Những thay đổi về mặt cấu trúc trong các vấn đề thế giới vẫn đang tiếp diễn khi năm 2022 sắp kết thúc. Trật tự mới chưa được định hình cụ thể, nhưng vẫn có thể thấy rõ một số đặc điểm.

Một trật tự đang định hình đầy phức tạp

Trang mạng của Viện Nghiên cứu Lowy ngày 13/12 đã đăng bài viết của nhà ngoại giao kỳ cựu New Zealand, Đại sứ Ian Hill đánh giá về những thay đổi cục diện thế giới trong năm qua.

Theo nhà ngoại giao Ian Hill, những thay đổi về mặt cấu trúc trong các vấn đề thế giới vẫn đang tiếp diễn khi năm 2022 sắp kết thúc. Xung đột Nga – Ukraine đã đưa thế giới bước vào một kỷ nguyên phức tạp hơn. Trật tự mới này chưa được định hình cụ thể, nhưng vẫn có thể thấy rõ một số đặc điểm.

Các đặc điểm chính của nó có liên quan với nhau và tác động qua lại. Do đó, chúng không thể được xem xét hoặc giải quyết một cách riêng rẽ. Ông Ian Hill đồng tình với một chuyên gia khi mô tả đó là sự “đa khủng hoảng”.

Nhà ngoại giao kỳ cựu của New Zealand nhận định chúng ta đang trải qua một môi trường quốc tế phức tạp hơn, đầy cạnh tranh và khó lường hơn. Câu chuyện tổng thể ở đây là sự chuyển dịch dần dần dù không đồng đều của quyền lực kinh tế chính trị toàn cầu từ châu Âu-Đại Tây Dương sang các cường quốc mới nổi.

Theo ông Ian Hill, khi cạnh tranh gia tăng giữa các cường quốc, năng lượng, thực phẩm, di cư và dữ liệu… đều có thể bị “vũ khí hóa”. Hiện có sự cạnh tranh lớn hơn trong tiếp cận toàn cầu cho dù trên biển hay trong không gian.

Ông Ian Hill cho rằng sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đang gia tăng – cho dù trong lĩnh vực chính trị, an ninh hay kinh tế. Một số người mô tả cuộc cạnh tranh này giống như “bẫy Thucydides”, theo đó Mỹ là cường quốc lâu đời đang đối phó lại sự trỗi dậy của cường quốc mới nổi Trung Quốc.

“Sự đa cực lộn xộn”

Hơn nữa, chúng ta cũng đang chứng kiến sự xuất hiện của cái mà Đại diện cấp cao chuyên về chính sách an ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Josep Borrell gọi là “sự đa cực lộn xộn”, trong đó các cường quốc cấp hai, chẳng hạn như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Brazil, đang cạnh tranh để bảo vệ lợi ích quốc gia, gây ảnh hưởng và đạt được lợi thế trong môi trường toàn cầu linh hoạt và cạnh tranh hơn này.

Theo quan điểm của nhà ngoại giao kỳ cựu New Zealand, các nước đang phát triển thường muốn tránh bị lôi kéo vào việc chọn bên trong cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày càng tăng giữa các cường quốc.

Tuy nhiên, không có gì đáng ngạc nhiên khi những nước nhỏ cũng muốn tận dụng cuộc cạnh tranh để tạo lợi thế cho riêng mình (bao gồm cả các quốc đảo Thái Bình Dương trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc). Các quốc đảo lo lắng vì cấu trúc toàn cầu hiện tại không mang lại lợi ích cho họ đặc biệt là về biến đổi khí hậu.

Đồng thời, ông Ian Hill chỉ ra rằng sự tổn thương của nền kinh tế toàn cầu đang ngày một rõ ràng hơn. Lạm phát cao quay trở lại và lan rộng do xung đột Nga – Ukraine (giá cả lương thực, năng lượng tăng đột biến). Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt gây tổn hại cho các nước đang phát triển, suy thoái kinh tế toàn cầu cũng sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến Mỹ, châu Âu và Trung Quốc vào năm 2023.

Nhà ngoại giao New Zealand nhận định thế giới đang hướng tới sự “chia tách toàn cầu” – theo đó tìm cách xóa bỏ sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế do những lo ngại về địa chính trị và đại dịch. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đã chuyển sang giai đoạn quan trọng. Các tác động ngày càng tăng của biến đối khí hậu đang làm trầm trọng thêm sự đứt gẫy toàn cầu.

