trước đây không thể đạt được với hệ thống cảm biến lắp theo tàu.

Còn theo CCTV, tàu khu trục Lhasa có thể tiếp nhận dữ liệu mục tiêu thời gian thực từ các nền tảng máy bay cảnh báo sớm khi tham gia các chiến dịch trên thực tế.

Đột phá trên cho phép các tàu khu trục Trung Quốc triển khai các cuộc tấn công chính xác tầm xa mà không chỉ dựa vào hệ thống radar theo tàu.

Trong cuộc diễn tập bắn đạn thật gần đây của Chiến khu Bắc bộ Trung Quốc, tàu khu trục Lhasa đã nhắm bắn các mục tiêu nhờ vào dữ liệu truyền từ máy bay cảnh báo sớm và trực thăng.

Sự tích hợp này đã tăng mạnh tầm bắn chủ động của tàu. Trong các điều kiện bình thường, tầm phủ radar của một tàu nổi bị giới hạn trong phạm vi từ 48-64 km, đặc biệt đối với những mục tiêu tầm thấp như tên lửa lướt trên mặt biển.

Tuy nhiên, máy bay cảnh báo sớm, do hoạt động trên cao, có thể phát hiện những mối đe dọa ở khoảng cách vượt ngưỡng 400 – 480 km và truyền dữ liệu vị trí mục tiêu thông qua các liên kết được bảo mật về tàu.

Việc tích hợp máy bay cảnh báo sớm với tàu chiến Type 055 có thể nâng tầm tấn công của tàu chiến gấp 15-20 lần.

Trung Quốc khoe UAV ‘tàu sân bay’ đầu tiên trên thế giới

Sự nâng cấp trên đóng vai trò quan trọng để giải phóng tiềm năng tối đa của các vũ khí theo tàu. Tàu khu trục Lhasa được trang bị tên lửa hành trình siêu thanh YJ-18 (467-531 km) và tên lửa bội siêu thanh YJ-21 (hơn 960 km).

Nếu không có dữ liệu nạp từ nền tảng ngoài, tầm bắn của hai dòng tên lửa trên bị giới hạn đáng kể.

BDN

Views: 17