Trung Quốc được cho là lại điều tàu chiến đến một căn cứ hải quân của Campuchia, trong khi Nhật Bản tăng cường nhân lực quốc phòng cũng như mở rộng quy mô các căn cứ trên các đảo gần Đài Loan.
Nikkei Asia cùng ngày cũng đưa tin Nhật Bản đang tăng cường khả năng phòng thủ trên các đảo xa xôi nhất ở phía nam đất nước. Trong tháng 3, một đơn vị tác chiến điện tử gồm khoảng 50 nhân sự đã đi vào hoạt động tại căn cứ của Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản trên đảo Yonaguni, cách Đài Loan chỉ 110 km. Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự định sớm triển khai tên lửa đất đối không ở đó cũng như mở rộng diện tích căn cứ gấp 1,6 lần quy mô hiện tại.
Mỹ “cải tổ” bộ chỉ huy quân sự ở Nhật Bản
Ngoài ra, Tokyo cũng có kế hoạch mở rộng căn cứ trên đảo Ishigaki gần đó, mới hoạt động được một năm. Bộ Quốc phòng Nhật Bản chưa tiết lộ quy mô mở rộng nhưng hiện đang đàm phán để mua đất. Trên đảo Miyako, một đơn vị tác chiến điện tử dự kiến sẽ được triển khai vào cuối tháng 3.2025.
Phía Philippines cho biết các biện pháp mà nước này sử dụng để đáp trả hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông sẽ bao gồm tăng cường khả năng phòng thủ và biện pháp ngoại giao.
“Phản ứng tương xứng, có chủ ý và hợp lý mà Tổng thống Philippiness nói đến (để đáp trả Trung Quốc ở Biển Đông) không chỉ bao gồm khía cạnh tăng cường năng lực quân sự và phòng thủ với các đồng minh, mà còn nói về việc dốc hết các nỗ lực ngoại giao để giải quyết vấn đề” – người phát ngôn Hội đồng An ninh quốc gia Philippines (NSC) Jonathan Malaya nói ngày 1-4, theo Hãng tin Reuters.
Trả lời phỏng vấn trên truyền hình quốc gia Philippines, ông Jonathan Malaya cho biết các biện pháp đáp trả được Tổng thống Ferdinand Marcos Jr công bố tuần trước là đa chiều.
Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân nói dù Philippines có đưa ra chính sách gì thì điều đó cũng không thể ảnh hưởng đến chủ quyền và quyền lợi trên biển của Trung Quốc, theo Hãng tin Reuters.
Quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc đang căng thẳng sau các sự cố giữa tàu hải cảnh Trung Quốc và tàu Philippines ở Biển Đông.
Chỉ trong vòng chưa đến 20 ngày của tháng 3-2024, hải cảnh Trung Quốc đã ít nhất 2 lần phun vòi rồng vào các tàu Philippines khi Manila làm nhiệm vụ tiếp tế cho quân nhân của họ ở bãi Cỏ Mây.
Hôm 28-3, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. của Philippines tuyên bố nước này sẽ thực hiện các biện pháp đối phó “những cuộc tấn công bất hợp pháp, chèn ép, hung hăng và nguy hiểm” của hải cảnh Trung Quốc ở Biển Đông.
Lúc đó ông Marcos không nêu rõ các biện pháp đối phó này bao gồm những gì, nhưng cho biết chúng sẽ được áp dụng trong những tuần tiếp theo và áp dụng tương xứng, có chủ ý, hợp lý để đáp trả cái gọi là “các cuộc tấn công công khai và liên tục”.
Nhà lãnh đạo Philippines nói nước này không tìm kiếm xung đột với bất kỳ nước nào, nhưng Manila sẽ không thể bị dọa nạt và khuất phục trong im lặng.
Ông Marcos cũng ra lệnh cho chính phủ của mình tăng cường phối hợp về an ninh hàng hải để đương đầu với “một loạt thách thức nghiêm trọng” đối với sự toàn vẹn lãnh thổ và hòa bình.
Trong tuyên bố hôm 28-3, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc Ngô Khiêm tuyên bố: “Trung Quốc sẽ không cho phép Philippines hành động ngoan cố và đó là lý do Trung Quốc phản ứng bằng những hành động chính đáng, kiên quyết và có kiềm chế. Phía Philippines nên nhận ra rằng những hành động khiêu khích sẽ chỉ lợi bất cập hại với họ và việc kêu gọi sự hỗ trợ của nước ngoài sẽ không đem lại kết quả gì”.
Mỹ, Nhật Bản và Philippines sẽ triển khai hoạt động tuần tra chung trên Biển Đông vào cuối năm nay, Politico dẫn lời một quan chức Mỹ và một nhà ngoại giao nắm được tình hình cho biết.
Hoạt động hải quân ba bên là một trong những sáng kiến mà Tổng thống Mỹ Joe Biden, Thủ tướng Nhật Fumio Kishida và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. sẽ thông báo tại hội nghị thượng đỉnh ba bên trong tháng này.
Nhà Trắng dự kiến cũng sẽ thông báo việc đưa Nhật Bản trở thành đối tác công nghệ trong khuôn khổ an ninh AUKUS, Politico dẫn lời một quan chức của Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết.
Hội nghị thượng đỉnh ba bên của lãnh đạo Mỹ – Nhật – Philippines vào ngày 11/4 được coi là nỗ lực chung nhằm đối phó với tình hình leo thang ở khu vực. Phát ngôn viên Nhà Trắng Karine Jean-Pierre nói trong tuyên bố đưa ra tuần trước rằng lãnh đạo 3 nước sẽ thảo luận các phương hướng nhằm “bảo đảm hòa bình và an ninh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, nhưng bà không cho biết cụ thể.
Căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines liên tục gia tăng trên vùng biển tranh chấp, dẫn đến lo ngại xung đột có thể bùng phát.
Hoạt động tuần tra chung trên biển được cho là sự khẳng định mạnh mẽ nhất của chính quyền của Tổng thống Joe Biden trong chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nhằm tập hợp các đồng minh và đối tác để đối phó với ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc về ngoại giao và quân sự ở khu vực.
Mỹ và Philippines trước đây đã tuần tra chung trên biển, nhưng Nhật Bản chưa từng tham gia. Sự tham gia này cho thấy chính phủ của Thủ tướng Kishida muốn đóng vai trò lớn hơn trong bảo đảm an ninh khu vực, bắt đầu từ thông báo năm 2022 về việc tăng gấp đôi ngân sách quốc phòng trong giai đoạn 5 năm.
Nhật Bản có kế hoạch nâng Philippines lên mức quan hệ gần như đồng minh, giống như với Anh và Úc, hãng thông tấn Kyodo đưa tin.
Thủ tướng Kishida đồng ý cung cấp các thiết bị radar giám sát bờ biển cho quân đội Philippines, theo chương trình hỗ trợ an ninh chính thức đã thống nhất với Tổng thống Marcos khi hai người gặp nhau tại Manila tháng 11 năm ngoái.
Nhật Bản và Mỹ chuẩn bị tăng cường quan hệ đối tác an ninh với Anh, Úc và Philippines nhằm đối phó với các nguy cơ, theo các nguồn thạo tin.
Các nguồn tin thạo tin ngày 30.3 cho biết, với các mối quan hệ an ninh chặt chẽ hơn, 5 nước sẽ thúc đẩy các cuộc tập trận chung ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đồng thời tăng cường hợp tác về công nghệ phòng thủ.
Mối quan hệ đối tác mới dự kiến sẽ được thống nhất tại cuộc gặp giữa Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio và Tổng thống Mỹ Joe Biden trong hội nghị thượng đỉnh ngày 10.4 sắp tới tại Washington (Mỹ). Khuôn khổ hợp tác cụ thể được cho là sẽ được công khai trong tuyên bố chung sau hội nghị.
Theo Kyodo News ngày 30.3, Nhật Bản hy vọng có mối quan hệ an ninh mạnh mẽ hơn với 3 đồng minh khác của Mỹ để đối phó các hoạt động ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, những nỗ lực thiết lập một liên minh quân sự mới có thể khiến Trung Quốc khó chịu.
Trong những năm gần đây, Anh đã tăng cường can dự vào khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và có kế hoạch triển khai một nhóm tàu sân bay tấn công tới khu vực này vào năm 2025. Nhật Bản, Mỹ và Anh cũng dự kiến sẽ thảo luận về việc tổ chức các cuộc tập trận chung ở khu vực.
Về Úc, Nhật Bản và Mỹ dự kiến sẽ thảo luận về kế hoạch cải thiện khả năng tương tác và chuyển giao các công nghệ phòng thủ trong cuộc các gặp song phương. Bên cạnh đó, trong hội nghị thượng đỉnh, ông Kishida và ông Biden cũng có thể thảo luận về sự hợp tác của Nhật Bản với đối tác an ninh AUKUS, bao gồm cả những vấn đề về chiến tranh chống tàu ngầm và robot.
Trong chuyến thăm Washington, Nhật Bản – Mỹ – Philippines dự kiến sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh 3 bên để thúc đẩy hơn nữa hợp tác về an ninh hàng hải. Đồng thời, 3 nước cũng dự kiến thảo luận về việc mở rộng các cuộc tập trận chung cũng như viện trợ quốc phòng của Nhật Bản cho Philippines.
Ông Kishida sẽ đến thăm Mỹ với tư cách quốc khách, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một nhà lãnh đạo Nhật Bản kể từ chuyến đi của cố Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe vào năm 2015.
Hiện chưa có thông tin chính thức từ Mỹ, Nhật, Anh, Úc, Philippines về thông tin trên.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo mối đe dọa thật sự của một cuộc xung đột tại châu Âu và cho rằng lục địa này đã bước vào giai đoạn tiền chiến tranh lần đầu tiên từ sau Thế chiến 2.