Ông Ian Hill đồng thời cũng cảnh báo các thể chế và quy trình quản trị toàn cầu đang có dấu hiệu bị suy yếu. Trong khi đó, cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc gia tăng đồng nghĩa với căng thẳng và bất ổn gia tăng ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Cùng với khả năng suy thoái kinh tế toàn cầu và sự gián đoạn liên tục phát sinh từ xung đột Nga – Ukraine, điều này ảnh hưởng đến an ninh và sự thịnh vượng của các quốc gia nhỏ.

Hơn nữa, sự đối đầu giữa các nước lớn sẽ càng làm giảm triển vọng hợp tác đa phương hiệu quả trong các vấn đề toàn cầu cấp bách như biến đổi khí hậu, ảnh hưởng tiêu cực đến các nước Thái Bình Dương. Cuối cùng, nhà ngoại giao Ian Hill cho rằng trong một môi trường địa chính trị mang tính đối đầu hơn, các nước nhỏ sẽ càng khó khăn hơn trong việc quản lý mối quan hệ với các cường quốc. Họ sẽ đối mặt với áp lực phải chọn bên: có thể cần phải đưa ra các lựa chọn và một số thỏa hiệp khó xử.

Đây không phải là một vấn đề nan giải mới đối với các nước nhỏ. Việc bảo vệ các lợi ích sống còn của họ sẽ đòi hỏi sự cân bằng thận trọng: trung thành với các nguyên tắc và giá trị được tôn trọng đồng thời thích ứng với các thực tế chiến lược đang thay đổi.

tg&vn

Views: 0

Người châu Âu coi các khoản trợ cấp khổng lồ của Mỹ dành cho xe hơi, năng lượng sạch và chất bán dẫn là mối đe dọa đối với nền kinh tế của họ.

Sau gần hai năm yên bình kể từ lễ nhậm chức của Tổng thống Mỹ Joe Biden, những rạn nứt lớn về chính sách kinh tế đang dần xuất hiện giữa Washington và các đồng minh châu Âu. Trừ phi những rạn nứt này được xử lý khéo léo, tầm nhìn của chính quyền Biden về một trật tự kinh tế toàn cầu mới, trong đó Mỹ hợp tác với các đồng minh và đối tác ở châu Âu và châu Á để ngăn chặn tham vọng của Trung Quốc và Nga, có thể biến thành một trật tự gồm các khối kinh tế cạnh tranh với nhau.

Sau nhiều tháng tức giận âm ỉ, các cuộc cãi vã đã nổ ra vào tuần trước. Thierry Breton, Ủy viên Thị trường Nội bộ của Liên minh châu Âu, tuyên bố ông sẽ rút khỏi các cuộc họp được tổ chức trong tuần này tại Maryland của Hội đồng Thương mại và Công nghệ Mỹ-EU, cơ quan điều phối chính của chính sách kinh tế xuyên Đại Tây Dương. Ông cho biết chương trình nghị sự “đã không còn dành đủ không gian cho các vấn đề mà nhiều bộ trưởng và doanh nghiệp công nghiệp châu Âu quan tâm,” nhắc đến những khiếu nại của EU về các khoản trợ cấp mới của Mỹ dành cho xe điện và năng lượng sạch, vốn gây bất lợi cho các nhà sản xuất xe hơi và các công ty khác của châu Âu. Thay vào đó, ông nói mình sẽ tập trung vào “nhu cầu cấp thiết để duy trì khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu.”

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, người đã đến Washington vào tuần trước để tham dự bữa tiệc cấp nhà nước đầu tiên được tổ chức tại Nhà Trắng kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát, nói rằng các khoản trợ cấp của Mỹ “rất tốt cho nền kinh tế Mỹ, nhưng chúng không được phối hợp đúng cách với các nền kinh tế châu Âu.” Trước chuyến thăm, Bruno Le Maire, Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính Pháp, đã cáo buộc Mỹ theo đuổi chính sách công nghiệp kiểu Trung Quốc.

Các khoản trợ cấp đang được đề cập là một phần của hai đạo luật lớn mà Quốc hội Mỹ thông qua vào đầu năm nay: Đạo luật Giảm Lạm phát (IRA) và Đạo luật CHIPS và Khoa học. IRA cung cấp tới 370 tỷ đô la trợ cấp để đẩy nhanh quá trình sử dụng năng lượng sạch ở Mỹ. Nó bao gồm các khoản tín dụng thuế cho người mua xe điện ở Mỹ – nhưng chỉ khi chiếc xe được lắp ráp ở Bắc Mỹ, và các bộ phận của chúng được sản xuất tại Mỹ hoặc “các đối tác thương mại tự do” có chọn lọc khác – loại quy định có thể gây tổn hại cho các công ty xe hơi châu Âu như Volkswagen và BMW. Trong khi đó, Đạo luật CHIPS cung cấp 52 tỷ đô la trợ cấp cho các công ty bán dẫn để họ xây dựng các nhà máy chế tạo chip cao cấp mới ở Mỹ. Các nhà lãnh đạo châu Âu coi cả hai đạo luật này là trợ cấp không công bằng cho các công ty Mỹ, làm trầm trọng thêm những thách thức về khả năng cạnh tranh của lục địa già, và có khả năng buộc châu Âu phải tham gia cuộc chạy đua trợ cấp tốn kém với Mỹ và Trung Quốc.