“Chiến tranh không còn là khái niệm của quá khứ nữa. Nó có thật và nó đã bắt đầu cách đây 2 năm. Điều đáng lo ngại nhất lúc này là gần như mọi kịch bản điều có thể xảy ra. Chúng ta chưa từng thấy tình huống như thế này từ năm 1945”, AFP dẫn lời Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói trong cuộc phỏng vấn với hãng truyền thông LENA của châu Âu ngày 29.3, khi nhắc đến xung đột giữa Nga và Ukraine bùng phát vào tháng 2.2022. “Tôi biết điều đó nghe có vẻ ngạc nhiên, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ hơn, nhưng chúng ta phải làm quen với thực tế là một thời kỳ mới đã bắt đầu: thời kỳ tiền chiến tranh. Tôi không phóng đại. Nó đã trở nên rõ ràng hơn mỗi ngày”, theo Tusk.
Vị Thủ tướng cho rằng phương Tây cần làm mọi thứ để cung cấp vũ khí và trang thiết bị cần thiết cho Ukraine, nước láng giềng của Ba Lan đang trong cuộc xung đột kéo dài hơn 2 năm với Nga.
“Hai năm tới sẽ quyết định mọi thứ”, Thủ tướng Tusk nói và cảnh báo rằng nếu Ukraine thua cuộc thì không ai tại châu Âu có thể cảm thấy an toàn.
Nhiều đồng minh không mặn mà việc đưa bộ binh đến Ukraine
Mặt khác, ông Tusk (cựu Chủ tịch Hội đồng châu Âu) kêu gọi cải thiện mối quan hệ của châu Âu với Mỹ, bất kể ai là người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11 tới. Tuy vậy, ông cũng cho rằng Liên minh châu Âu (EU) nên độc lập và tự chủ hơn trong vấn đề phòng thủ. “Chúng ta sẽ là đối tác hấp dẫn hơn đối với Mỹ nếu chúng ta tự túc hơn về phòng thủ”, ông Tusk nói.
Nga tuyên bố, yêu sách của Mỹ đòi chủ quyền 1 triệu km2 diện tích đáy biển là vi phạm luật pháp quốc tế.
Biển Bering.
RT đưa tin, Bộ Ngoại giao Nga cho biết Nga không công nhận nỗ lực của Mỹ nhằm yêu sách bất hợp pháp đối với 1 triệu km2 diện tích dưới đáy biển, bao gồm cả ở Bắc Cực và Biển Bering.
Đại diện của Nga đã thông báo cho Hội đồng Cơ quan Đáy biển Quốc tế về việc này hôm 25.3. Hội đồng đang họp tại Kingston, Jamaica và hoạt động theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).
Bộ Ngoại giao Nga cho biết trong một tuyên bố: “Mỹ đang đơn phương cố gắng thu hẹp diện tích đáy biển thuộc quyền quản lý của Hội đồng Cơ quan Đáy biển Quốc tế và do đó là của toàn bộ cộng đồng quốc tế”.
Bộ Ngoại giao Mỹ công bố dự án “thềm lục địa mở rộng” vào tháng 12.2023, tuyên bố quyền tài phán rộng khoảng 1 triệu km2 ngoài lãnh hải của mình. Theo UNCLOS, thềm lục địa của quốc gia ven biển có chiều rộng tối thiểu là 200 hải lý tính từ đường cơ sở.
Bộ Ngoại giao Nga cho biết: “Những bước đi đơn phương này của Mỹ không phù hợp với các quy tắc và luật pháp quốc tế”, đồng thời lưu ý rằng Nga “bác bỏ nỗ lực mới nhất của Washington nhằm sử dụng riêng Công ước 1982 để thúc đẩy lợi ích của chính mình”.
Cũng theo UNCLOS, trong mọi trường hợp, quốc gia ven biển có tối thiểu 200 hải lý thềm lục địa. Nếu rìa lục địa tự nhiên vượt quá 200 hải lý thì quốc gia ven biển có thể có thềm lục địa pháp lý rộng hơn 200 hải lý (thường gọi là thềm lục địa mở rộng hoặc thềm lục địa vượt quá 200 hải lý). Tuy nhiên, thềm lục địa không được vượt quá 350 hải lý tính từ đường cơ sở.
Trong trường hợp quốc gia ven biển muốn xác lập thềm lục địa vượt quá 200 hải lý, UNCLOS yêu cầu các quốc gia phải nộp đệ trình lên Ủy ban Ranh giới Thềm lục địa. Thềm lục địa vượt quá 200 hải lý chỉ có thể được xác lập dựa trên khuyến nghị của Ủy ban này. Nga đã đệ trình kiến nghị lên Ủy ban vào năm 2015.
Mátxcơva cáo buộc Washington “tập trung vào các quyền và hoàn toàn phớt lờ các nghĩa vụ của mình” với luật pháp quốc tế. Mặc dù có liên quan đến việc xây dựng UNCLOS nhưng Mỹ chưa bao giờ phê chuẩn công ước này.
Theo Bộ Ngoại giao Nga, Mátxcơva đã gửi công hàm bác bỏ các yêu sách về thềm lục địa của Mỹ đến Washington thông qua các kênh song phương.
Các bản đồ do Bộ Ngoại giao Nga công bố cho thấy Mỹ tuyên bố chủ quyền lãnh thổ ở 6 khu vực, bao gồm ở Bắc Cực và Biển Bering dọc ranh giới biển với Nga.
Washington cũng muốn tuyên bố chủ quyền các phần đáy biển phía bắc Quần đảo Mariana ở Thái Bình Dương, cũng như ngoài khơi bờ biển phía tây California.
Ở Đại Tây Dương, Mỹ đã tuyên bố chủ quyền một vùng đáy biển rộng lớn vượt quá 200 hải lý từ đường cơ sở, cũng như hai phần của Vịnh Mexico dọc biên giới với Mexico và Cuba.
Đài Loan đã kiểm tra hệ thống phòng không trong cuộc tập trận sử dụng tên lửa đất đối không vào sáng sớm nay 26.3.
Hệ thống tên lửa Patriot ở Đài Loan
Trong tuyên bố ngắn gọn, Cơ quan chỉ huy phòng không Đài Loan nói rằng từ 5 giờ đến 7 giờ sáng 26.3, họ đã thực hiện “các cuộc tập trận về kế hoạch tác chiến phòng không tổng thể” bằng cách sử dụng kết hợp tên lửa nội địa Thiên Cung và tên lửa đất đối không Patriot do Mỹ sản xuất, cùng với máy bay và tàu hải quân, theo Reuters.
Cơ quan chỉ huy phòng không Đài Loan còn nhấn mạnh cuộc tập trận nhằm “kiểm tra và xác minh khả năng chỉ huy và kiểm soát tác chiến phòng không chung của ba nhánh (của lực lượng phòng vệ Đài Loan)”, đồng thời khẳng định kết quả là “tốt”.
“Trước tình trạng máy bay và tàu Trung Quốc thường xuyên xâm phạm vùng biển và vùng trời xung quanh Đài Loan, lực lượng phòng không sẽ tiếp tục tăng cường huấn luyện để đối phó các mối đe dọa tiềm tàng”, Bộ chỉ huy lực lượng phòng không Đài Loan tuyên bố.
Phát biểu tại khu Tô Áo ở bờ biển phía đông Đài Loan, phát ngôn viên Cơ quan Phòng vệ Đài Loan Tôn Lập Phương nói rằng dù không có mối liên hệ trực tiếp giữa các cuộc tập trận thường niên như trên với tình trạng căng thẳng hiện nay, mối đe dọa từ Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng lên.
Ông Tôn còn nói với các phóng viên: “Làm thế nào để tăng cường khả năng quân sự tổng thể của chúng tôi là rất quan trọng”.
Trung Quốc xem Đài Loan là một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời, và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để “tái thống nhất”. Trong khi đó chính quyền Đài Loan nói chỉ có người dân Đài Loan mới có thể quyết định tương lai của họ, theo Reuters.
Ngày 25/3, tại Mỹ, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn và Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đồng chủ trì Đối thoại cấp Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam – Mỹ lần 1.
Nhận lời mời của Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken và triển khai thực hiện Tuyên bố chung giữa Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng thống Mỹ Joe Biden tháng 9/2023 về nâng cấp quan hệ Việt Nam – Mỹ lên Đối tác chiến lược toàn diện, ngày 25/3/2024 tại thủ đô Washington D.C., Mỹ, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn và Ngoại trưởng Antony Blinken đã đồng chủ trì Đối thoại cấp Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam – Mỹ lần thứ nhất.
Đây cũng là cuộc đối thoại cấp bộ trưởng đầu tiên giữa Việt Nam và Mỹ kể từ khi hai nước xác lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện.
Ngoại trưởng Antony Blinken vui mừng chào đón Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn tới Washington D.C. để cùng chủ trì cuộc Đối thoại cấp Bộ trưởng Ngoại giao diễn ra đúng nửa năm sau khi hai nước xác lập khuôn khổ quan hệ mới, cho rằng đây là dịp quan trọng để hai bên rà soát và thúc đẩy việc triển khai các thỏa thuận cấp cao giữa hai nước.
Ngoại trưởng Antony Blinken khẳng định Mỹ coi trọng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam, ủng hộ một Việt Nam mạnh, độc lập, tự cường, thịnh vượng, tiếp tục đổi mới, mở rộng hội nhập quốc tế, đảm nhận vai trò ngày càng quan trọng trong ASEAN và khu vực cũng như trên trường quốc tế. Ngoại trưởng Blinken nhấn mạnh cam kết của Mỹ về triển khai khuôn khổ quan hệ mới và các thỏa thuận của Lãnh đạo cấp cao hai nước.
Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn nhất trí với Ngoại trưởng Antony Blinken về ý nghĩa của cơ chế Đối thoại thường niên cấp Bộ trưởng Ngoại giao hai nước. Bộ trưởng khẳng định Mỹ là đối tác có tầm quan trọng chiến lược của Việt Nam, nhấn mạnh việc nâng cấp quan hệ hai nước là quyết định đúng đắn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Lãnh đạo cấp cao hai nước và nỗ lực tăng cường hợp tác song phương, phù hợp với lợi ích của nhân dân hai nước, đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực.
Bộ trưởng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục cùng Mỹ triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ngày càng hiệu quả, thực chất, ổn định, đồng thời mở rộng không gian hợp tác trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thể chế chính trị của nhau, nhằm duy trì đà phát triển trong nhiều thập kỷ tới. Nhân dịp này, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn đã trân trọng chuyển lời thăm hỏi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn và Ngoại trưởng Antony Blinken đã điểm lại những bước tiến trong quan hệ hai nước, rà soát các nội dung hợp tác được triển khai kể từ khi quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện được xác lập từ tháng 9/2023. Quan hệ chính trị ngoại giao ngày càng được củng cố, các hoạt động tiếp xúc và trao đổi đoàn cấp cao diễn ra sôi động. Hợp tác kinh tế – thương mại – đầu tư tiếp tục là động lực quan trọng của quan hệ song phương.
Hợp tác trong các lĩnh vực an ninh- quốc phòng, giáo dục – đào tạo, y tế, khoa học – công nghệ… tiến triển tích cực, hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh tiếp tục là điểm sáng, điển hình là dự án tẩy độc tại sân bay Biên Hòa, số lượng du học sinh Việt Nam tại Mỹ ngày càng tăng… Các lĩnh vực hợp tác mới như ứng phó với biến đổi khí hậu, chuyển đổi năng lượng, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực trong ngành công nghiệp bán dẫn được hai bên quan tâm thúc đẩy.
Hai Bộ trưởng cũng thảo luận về các biện pháp nhằm làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hai nước. Hai Bộ trưởng thống nhất về việc phát huy cơ chế Đối thoại cấp Bộ trưởng Ngoại giao nhằm tăng cường sự hợp tác chặt chẽ giữa hai Bộ Ngoại giao trong triển khai các thỏa thuận cấp cao; thực hiện hiệu quả các cơ chế hợp tác song phương hiện có, trong đó có cơ chế đối thoại về chính trị – an ninh – quốc phòng, đối thoại chính sách quốc phòng, đối thoại nhân quyền; nhất trí tích cực phối hợp tổ chức các hoạt động kỷ niệm 30 năm hai nước bình thường hóa quan hệ trong năm 2025.
Hai bên cũng trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm. Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn đề nghị Mỹ tiếp tục đóng vai trò tích cực, góp phần duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển tại Châu Á – Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương cũng như trên thế giới. Ngoại trưởng Blinken khẳng định Mỹ ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN tại khu vực và sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện ASEAN – Mỹ, đồng thời khẳng định Mỹ ủng hộ hợp tác Mekong – Mỹ, ứng phó với biến đổi khí hậu và các hoạt động gìn giữ hòa bình (PKO) của Liên hợp quốc.
Hai bên cũng trao đổi về vấn đề Biển Đông và nhất trí về tầm quan trọng của hòa bình, an ninh, ổn định, tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông, giải quyết tranh chấp thông qua các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, thực hiện đầy đủ DOC và hướng tới một COC hiệu quả, thực chất.
Cùng ngày, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn gặp Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Jake Sullivan và Tổng Giám đốc Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ (USAID) Samantha Power. Các quan chức Mỹ tái khẳng định coi trọng quan hệ với Việt Nam, những thành quả phát triển mối quan hệ mà hai bên đã đạt được cũng như khẳng định tiếp tục triển khai các thỏa thuận trong thời gian tới.
Dự án xây dựng Kênh đào Funan Techo (Kênh đào Phù Nam) được đưa ra tại phiên họp Quốc hội Campuchia lần thứ 6 vào ngày 19/05/2023. Sau đó, ngày 07/06/2023, Chính phủ Campuchia đã ra quyết định thành lập Uỷ ban liên bộ để triển khai dự án này. Từ khi được công bố, Dự án nhận được sự quan tâm rộng rãi trong giới chuyên gia về sông Mekong nói chung và Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam nói riêng. Nhất là, quan ngại về những tác động gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, sinh thái của cả Việt Nam và Campuchia.
Sơ đồ phác thảo dự án Kênh Funan Techo. Ảnh chụp từ Google Map, RFA vẽ minh họa dựa trên thông số kỹ thuật của Dự án
Kênh đào Funan Techo – Viễn cảnh về dự án trọng điểm phát triển kinh tế của Campuchia
Theo giới nghiên cứu quốc tế, Công ty quốc doanh China Communication Construction của Trung Quốc đã được cho phép thực hiện nghiên cứu khả thi dự án xây dựng Kênh đào Funan Techo từ năm 2021 và được Quốc hội Campuchia quyết định vào tháng 5/2023. Để hiện thực hóa Nghị quyết của Quốc hội và triển khai Quyết định của Chính phủ Campuchia, ngày 11/10/2023, tại Phnompenh, Ủy ban liên Bộ Campuchia do Phó Thủ tướng Sun Chanthol đứng đầu đã thảo luận với đại diện Tổng công ty cầu đường Trung Quốc (CRBC) về dự thảo khung xây dựng kênh đào ra biển có tên gọi Kênh Funan Techo. Ngày 25/10/2023, Thủ tướng Campuchia – Hun Manet cho biết, ông coi Kênh đào Funan Techo là điểm kết nối quan trọng giữa biển và hệ thống giao thông đường thủy nội địa. Khi dự án hoàn thành, kênh đào sẽ góp phần tăng cường hoạt động vận chuyển hàng hóa từ các tỉnh dọc Biển Hồ Tonle Sap ra biển hiệu quả hơn. Ngoài ra, dòng chảy của sông Mekong ra biển sẽ nhanh hơn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các cộng đồng dọc sông. Theo kế hoạch, việc xây dựng diễn ra chỉ trong vòng 4 năm. Kênh nhân tạo này sẽ nối Prek Takeo với Prek Ta Ek và Prek Ta Hing của hệ thống sông Hậu và vào tỉnh Kep. Sau khi hoàn thành, con kênh sẽ đi qua Kandal, Takeo và Kampot. Kênh có chiều dài 180km, rộng 100m ở thượng nguồn, 80m ở hạ lưu, với độ sâu 5.4m. Có hai làn vận chuyển cho phép các tàu thuyền có thể di chuyển an toàn theo hướng ngược nhau cùng lúc. Nếu thành công sẽ giảm được chi phí vận chuyển hàng hóa từ cảng nước sâu về Thủ đô Phnompenh và ngược lại. Theo truyền thông quốc tế, Công ty nhà nước “China Communication Construction” của Trung Quốc đã tiến hành nghiên cứu khả thi dự án từ năm 2021. Công trình này sẽ được tài trợ bởi Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc với số vốn lên đến 1,7 tỷ USD. Dự án nêu trên, Campuchia có tham vọng thay đổi lớn cho ngành hậu cần vận tải, với kỳ vọng nhiều hàng hoá sẽ trực tiếp đến Campuchia bằng cảng biển ở Sihanoukville hoặc Kambot rồi chuyển tải đến các tỉnh trên hành lang vận chuyển của kênh đào này từ Kambot đến Phnompenh. Theo tài liệu của Ủy ban sông Mekong quốc gia Campuchia (CB) gửi Ủy hội sông Mekong (MRC): “Mục tiêu chính của dự án phục hồi giao thông đường thủy này là kết nối lại các tuyến đường thủy nội địa mang tính lịch sử và tự nhiên cho giao thông của cộng đồng địa phương ở Campuchia”.
Bên cạnh đó, về công năng quân sự của Kênh, một số chuyên gia cho rằng, cần được xem xét theo khía cạnh Kênh đào Funan Techo có thể có chức năng lưỡng dụng. Tức là vừa được dùng cho dân sự phát triển kinh tế – xã hội, vừa được sử dụng cho hoạt động quân sự. Tính “lưỡng dụng” được cho là yêu cầu mang tính phổ biến của Trung Quốc ở rất nhiều lĩnh vực, từ sản phẩm thông thường đến công nghệ cao cũng như đối với các hải cảng mà Trung Quốc đang sở hữu ở nhiều nơi trên thế giới. Nhiều chuyên gia quân sự đặt ra khả năng khi các cửa cống trên Kênh đào Funan Techo đóng lại có thể tạo độ sâu cần thiết, đủ để cho tàu quân sự đi từ Vịnh Thái Lan, hay từ căn cứ Ream, vào sâu trong nội địa Campuchia và tiến đến gần về phía biên giới nước này. Và như vậy, Kênh đào Funan Techo không chỉ đơn thuần là một dự án phát triển kinh tế – xã hội mà còn có giá trị lớn về quân sự và tác động mạnh đến tình hình quốc phòng, an ninh của cả khu vực.