Vào tuần trước, chính phủ Hà Lan đã công khai phản đối việc Mỹ gây áp lực buộc các công ty chuyên về thiết bị sản xuất chip lớn của họ, ASML và ASM International, phải cắt đứt quan hệ với Trung Quốc. Mỹ đã phát động một chiến dịch sâu rộng để ngăn chặn việc bán thiết bị bán dẫn và thiết bị sản xuất chip cao cấp cho Trung Quốc, nhưng vẫn chưa thuyết phục được các đồng minh như Nhật Bản và Hà Lan đồng ý. Bộ trưởng Kinh tế Hà Lan Micky Adriaansens nói với Financial Timesrằng đất nước của bà “có quan điểm rất tích cực” về mối quan hệ với Trung Quốc, và rằng châu Âu và Hà Lan “nên có chiến lược riêng” trong việc kiểm soát xuất khẩu sang Trung Quốc.

Một phần nguyên nhân của sự chia rẽ ngày càng tăng này là cuộc chiến của Nga tại Ukraine. Dù Mỹ và châu Âu đã cùng nhau duy trì một mặt trận thống nhất về các lệnh trừng phạt chống lại Nga và cùng nhau viện trợ quân sự cho Ukraine, nhưng châu Âu đã phải trả một cái giá kinh tế đắt hơn nhiều cho cuộc xung đột. Giá khí đốt tự nhiên ở hầu hết các nước châu Âu đã tăng gấp 10 lần so với mức giá tại Mỹ, khiến các ngành công nghiệp châu Âu gặp bất lợi lớn về cạnh tranh. Dù Mỹ đã giúp châu Âu giải quyết tình trạng thiếu hụt khí đốt từ Nga bằng cách xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG), nó đang được bán với giá thị trường – nghĩa là rất cao. Đại sứ Pháp tại Washington, Phillipe Étienne, nói với Foreign Policy: “Chúng tôi rất biết ơn vì Mỹ cung cấp LNG cho châu Âu, nhưng vẫn có những vấn đề về giá cả.”

Về lâu dài, các tranh chấp đang xoáy vào những mục tiêu mâu thuẫn trong các chính sách công nghiệp của chính quyền Biden. Một mặt, Mỹ muốn xây dựng một chuỗi cung ứng mạnh để làm giảm vai trò của Trung Quốc trong việc cung cấp các công nghệ và đầu vào quan trọng cho các ngành công nghiệp trong tương lai. Điều đó đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ với các đồng minh – điều mà chính quyền Mỹ gọi là “hợp tác sản xuất với các nước bạn bè” (friendshoring)– để ngăn chặn sự trùng lặp lãng phí và đảm bảo sự dẻo dai của nguồn cung. Mặt khác, chính quyền Mỹ lại háo hức chứng kiến sự hồi sinh của các công ty chế tạo có trụ sở tại Mỹ, tin rằng sự mất mát của ngành chế tạo  – một phần do cuộc cạnh tranh với Trung Quốc – đã làm suy yếu an ninh của Mỹ và gây tổn hại cho nền kinh tế. Tình trạng mất việc làm trong lĩnh vực chế tạo cũng làm suy giảm sự ủng hộ của cử tri dành cho Đảng Dân chủ ở các bang tập trung vào công nghiệp như Michigan, Pennsylvania, và Wisconsin. Tất cả các biện pháp mới của Mỹ đều có lợi cho các công ty đầu tư vào Mỹ, hơn là vào châu Âu hoặc các đối tác thân thiết khác.

Bộ trưởng Thương mại của Biden, Gina Raimondo – người có cha bị mất việc sau 28 năm làm việc tại nhà máy sản xuất đồng hồ Bulova ở Rhode Island vì công ty chuyển nhà máy sang Trung Quốc – đã nói rõ điều đó trong một bài phát biểu tại MIT hồi tuần trước: “Chúng ta sẽ không chỉ phát minh những công nghệ của tương lai ngay tại nước Mỹ, mà còn chế tạo chúng ngay tại đây.” Không có gì đáng ngạc nhiên khi điều này đã làm mất lòng các đồng minh và đối tác thương mại khác của Mỹ, những người phải đối mặt với viễn cảnh mất thị trường ở Trung Quốc vì Mỹ kiên quyết ép họ chấp nhận những hạn chế mới, chỉ để rồi phải chứng kiến các công ty đa quốc gia chuyển đến Mỹ hoặc mở rộng sản xuất tại Mỹ nhằm tận dụng giá năng lượng rẻ hơn và nguồn trợ cấp hào phóng.