Ảnh hưởng của dự án Kênh đào Funan Techo đến sự phát triển kinh tế, môi trường sinh thái vùng hạ lưu sông Mekong
Mặc dù mới ở giai đoạn đầu, nhưng những tác động ảnh hưởng và hệ lụy của Dự án là điều có thể dự báo. Các nhà bình luận quốc tế cho rằng, Dự án Kênh đào Funan Techo sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến vùng hạ lưu sông Mekong trên những phương diện chính sau:
Đe dọa quy hoạch các cảng trung chuyển quốc tế phía Nam Việt Nam
Giới phân tích nhận định, khi Kênh đào Funan Techo được đưa vào sử dụng, các tuyến hàng quá cảnh qua các cảng thuộc khu vực Bà Rịa Vũng Tàu và Thành phố Hồ Chí Minh đi Phnompenh sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực đầu tiên. Điều này chắc chắn đe doạ trực tiếp đến việc quy hoạch các cảng phía Nam Việt Nam thành các cảng trung chuyển quốc tế. Hàng hoá hiện tại về Việt Nam rồi chuyển tải qua Campuchia sẽ giảm đi đáng kể, mà chủ yếu sẽ đi theo đường biển, trực tiếp về Cảng Kambot hoặc Sihanoukville để chuyển tải về Phnompenh và các tỉnh trong nội địa Campuchia. Ở chiều ngược lại, hàng hóa từ nội địa Campuchia cũng theo đường nội địa đi thẳng ra các cảng biển của nước này để đi ra thị trường quốc tế. Phương án trên được cho là sẽ giúp Campuchia không những tiết kiệm lớn về chi phí, mà còn tạo thêm nhiều công ăn việc làm cho người dân và doanh nghiệp của họ. Không những vậy, việc làm vốn đang ở phía Việt Nam sẽ chuyển về Campuchia và các phương tiện vận tải hàng hóa tuyến từ các cảng Việt Nam quá cảnh qua Phnompenh cũng sẽ không còn nhiều việc để làm, các cảng trung chuyển của Việt Nam sẽ trở nên “hoang vắng”. Nếu không tính toán một cách cẩn thận, việc đầu tư vào hệ thống cảng biển trung chuyển từ Việt Nam sang Campuchia sẽ không hiệu quả và gây thất thoát, lãng phí lớn các nguồn lực. Thậm chí, không tránh khỏi hiện tượng thoái lui đầu tư hay khung cảnh đổ vỡ của các nhà đầu tư trên tuyến vận chuyển này.
Theo truyền thông Campuchia, tiềm năng của các cảng khu vực Phnompenh còn rất lớn, trong khi, họ đang bị tắc ở con đường từ biển vào phải qua các tuyến luồng sông Tiền và sông Hậu ở phía Việt Nam. Trong khi đó, tuyến luồng này chưa phải là những ưu tiên cho sự phát triển của hệ thống các cảng, tuyến luồng của phía Việt Nam. Tờ Khmertimes đăng tải, Kênh đào Funan Techo được Chính phủ Campuchia phê duyệt, sẽ là tuyến đường thủy ven biển đầu tiên ở Vương quốc Campuchia – dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn mới nhất nhằm biến quốc gia Đông Nam Á này thành một trung tâm kinh tế và hậu cần mới trong khu vực.
Đồng bằng sông Cửu Long “đói lũ”, cát và phù sa không về gây sạt lở nghiêm trọng
Nước và phù sa lâu nay vốn theo dòng Mekong làm trù phú cho vựa lúa Đồng bằng sông Cửu Long cũng sẽ không còn nữa. Bởi theo tính toán, thì Kênh đào này sẽ lấy đi hàng trăm triệu m3 nước hàng năm từ sông Mekong để chảy ra biển. Vào những năm 1992, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, Kênh đào Kong Chi Mun đã lấy đi khoảng 300m3/giây trong tổng số lưu lượng nước 1600m3/giây vào mùa khô của Đồng bằng sông Cửu Long.
Một dự án khác có tên là Kok In Nan cũng đã gián tiếp lấy đi hàng triệu m3 nước từ hai phụ lưu lớn của sông Mekong là sông Kok và sông Ing ở vùng Chiang Ray thuộc bắc Thái Lan. Hệ thống 14 đập thuỷ điện bậc thềm khổng lồ của Trung Quốc cùng với các công trình thủy điện của Lào và hai công trình đã xây dựng là Kong Chi Mun và Kok In Nan đã và đang gây ra rất nhiều tác động tiêu cực làm cho đồng bằng sông Cửu Long ngày một “đói lũ” trầm trọng trong những năm gần đây. Lượng cát và phù sa bồi đắp từ sông Mekong hiện rất thấp, trong khi cát và phù sa rời khỏi đồng bằng đổ ra Biển Đông và hoạt động khai thác phục vụ xây dựng lại ở mức cao, dẫn đến sụt lún, gây biến dạng dòng sông và để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng.
Theo các chuyên gia, lượng nước chuyển từ 2 phân lưu vào Kênh đào Funan Techo sẽ khiến một lượng nước đáng kể không còn chảy xuống Đồng bằng sông Cửu Long. Mức lũ của vùng Đồng bằng sông Cửu Long hiện tại chỉ bằng khoảng một nửa so với mức trung bình của những năm trước. Bởi lượng nước của sông Mekong chảy vào Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ bị các các đập thủy điện giữ lại mà còn tiếp tục bị trực tiếp lấy đi bởi các con kênh đào như Kong Chi Mun, Kok Ing Nan hay Funan Techo trong tương lai.
Xâm nhập mặn ngày càng sâu ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế sinh nhai của hàng chục triệu người và dẫn đến nguy cơ gây thảm họa sinh thái
Khi Kênh Funan Techo hình thành, sẽ làm cho dòng chảy của sông Mekong thay đổi đáng kể. Do nước sẽ chảy theo kênh đào đổ thẳng ra biển mà không còn đưa cả về phía Đồng bằng sông Cửu Long. Khi đó, cùng với hiệu ứng biến đổi khí hậu, tình trạng xâm nhập mặn sẽ diễn ra sâu hơn, dài hơn và với tính chất ngày càng dữ dội hơn. Tình trạng thiếu nước ngọt phục vụ đời sống sinh hoạt và sản xuất là một trong những thiệt hại to lớn nhất. Nước nhiễm mặn không thể sử dụng để phục vụ cho các mục đích sinh hoạt do nước muối cho tính ăn mòn cao, gây hư hại hệ thống dẫn, chứa nước… Thiếu hụt nước ngọt, nông dân không thể tươi tiêu các loại cây ăn quả, cây hoa màu, lương thực… dẫn đến hệ quả việc sản xuất nông nghiệp bị trì trệ. Nguy hại hơn, đất nhiễm mặn gây ra tác động tiêu cực đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng, thậm chí gây chết hàng loạt. Việc nuôi trồng các loại thủy sản cũng bị thiệt hại nặng nề bởi hiện tượng xâm nhập mặn.
Những vấn đề này sẽ sớm dẫn đến một thảm họa về sinh thái khi Việt Nam là quốc gia ở vị trí cuối cùng ở hạ nguồn của dòng sông Mekong. Môi trường sinh thái, sự đa dạng về sinh học tiếp tục bị đe dọa nghiêm trọng. Kế mưu sinh của hàng chục triệu người dân ở Đồng bằng sông Cửu Long bị biến dạng ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển bền vững của toàn vùng.
Khuyến cáo đáng chú ý của chuyên gia xung quanh Dự án
Giới thạo tin quốc tế cho rằng, tuyến Kênh Funan Techo sẽ là kết nối cuối cùng phía Nam Đông Dương thuộc Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc, cho phép Trung Quốc có thể vận chuyển qua lại hàng hoá từ các cảng phía nam Campuchia đi qua Lào về phía Trung Quốc. Theo giới bình luận quốc tế, yếu tố địa chiến lược xung quanh biên giới Campuchia đang khá nhạy cảm cả về phương diện kinh tế lẫn chính trị. Theo quy định “Thủ tục thông báo, tham vấn trước và thỏa hiệp” (PNPCA) của Ủy hội sông Mekong (MRC) và Hiệp định Mekong 1995, Campuchia có trách nhiệm cung cấp báo cáo khảo sát kỹ thuật (TRR), đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới (EIA) đối với Kênh đào Funan Techo. Nhận định tiêu cực về những tác động của Dự án, Tiến sỹ Brian Eyler – chuyên gia về Tiểu vùng sông Mekong ở Trung tâm Stimson cảnh báo, Kênh Funan Techo có thể là cái đinh cuối cùng đóng trên nắp quan tài Đồng bằng sông Cửu Long. Trung Quốc đã đem quan tài này để Campuchia và Việt Nam xô đẩy nhau ngã vào.
Theo phân tích của Kỹ sư Phạm Phan Long, Chủ tịch Viet Ecology Foundation, một tổ chức phi Chính phủ ở Mỹ, đây là một bước đi chiến lược của Trung Quốc nhằm vào hạ lưu sông Mekong. Việt Nam và Campuchia cần hợp tác thay vì chia rẽ nhau, để bảo vệ môi trường sống cho chính mình. Trên một khía cạnh khác, Việt Nam có thể phản đối dự án này, nhưng có lẽ cả hai sẽ cùng đạt được lợi ích chung nếu Việt Nam thỏa hiệp được với Campuchia để cả 2 cùng nhau bảo vệ Biển Hồ và Đồng bằng sông Cửu Long, dựa vào các thủ tục và quy định của MRC. Với dự án Kênh Funan Techo, Việt Nam và Campuchia cần tìm cách hợp tác và tránh gây tranh chấp. Hai nước không nên để cho bên thứ ba khai thác cơ hội biến Funan Techo thành biểu tượng xung đột giữa hai dân tộc. Campuchia và Việt Nam đều phải nhận thấy âm mưu của bên thứ ba và nhảy ra khỏi “cỗ quan tài” bằng một liên minh chiến lược toàn diện, bảo vệ quyền lợi cho sự phát triển bền vững ở một lưu vực chung của cả hai nước Việt Nam – Campuchia.
Theo Tiến sỹ Samuel De Xun Chua thuộc Khoa Địa lý, Đại học quốc gia Singapore, Việt Nam nên hợp tác và thương lượng với Campuchia để bảo vệ lợi ích của mình và giảm thiểu những nguy hại tiềm tàng mà dự án này có thể gây ra. Việt Nam có khá nhiều phương cách ràng buộc Campuchia tuân theo các thủ tục của MRC để kiểm soát Kênh Funan Techo. Giới hạn trọng tải tàu thuyền trên Kênh Funan Techo theo đúng công bố của Campuchia là 1.000 DWT. Campuchia có 2 thương cảng có khả năng cho tàu 2.000 DWT và 5.000 DWT ra vào nên Campuchia sẽ vẫn cần vận chuyển tàu bằng sông Tiền và có thể cả sông Hậu, trừ khi Kênh Funan Techo được đào không đúng như những gì công bố. Với Kênh Funan Techo, Việt Nam có thể đặt Campuchia trước trách nhiệm bảo vệ lưu vực, đúng theo 5 Thủ tục và Hướng dẫn MRC đã thông qua, đặc biệt nhất là cho dòng chính với “Quy trình duy trì dòng chảy trên dòng chính”.
Nằm ở hạ lưu dòng Mekong, những tác động tiêu cực xảy ra với kinh tế và môi trường sinh thái Việt Nam khi Kênh đào Funan Techo hình thành và đưa vào sử dụng là điều không tránh khỏi. Giới chuyên gia khuyến cáo, để hạn chế những hệ lụy tiêu cực mà Dự án mang lại, các cơ quan chức năng cần có chính sách phát triển nông nghiệp hợp lý hơn phù hợp với sự xâm nhập mặn và sụt lún, thiếu nước và phù sa của Đồng bằng sông Cửu long. Vấn đề này được dự báo sẽ tiếp tục nghiêm trọng hơn trong những năm tới. Đồng thời, cần nghiên cứu, xây dựng “kho” dự trữ nước để cân đối khi lượng nước từ sông Mekong đổ về ngày càng ít đi. Bên cạnh đó, cần điều tra ngay để có những phương án giảm thiểu tác động tiêu cực của lượng hàng hoá quá cảnh đi Campuchia sẽ giảm đi trong thời gian 4 năm tới. Đồng thời, cần quy hoạch lại các cảng biển phía Nam, cũng như các dự án đầu tư về phương tiện vận tải và các giải pháp cho sự phát triển bền vững kinh tế-xã hội ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long trong tình hình mới.
Sau khi phun vòi rồng vào tàu tiếp tế Philippines ở bãi Cỏ Mây trên Biển Đông hôm 23-3, Trung Quốc cảnh báo Philippines ‘nên chuẩn bị gánh mọi hậu quả có thể xảy ra’.
Tàu tiếp tế UM4 của Manila bị hư hại nặng nề vào ngày 23-3 do các vòi rồng liên tục phun từ các tàu CCG (hải cảnh Trung Quốc). UM4 đang trên đường đưa nhân sự và vật tư tới con tàu Sierra Madre mắc cạn ở bãi cạn Ayungin, tên Philippines gọi bãi Cỏ Mây.
Theo báo Rappler của Philippines, “Sierra Madre đóng vai trò là tiền đồn quân sự ở khu vực này, cách bờ biển Palawan khoảng 120 hải lý (200km), tức nằm trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines”.
Thế nhưng, Trung Quốc tuyên bố chủ quyền trên toàn bộ Biển Đông, cũng bao gồm bãi Cỏ Mây, bất chấp phán quyết của Tòa trọng tài năm 2016 không công nhận yêu sách của Bắc Kinh.
“Quần đảo Nam Sa (cách Trung Quốc gọi quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam) và các vùng biển lân cận, gồm bãi Ren’ai (tên Trung Quốc gọi bãi Cỏ Mây), luôn là lãnh thổ của Trung Quốc”, Rappler trích lời một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói.
“Philippines nên chấm dứt ngay hành vi xâm phạm và khiêu khích, đồng thời kiềm chế không phá hoại hòa bình và ổn định ở Biển Đông. Nếu Philippines nhất quyết đi theo con đường riêng của mình, Trung Quốc sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp kiên quyết để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ cũng như quyền và lợi ích hàng hải của mình. Philippines nên sẵn sàng gánh chịu mọi hậu quả có thể xảy ra”, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc có đoạn.
Trước đó, người phát ngôn của CCG Gan Yu cũng cảnh báo Philippines không nên “đùa với lửa”. “Hải cảnh Trung Quốc luôn sẵn sàng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ cũng như quyền và lợi ích hàng hải của đất nước”, ông Gan Yu nói.
Một số quốc gia và khối – gồm cả đồng minh của Manila là Mỹ, cũng như Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU), Vương quốc Anh và Úc, cùng nhiều nước khác – đã bày tỏ quan ngại về vụ việc ở bãi Cỏ Mây.
Theo Lực lượng đặc trách biển Tây Philippines (NTF-WPS), động thái của Trung Quốc “trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines” cho người dân trong nước, khu vực và thế giới thấy rằng Bắc Kinh không thừa nhận các giới hạn pháp lý của luật pháp quốc tế.
NTF-WPS tuyên bố Philippines sẽ tiếp tục hành động hòa bình và có trách nhiệm, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS và phán quyết tòa trọng tài năm 2016 có tính ràng buộc về mặt pháp lý.
“Philippines sẽ không bị ngăn cản bởi những mối đe dọa hoặc sự thù địch trong việc thực thi các quyền hợp pháp đối với các vùng biển của chúng tôi, bao gồm cả bãi cạn Ayungin, vốn là một phần của vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của chúng tôi.
Chúng tôi yêu cầu Trung Quốc chứng minh bằng hành động chứ không phải bằng lời nói rằng họ là thành viên có trách nhiệm và đáng tin cậy của cộng đồng quốc tế”, NTF-WPS cho hay.
Dù lên án Mỹ triển khai máy bay không người lái (UAV) đến Biển Đông, nhưng chính Trung Quốc từ sớm cũng tăng cường lực lượng UAV hoạt động tại vùng biển này dẫn đến nhiều quan ngại.
Sáng kiến minh bạch chiến lược Biển Đông (SCSPI), thuộc Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc), mới đây công bố báo cáo mới về tình hình Biển Đông.
Mỹ “lên đời” UAV hoạt động ở Biển Đông
Theo đó, UAV tầm xa MQ-4C đang tăng cường hoạt động ở Biển Đông. Hoạt động tự động bằng cách sử dụng các cảm biến hiện đại, MQ-4C có thể hoạt động với máy bay chống ngầm có người lái để thực hiện các nhiệm vụ tình báo, giám sát và trinh sát trên các khu vực đại dương, vùng biển lớn.
Phát biểu khi trình bày báo cáo trên, Giám đốc SCSPI Hồ Ba cho hay: “Kể từ tháng 10 năm ngoái, MQ-4C đã thay thế hoàn toàn MP-3E, nên việc nâng cấp thế hệ UAV đã hoàn tất, ít nhất là ở khu vực Biển Đông và eo biển Đài Loan”. Báo cáo trên cũng nêu: “Bằng cách cung cấp hỗ trợ quân sự, hỗ trợ hàng hải và đào tạo nhân sự cho các nước trong khu vực, Mỹ tiếp tục tăng cường năng lực hàng hải và mở rộng nhận thức hàng hải của các bên tranh chấp khác ở Biển Đông, các đồng minh và đối tác trong khu vực”. Ông Hồ Ba cũng cho rằng việc Mỹ tăng cường hoạt động của UAV có thể làm tăng nguy cơ “va chạm và đánh giá sai lầm”.
Liên quan vấn đề Mỹ đưa MQ-4C vào hoạt động tại Biển Đông, từ năm 2020, tờ South China Morning Post dẫn lời chuyên gia quân sự Tống Trung Bình (Trung Quốc) nhận định: “Việc Mỹ triển khai các máy bay giám sát như UAV MQ-4C hay các loại máy bay trinh sát, chống tàu ngầm P-8A và P-3C có thể giúp Hải quân Mỹ theo dõi các tàu chiến, tàu ngầm và các hoạt động dưới nước khác trong khu vực”. Chiến lược của Trung Quốc
Thực tế, Trung Quốc cũng đẩy mạnh hoạt động của UAV ở Biển Đông từ nhiều năm qua.
Tháng 9.2019, người phát ngôn Bộ Ngoại giao VN đã lên tiếng phản đối việc Trung Quốc tiến hành xây dựng mạng lưới máy bay không người lái ở khu vực Biển Đông để phục vụ kế hoạch giám sát và kiểm soát toàn bộ khu vực. Trước đó, Cục Nam Hải thuộc Bộ Tài nguyên Trung Quốc cho biết đã triển khai mạng lưới UAV ở Biển Đông để theo dõi, giám sát những thực thể và vùng biển xa bờ. Mạng lưới giám sát UAV này gồm các thiết bị được tích hợp camera độ phân giải cao, có phạm vi quan sát rộng, truyền hình ảnh theo thời gian thực để chuyển về các cơ sở mặt đất và cho chất lượng hình ảnh như thực. Các UAV thu thập hình ảnh hoặc quay phim trực tiếp và truyền về bộ phận thu phát tín hiệu trên mặt đất.
Trả lời Thanh Niên, TS Koh Swee Lean Collin (chuyên gia về quốc phòng tại Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam, Singapore) từng phân tích: “Các UAV là một phần của mạng lưới tình báo thu thập thông tin, giám sát và do thám (ISR) của Trung Quốc trên Biển Đông. Mạng lưới ISR không chỉ dựa vào nền tảng của một vài loại cảm biến đơn thuần vốn có thể bị cản trở, ví dụ như vệ tinh bị mây che phủ. Vì thế, UAV giúp lấp đầy những khoảng trống nhất định. Hơn nữa, thực hiện các nghiệp vụ ISR bằng UAV thì chi phí rẻ hơn là triển khai máy bay có người lái”.