Không chỉ có người châu Âu mới nghĩ như vậy. Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới Ngozi Okonjo-Iweala đang cố gắng bảo vệ quy tắc không phân biệt đối xử— theo đó yêu cầu các đối tác thương mại được đối xử bình đẳng—vốn là cốt lõi của chủ nghĩa đa phương về thương mại suốt 75 năm qua. Bà lập luận rằng có rất ít quốc gia chấp nhận các lựa chọn giữa hai bên mà chính quyền Biden đưa ra. “Nhiều quốc gia không muốn phải chọn giữa hai phe,” bà nói trong một bài phát biểu tại Viện Lowy ở Australia. Việc ép buộc chọn phe có thể làm hỏng tiến trình giải quyết các vấn đề mà Mỹ, Trung Quốc, và các quốc gia khác không có lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác với nhau. Bà cảnh báo “sau cùng, sự phân tách gây ra bởi các chính sách vốn được thiết kế để xây dựng khả năng phục hồi kinh tế và an ninh có thể giống như hành động phản lưới nhà,” gây tổn hại cho sự hợp tác trong các thách thức tập thể như biến đổi khí hậu, đại dịch, hoặc khủng hoảng nợ công.

Những lời của Biden trước bữa tiệc cấp nhà nước với Macron cho thấy ông nhận thức sâu sắc về những lo ngại của châu Âu và sẵn sàng cố gắng cải thiện tình hình. Ông cho biết hai nhà lãnh đạo “đã đồng ý thảo luận về các bước thực tế để điều phối và sắp xếp các cách tiếp cận của chúng tôi,” đồng thời đảm bảo rằng hoạt động chế tạo và đổi mới sẽ được tăng cường “ở cả hai bờ Đại Tây Dương”. Macron lặp lại rằng hai bên đã đồng ý “đồng bộ hóa cách tiếp cận.” “Chúng tôi có thể giải quyết một số khác biệt hiện tại,” Biden nói. “Tôi tin vào điều đó.”

Tuy nhiên, sẽ không dễ để chốt được các chi tiết. Biden thẳng thắn thừa nhận có những “lỗ hổng” trong đạo luật cần phải được sửa chữa. Nhưng vẫn chưa rõ liệu ngôn ngữ của IRA về việc mở rộng trợ cấp cho hàng hóa do các đối tác thương mại tự do sản xuất có bao gồm cả EU hay không. Ngoài ra, có nhiều người trong Quốc hội và chính quyền Mỹ, cũng như trong các ngành công nghiệp như thép và năng lượng mặt trời, những người cam kết tuân thủ nguyên tắc “Nước Mỹ trên hết”, tin rằng Mỹ đáng lẽ ra phải phục hồi ngành chế tạo từ lâu. Họ chắc chắn sẽ phản đối việc mở rộng trợ cấp quá hào phóng.

Biden và các nhà lãnh đạo châu Âu nhận thức rõ rằng họ không thể cho phép xuất hiện một rạn nứt cơ bản xuyên Đại Tây Dương. Hơn bất cứ thời điểm nào kể từ đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh, mối đe dọa kép từ Nga và Trung Quốc đang buộc Mỹ và châu Âu phải hợp tác và giải quyết các tranh chấp kinh tế vốn có thể kéo dài nhiều năm trong những thời kỳ ít căng thẳng hơn – chẳng hạn như tranh cãi kéo dài về trợ cấp cho Airbus và Boeing.

Những lợi ích lớn liên quan đồng nghĩa với việc hai bên sẽ phải tìm ra cách để giải quyết vấn đề. Như Macron đã nói: “Hoàn cảnh này có nghĩa là chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài phải làm việc cùng nhau.”

Edward Alden là chuyên gia bình luận của Foreign Policy, giáo sư tại Đại học Western Washington, và là nghiên cứu viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại. Ông cũng là tác giả của cuốn “Failure to Adjust: How Americans Got Left Behind in the Global Economy.”

Nguồn: Edward Alden, “Biden’s ‘America First’ Economic Policy Threatens Rift With Europe,” Foreign Policy, 5/12/2022

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Views: 0

Views: 0