Giữa năm 2022, tờ Hoàn Cầu thời báo đưa tin các học viện, cơ sở đào tạo của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) gần đây đã tích hợp một số lượng lớn thiết bị không người lái và thông minh bao gồm các phương tiện không người lái, UAV và robot vào khóa huấn luyện đổ bộ cho học viên sĩ quan. Tờ báo dẫn lời một chuyên gia quân sự nhận xét cuộc huấn luyện cho thấy PLA đang chuẩn bị cho quân đội có khả năng đổ bộ nhanh chóng và trong đó việc sử dụng phương tiện không người lái sẽ là một phần quan trọng. Chuyên gia này phân tích đổ bộ tấn công là năng lực quan trọng để PLA có thể tác chiến ở những khu vực như eo biển Đài Loan và Biển Đông.
Thực tế gần đây, UAV của Trung Quốc cũng thường xuyên được ghi nhận ở khu vực phía bắc Biển Đông khi tiến hành các phi vụ nhằm vào Đài Loan.
Việt Nam kiên quyết phản đối và bác bỏ tất cả các yêu sách trái luật pháp quốc tế, vi phạm chủ quyền của Việt Nam sau khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc và Philippines lời qua tiếng lại về cái gọi là quyền lịch sử trên Biển Đông.
Trước đó, vào ngày 14-3, trong cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, người phát ngôn bộ này là ông Uông Văn Bân khẳng định Trung Quốc có “quyền lịch sử trên Biển Đông”.
Nguyên do là ông này nhận được một câu hỏi liên quan phát ngôn của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. về yêu sách đường đứt đoạn của Trung Quốc trên Biển Đông.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc kế đó ngang nhiên cho rằng Trung Quốc “là nước đầu tiên thực hiện quyền chủ quyền và quyền tài phán” đối với “Nam Hải chư đảo và các vùng biển liên quan”.
“Nam Hải chư đảo” là cách Trung Quốc gọi những quần đảo trên Biển Đông, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam.
Cũng theo ông Uông Văn Bân, phía Philippines nên ngừng xuyên tạc quan điểm của Trung Quốc, không sử dụng vấn đề Biển Đông để kích động và cậy nhờ “thế lực bên ngoài” để phá hoại hòa bình và ổn định ở khu vực.
Đáp lại, ngày 17-3, Bộ Ngoại giao Philippines ra tuyên bố khẳng định nước này “từ lâu đã có chủ quyền và thực hiện quyền kiểm soát hành chính đối với Bajo de Masinloc (cách Philippines gọi bãi cạn Scarborough – PV), cũng như nhiều thực thể khác ở phía tây Palawan mà hiện nay tạo thành Nhóm đảo Kalayaan (bao gồm một phần quần đảo Trường Sa của Việt Nam – PV)”.
Phía Philippines cũng bác bỏ cái gọi là “quyền lịch sử” của Trung Quốc trên Biển Đông cùng những yêu sách của nước này là vô căn cứ.
“Philippines chưa bao giờ lợi dụng vấn đề Biển Đông để làm gia tăng căng thẳng, đánh lừa cộng đồng quốc tế hoặc phá hoại hòa bình và ổn định trong khu vực. Philippines kêu gọi Trung Quốc xem xét lại quan điểm và yêu sách vô căn cứ của mình”, Bộ Ngoại giao Philippines nhấn mạnh.
Ngày 23-3, trả lời câu hỏi của phóng viên về quan điểm của Việt Nam trước các phát ngôn của Philippines và Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ:
“Như đã nhiều lần khẳng định, Việt Nam có đầy đủ cơ sở pháp lý và bằng chứng lịch sử khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa phù hợp luật pháp quốc tế, cũng như có chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các vùng biển của mình được xác lập phù hợp với Công ước của Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).
Liên quan đến các yêu sách ở Biển Đông trái luật pháp quốc tế, vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, cũng như vi phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam đối với các vùng biển của Việt Nam được xác lập phù hợp với UNCLOS 1982, lập trường của Việt Nam là luôn rõ ràng, nhất quán và đã được khẳng định nhiều lần. Theo đó, Việt Nam kiên quyết phản đối và bác bỏ tất cả các yêu sách này.
Việt Nam mong muốn các quốc gia liên quan thực sự tôn trọng và tuân thủ các quy định của UNCLOS 1982, cùng đóng góp vào việc duy trì hòa bình, ổn định và tìm kiếm các giải pháp cơ bản, lâu dài ở Biển Đông”.
Hải quân Pháp đăng video tàu chiến nước này đánh chặn tên lửa đạn đạo diệt hạm của Houthi ở Biển Đỏ, đánh dấu lần đầu hạ vũ khí này.
Tàu hộ vệ Alsace của Pháp ở Port-Louis tháng 3/2021. Ảnh: Wikimedia
“Tàu hộ vệ Pháp ở phía nam Biển Đỏ sáng 21/3 phát hiện ba tên lửa đạn đạo diệt hạm phóng từ Yemen, hướng về tàu Pháp và tàu container mà nó hộ tống. Để tự vệ, chiến hạm Pháp đã đã can thiệp và phá hủy ba tên lửa”, Bộ Quốc phòng Pháp thông báo.
Video do hải quân Pháp đăng cho thấy các thủy thủ trên tàu làm việc trong đài chỉ huy và thảo luận về phương án đánh chặn tên lửa Houthi. Họ sau đó bấm nút khai hỏa tên lửa phòng không từ bệ phóng ở mũi tàu. Một lúc sau, quả đạn lao trúng tên lửa đạn đạo của Houthi, khiến nó phát nổ.
Theo hình ảnh do hải quân Pháp công bố, lực lượng này đã phóng liên tiếp ba tên lửa để đánh chặn toàn bộ đòn tập kích của Houthi.
Naval News cho biết chiến hạm Pháp thực hiện vụ đánh chặn là tàu hộ vệ Alsace, được triển khai tới Biển Đỏ từ ngày 21/1 để tham gia sứ mệnh Aspides của hải quân các nước Liên minh châu Âu (EU), nhằm bảo vệ tàu hàng ở Biển Đỏ và Vịnh Aden khỏi các cuộc tập kích bằng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và xuồng tự sát của nhóm vũ trang Houthi tại Yemen.
Lực lượng Houthi bắt đầu phóng tên lửa đạn đạo diệt hạm nhằm vào tàu hàng, tàu chiến trên Biển Đỏ từ cuối năm 2023, đánh dấu lần đầu tiên loại khí tài này được sử dụng trong điều kiện tác chiến thực tế.
Kể từ đó, nhóm thường xuyên khai hỏa tên lửa đạn đạo nhằm vào tuyến hàng hải ở vùng biển, bao gồm vụ tập kích vào tàu True Confidence treo cờ Barbados hôm 6/3 khiến một thủy thủ Việt Nam và hai thủy thủ Philippines thiệt mạng. Đây là lần đầu tiên các cuộc tập kích của lực lượng Houthi gây ra thương vong cho thủy thủ đoàn.
Naval Newsnhận định đánh chặn ba tên lửa đạn diệt hạm trong thời gian ngắn là nhiệm vụ phức tạp, cho thấy thủy thủ đoàn trên tàu Alsace đã được huấn luyện bài bản và có tính chuyên nghiệp cao, đồng thời chứng tỏ chiến hạm Pháp được trang bị hệ thống cảm biến và vũ khí có chất lượng tốt.
Tờ báo cho biết con tàu nhiều khả năng đã khai hỏa tên lửa phòng không Aster-30 trong vụ đánh chặn. Nhiệm vụ bám bắt mục tiêu do hệ radar mảng pha đa năng Thales Herakles có tầm hoạt động 250 km trên tàu thực hiện.
Đây là lần đầu tiên hải quân pháp đánh chặn tên lửa đạn đạo trong điều kiện thực chiến, đồng thời cũng là lần đầu tên lửa Aster phá hủy loại đạn này.
Alsace là hộ vệ hạm lớp Aquitaine do hải quân Pháp phát triển trong khuôn khổ chương trình chế tạo tàu hộ vệ đa nhiệm FREMM. Alsace là chiếc đầu tiên trong hai biến thể phòng không thuộc lớp con mang tên FREMM-DA của chương trình.
Con tàu hạ thủy vào tháng 4/2019 và biên chế cho hải quân Pháp sau đó hai năm. Chiến hạm được trang bị 4 bệ phóng thẳng đứng Sylver A-50 với khả năng khai hỏa tối đa 32 tên lửa phòng không Aster 15 hoặc Aster 30, pháo chính OTO Melara 76 mm, radar đa chức năng Thales Herakles và radar điều khiển hỏa lực Thales STIR EO MK 2.
Các khí tài này giúp tàu Alsace sở hữu năng lực phòng không tốt hơn so với các tàu thuộc lớp Aquitaine khác, đồng thời vẫn có khả năng chống ngầm tương đương.
Bắc Triều Tiên tuyên bố nước này thử nghiệm thành công động cơ tên lửa siêu vượt âm thế hệ mới.
Triều Tiên tuyên bố thử thành công động cơ tên lửa siêu thanh thế hệ mới.
Theo đó, hôm 19/3, Tổng cục Tên lửa Triều Tiên và Viện Động cơ trực thuộc cơ quan này thử nghiệm thành công phản lực trên mặt đất đối với động cơ sử dụng nhiên liệu rắn nhiều giai đoạn dành cho tên lửa siêu vượt âm tầm trung. Vụ thử nghiệm diễn ra ở bãi phóng vệ tinh Sohae.
Lãnh đạo Kim Jong-un trực tiếp giám sát, chỉ đạo thử nghiệm tại chỗ cùng các quan chức lãnh đạo trong lĩnh vực phát triển tên lửa Triều Tiên.
KCNA dẫn lời ông Kim Jong-un nói, xét từ nhu cầu cũng như bối cảnh đảm bảo an ninh, việc thử nghiệm thành công động cơ tên lửa siêu vượt âm thế hệ mới có “giá trị chiến lược quân sự ngang tầm với tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM)”.
Không cung cấp thêm thông tin chi tiết, KCNA cho biết Triều Tiên có thể đặt ra thời gian biểu để hoàn thành việc phát triển hệ thống vũ khí tên lửa siêu thanh mới sau thành công của cuộc thử nghiệm động cơ mặt đất mới nhất.
Là một phần trong nỗ lực cải tiến hệ thống vũ khí của mình, Triều Tiên đã tiến hành các cuộc thử nghiệm trên mặt đất đối với động cơ nhiên liệu rắn mới được phát triển cho một loại tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM) mới vào tháng 11 năm ngoái.
Vào ngày 14/1, Triều Tiên bắn thử tên lửa IRBM nhiên liệu rắn có gắn đầu đạn siêu thanh trong vụ phóng tên lửa đạn đạo đầu tiên trong năm nay.
Vụ thử nghiệm mới nhất của Triều Tiên diễn ra chỉ một ngày sau khi Triều Tiên tiến hành tập trận thử nghiệm bệ phóng đa tên lửa siêu lớn. Đây là vụ phóng tên lửa đạn đạo thứ hai trong năm.
Quân đội Hàn Quốc hôm 19/3 cho biết nước này đã phát hiện nhiều vụ bắn tên lửa đạn đạo tầm ngắn từ các khu vực gần Bình Nhưỡng.
Triều Tiên gia tăng các cuộc tập trận quân sự thời gian gần đây. Hồi tháng 1, nhà lãnh đạo Triều Tiên kêu gọi sửa đổi hiến pháp để xác định Hàn Quốc là “kẻ thù chính”.
Ngày 18/3, Triều Tiên cũng phóng thử các tên lửa đạn đạo ra vùng biển phía Đông nước này. Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều lên tiếng bày tỏ quan ngại về vụ việc.
Romania đã bắt đầu xây dựng căn cứ quân sự lớn nhất của NATO ở châu Âu, trị giá 2,7 tỉ USD.
Theo tạp chí Newsweek hôm 18-3, Romania đã bắt đầu hoạt động mở rộng căn cứ không quân số 57 hiện tại của không quân nước này ở sân bay Mihail Kogălniceanu. Dự án xây dựng trị giá 2,7 tỉ USD.
Sau khi mở rộng, cơ sở mới sẽ có quy mô bằng một thành phố nhỏ, nằm trên khu vực rộng gần 3.000ha, và sẽ là căn cứ quân sự lớn nhất của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở châu Âu.
Căn cứ này tọa lạc tại thành phố cảng Constanta, nằm bên bờ biển phía tây Biển Đen. Cơ sở mới sẽ có đường băng, nhà chứa máy bay quân sự, kho vũ khí… với sức chứa 10.000 binh sĩ NATO cùng gia đình của họ.
Romania từ lâu là trung tâm quan trọng hỗ trợ các hoạt động của liên minh quân sự NATO ở Biển Đen. Hàng ngàn binh sĩ Mỹ di chuyển qua Romania để thực hiện các nhiệm vụ huấn luyện và an ninh kể từ khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra vào tháng 2-2022.
Cuối tuần trước, kênh Euronews tường thuật hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng cơ bản của căn cứ mới, chẳng hạn đường sá và lưới điện, đã bắt đầu. Một số đường băng mới dự kiến được xây dựng để hỗ trợ nhiều loại máy bay quân sự hoạt động.
Ông Nicolae Crețu, chỉ huy căn cứ không quân số 57, cho biết căn cứ mới sẽ có “nhà chứa máy bay, kho nhiên liệu, đạn dược, thiết bị, vật liệu kỹ thuật hàng không, thiết bị mô phỏng, cơ sở cung cấp thức ăn, chỗ ở” – những thứ cần thiết để hỗ trợ các hoạt động và nhiệm vụ của căn cứ với quy mô như thế này.
Romania đang hướng tới hợp tác chặt chẽ hơn với các đồng minh trong NATO, đặc biệt là Mỹ, khi Biển Đen ngày càng trở thành nơi đối đầu giữa Ukraine và Nga, cũng như giữa Matxcơva và các đối thủ phương Tây. Romania được coi như “điểm tựa” của sườn phía đông NATO.
Tháng 11 tới, ông Joe Biden và Donald Trump sẽ tham gia cuộc đua vào Nhà Trắng. Trò chuyện với Viettimes, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh phân tích về cơ hội của 2 ứng viên.
Nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh.
Cuộc tranh cử giữa đương kim Tổng thống Mỹ Joe Biden và cựu Tổng thống Donald Trump là cuộc đối đầu giữa hai nhân vật cũ nhưng có khá nhiều điều mới mẻ. Kỳ bầu cử năm nay được dự đoán sẽ có những bất ngờ, nhất là khi các cuộc thăm dò dư luận 2 kỳ bầu cử trước đều sai.
Các cuộc thăm dò dư luận đều sai
Ông Donald Trump giành phần thắng trong kỳ bầu cử năm 2016. Nguyên nhân cốt lõi là gì, thưa ông?
Ông Phạm Quang Vinh: Nhìn lại cuộc bầu cử năm 2016, việc ông Trump đắc cử cho thấy xu thế “phản đối” lại nền chính trị “dòng chính thống” của người dân. Với khẩu hiệu dân túy “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) và “Nước Mỹ trên hết” (America First), ông Trump đã khơi dậy niềm hứng khởi trong giới cử tri.
Người dân Mỹ lúc bấy giờ chán dòng chính thống. Họ muốn một điều gì đó mới mẻ hơn. Chính vì vậy, một chính trị gia “chính thống” như bà Hillary Clinton đã thất bại.
Ông Trump cũng đã chiếm được lòng tin của cử tri khi hứa mang lại công ăn việc làm cho bộ phận cử tri khu vực “Vành đai Rỉ sét” (khu vực trải dài qua một số bang ở miền Trung, Tây của nước Mỹ: xuôi từ bang New York đến Wisconsin, qua phần lớn các bang Pennsylvania, Ohio, Indiana và Michigan, West Virginia và Illinois-NV). Trước đây khu vực này là các khu công nghiệp thuần túy, sau đó chuyển hướng sang làm dịch vụ và công nghệ nên đa phần các nhà máy được chuyển dịch ra nước ngoài, dẫn đến tình trạng công nhân mất việc làm.
Đến kỳ bầu cử năm 2020, với nền kinh tế Mỹ tăng trưởng 3-3,5%, người dân thu nhập cao hơn, công ăn việc làm nhiều hơn. Cuộc chiến thương mại gay gắt với Trung Quốc kéo theo công ăn việc làm về cho người dân Mỹ. Vậy tại sao ông Trump lại thua?
Ông Phạm Quang Vinh: Một trong những lý do lớn nhất là đại dịch Covid. Đại dịch này tác động đến tâm lý cử tri và làm mất đi những thành quả kinh tế dưới thời ông Trump. Trận đại dịch cũng khiến nền kinh tế Mỹ bị đình trệ. Người dân Mỹ bỗng dưng phải đeo khẩu trang, phải ngồi trong nhà…Tất cả điều này đã tác động rất lớn lên tâm lý cử tri Mỹ.
Nhiều bang trong “Vành đai Rỉ sét” vốn là nơi ông Trump giành được rất nhiều lá phiếu bầu trong năm 2016 cũng không còn ủng hộ ông. Chiến thắng cuối cùng thuộc về ông Biden.
Còn kỳ bầu cử năm nay thì sao, ông Trump có đưa ra những chủ thuyết gì mới không?
Ông Phạm Quang Vinh: Kỳ bầu cử năm nay, ông Trump vẫn thúc đẩy chủ thuyết chính là “Nước Mỹ trên hết”. Ngoài sự khác biệt giữa hai đảng về dân chủ, thuế má, chi tiêu chính phủ, phúc lợi, thuế đánh vào người giàu hay người nghèo… thì khẩu hiệu tranh cử của đại diện hai đảng vẫn vậy.
Tuy nhiên, sự cực đoan của chủ nghĩa dân túy giờ đây đang tạo ra sự phân hóa ngày càng lớn trong lòng nước Mỹ nói chung và đảng Cộng hòa nói riêng.
Việc cựu Đại sứ Mỹ tại LHQ, bà Nikki Haley, rút khỏi cuộc đua nhưng không tuyên bố ủng hộ ông Trump cũng là bằng chứng cho thấy sự phân hóa trong đảng. Vậy liệu ông Trump có thể tạo ra được sự hứng khởi của cử tri như ông đã từng làm trong năm 2016 nữa không? Rất khó!
Những lợi thế và thách thức của đương kim Tổng thống Joe Biden
Vậy còn ông Joe Biden thì sao, thưa ông?
Ông Phạm Quang Vinh: Ông Biden được coi là người dẫn dắt nước Mỹ thoát khỏi đại dịch, kiểm soát được lạm phát, tái phục hồi nền kinh tế hiện đang có tốc độ tăng trưởng là 2,5%, đem công ăn việc làm trở lại cho người dân Mỹ.
Thế nhưng tại sao trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận gần đây, ngay cả thành quả lớn nhất của ông Biden – phát triển kinh tế – lại không được đa số cử tri ủng hộ? Có nguyên nhân đằng sau.
Với người Mỹ, kinh tế phải cụ thể là “cơm áo gạo tiền”. Những chỉ số vĩ mô như đà tăng trưởng cao, kiểm soát lạm phát, tăng thêm việc làm…sẽ không có ý nghĩa nếu như túi tiền của người dân chưa được tăng thêm, trong khi giá cả tăng cao. Đó là chưa kể tới vấn đề sức khỏe do tuổi tác của ông Biden.
Ông Biden có những thế mạnh nổi trội nào để đánh bại đối thủ của mình trong tháng 11 tới?
Ông Phạm Quang Vinh: Nhắc đến cơ hội của ông Biden, người ta thường xem xét hai khía cạnh: Khía cạnh cá nhân ông và đảng do ông đại diện.
Thông thường cử tri Mỹ chỉ quan tâm đến những vấn đề nội tại của nước Mỹ. Trước đây, trong lịch sử tranh cử ở Mỹ, từng có những vấn đề tuy là đối ngoại nhưng “nhảy vào” chương trình nghị sự tranh cử, ví dụ như cuộc chiến ở Iraq, trước đó nữa là chiến tranh Việt Nam. Nhưng những vấn đề này đụng chạm trực tiếp đến nội bộ nước Mỹ.
Trước hết nói về cử tri truyền thống. Các bang trung thành với đảng nào sẽ vẫn ủng hộ đảng ấy. Nghĩa là các bang trước đây ủng hộ đảng Dân chủ, về cơ bản họ vẫn không thay đổi. Chưa kể trong năm 2020, ông Biden còn giành được phiếu của một số bang thuộc “Vành đai Rỉ sét” mà trước đó ông Trump đã thắng bà Clinton.
Về cá nhân ông Biden thì sao? Ông được coi là chính trị gia có bề dày kinh nghiệm, tạo ra niềm tin đối với cử tri nhờ vào sự nhất quán chính sách điều hành đất nước. Một điểm mạnh nữa của ông Biden là nền kinh tế tăng trưởng tốt trong nhiệm kỳ của ông.
Vậy những rủi ro mà ông Biden phải đối diện là gì, thưa ông?
Ông Phạm Quang Vinh: Có 3 vấn đề có thể mang đến rủi ro lớn nhất cho ông Biden. Rủi ro đầu tiên là sức khỏe, đặc biệt là sau khi công tố viên đặc biệt Robert Hur đưa ra kết luận “Tổng thống Biden có trí nhớ kém”. Mặc dù ông Biden đã phản bác lại vấn đề này, nhưng nó cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý của người dân Mỹ.
Tuy nhiên, ông Biden đã hoàn thành một số việc mang dấu ấn cá nhân, như trình bày Thông điệp liên bang một cách gãy gọn, không bị vấp váp. Ông cũng dám trực diện đối đầu với ông Trump. Thế nhưng vấn đề sức khỏe sẽ vẫn là điểm trừ, bởi kết luận của công tố viên đặc biệt vẫn luẩn quẩn trong tâm trí người dân Mỹ.
Điểm thứ hai là sức ép phải giữ cho kinh tế phát triển ổn định. Năm 2023 kinh tế Mỹ không rơi vào suy thoái như dự báo trước đó, mà chuyển sang một cú “hạ cánh mềm” và duy trì đà tăng trưởng. Nếu từ nay cho đến ngày bầu cử, chính quyền của ông Biden tiếp tục giúp kinh tế đi lên, người dân Mỹ có thu nhập cao hơn, đời sống được bảo đảm… điều đó sẽ làm tăng sự hài lòng của cử tri.
Cuối cùng là khủng khoảng nhân đạo ở Trung Đông liên quan đến dải Gaza, người Palestine và Israel. Nó tác động đến một bộ phận dân cư ở các bang như Michigan. Trước đây, cử tri trong bang ủng hộ đảng Dân chủ, nhưng nay họ không khẳng định là sẽ ủng hộ hay không ủng hộ, tạo ra “phong trào không cam kết” của giới cử tri gốc Palestine. Từ nay đến ngày bầu cử, nếu ông Biden không tác động được vào nhóm này, điều đó sẽ là một bước lùi.
Điểm cộng và điểm trừ của ông Donald Trump
Ông Trump có những điểm mạnh gì, theo ông?
Ông Phạm Quang Vinh: Cá nhân Trump có nhiều điểm được cho là mạnh. Trước tiên trong mắt cử tri Mỹ ông là người mạnh mẽ và quyết đoán, là người đáng tin cậy. Ông ấy đã nói là làm và đi thẳng vào vấn đề mà cử tri quan tâm.
Thứ hai là sức khỏe. Không ai đặt vấn đề hay nghi ngờ về sức khỏe của ông Trump. Đây là điểm cộng của cựu Tổng thống Trump, trong khi đối với ông Biden lại là điểm trừ.
Thứ ba là ông Trump tạo ra được một trào lưu dân túy với chính sách của mình. Chính sách này đã gắn kết những người ủng hộ ông một cách đầy nhiệt huyết. Nếu đã ủng hộ ông Trump thì họ sẽ ra đường bỏ phiếu nhiều hơn. Đây cũng là điểm mạnh của ông Trump.
Có lẽ điểm yếu nhất của ông Trump qua 3 cuộc tranh cử năm 2016, 2020 và cả năm nay là tính cách cá nhân và chủ thuyết “Nước Mỹ trên hết”. Do cá tính quá bộc trực mà ông Trump đã tạo ra hố ngăn cách và phân hóa trong lòng nước Mỹ và trong nội bộ đảng Cộng hòa. Hai là trong nội bộ đảng Cộng hòa cũng như nước Mỹ cũng có sự phân hóa về khẩu hiệu “nước Mỹ là trên hết” của ông.
Theo ông, lời buộc tội của Tòa án có ảnh hưởng gì với con đường tranh cử của ông Trump?
Ông Phạm Quang Vinh: Ông Trump có đến hơn 90 tội danh cộng với 4 vụ kiện lớn. Về một số vụ kiện dân sự và kinh tế, tòa đã có phán quyết. Ông Trump cũng đã nộp tiền bảo lãnh.
Nhưng về các vụ hình sự thì có hai điểm đáng chú ý. Đó là Tòa án tối cao Mỹ hôm 4/3 đã ra phán quyết đảo ngược phán quyết mà tòa phúc thẩm bang Colorado đưa ra đối với ông Trump vào cuối năm ngoái. Trong phán quyết mới nhất, Tòa án tối cao kết luận rằng chỉ Quốc hội mới có quyền thực thi điều khoản trên đối với các quan chức và các ứng cử viên liên bang. Và nếu Tòa án tối cao phán quyết ông Trump có tội liên quan đến vụ bạo loạn năm 2021 ở Đồi Capitol thì đây sẽ là điểm trừ rất lớn cho ông.
Nếu nhìn lại nền kinh tế Mỹ dưới thời ông Trump, có thể thấy mặc dù ở năm cuối nhiệm kỳ và bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID, nhưng những thành quả mà ông đạt được trước đó là rất ngoạn mục. Vì vậy, các cuộc thăm dò gần đây cho thấy, ông Trump được đánh giá cao hơn ông Biden xét về quản lý nền kinh tế Mỹ.
Trong cuộc bầu cử ngày 3/11 tới, theo ông thì tỷ lệ thắng của hai ứng viên là bao nhiêu phần trăm?
Ông Phạm Quang Vinh: Có nhiều yếu tố quyết định điều đó. Một là, cử tri truyền thống của đảng nào thì vẫn ủng hộ ứng cử viên của đảng đó. Vấn đề quan trọng ở đây tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử. Cử tri thường nhìn vào lợi ích mà họ nhận được nếu bầu cho một ứng viên nào đó, nên nếu lợi ích là ngang nhau thì có thể họ sẽ không đi bầu. Tuy nhiên, số cử tri truyền thống, trung thành với ông Trump nhiệt huyết hơn cử tri của ông Biden.
Nếu ông Biden xoay chuyển được 3 vấn đề chính: sức khỏe, phát triển kinh tế, ngừng bắn ở dải Gaza, ông ấy có cơ hội tái đắc cử. Ngược lại, cơ hội sẽ thuộc về ông Trump. Với những vấn đề như vậy, tôi nghĩ rằng tỷ lệ hiện nay giữa hai ứng cử viên là 50/50.
Một yếu tố nữa khó có thể dự đoán được và cần phải chờ đợi thêm là lượng cử tri sẽ đi bỏ phiếu và tỷ lệ cử tri đi bầu của hai bên.
Lực lượng Hải quân Ấn Độ đã chặn con tàu chở hàng bị hải tặc Somalia chiếm giữ và yêu cầu nhóm cướp này phải đầu hàng.
Theo thông báo trên mạng X (trước đây là Twitter) ngày 16-3, Hải quân Ấn Độ cho biết đã ngăn cản cướp biển Somalia sử dụng một tàu đã chiếm được trước đó để cướp các tàu đi qua khu vực.
Cụ thể, con tàu chở hàng Ruen treo cờ Malta đã bị nhóm hải tặc Somalia kiểm soát từ ngày 14-12-2023.
Đến ngày 14-3, lực lượng hải quân của Liên minh châu Âu cho biết rất có thể toán cướp đã dùng tàu Ruen để chiếm giữ một tàu chở hàng treo cờ Bangladesh, ngoài khơi bờ biển Somalia, Hãng tin Reuters đưa tin.
Ngày 15-3, Hải quân Ấn Độ đã tiến hành ngăn chặn con tàu Ruen bị cướp biển kiểm soát.
Trong quá trình này, cướp biển đã nổ súng vào lực lượng của New Delhi. Đoạn clip dài 8 giây cho thấy một tên cướp biển bước lên boong tàu và nhắm súng vào trực thăng của Hải quân Ấn Độ.
Hải quân Ấn Độ khẳng định họ “thực hiện các hành động tuân theo luật pháp quốc tế để tự vệ và chống cướp biển, với lực lượng tối thiểu cần thiết để vô hiệu hóa mối đe dọa từ cướp biển với tàu bè và các thuyền viên”.
Họ cũng yêu cầu những tên cướp trên tàu đầu hàng, trả tự do cho con tàu Ruen và bất kỳ dân thường nào có thể đang bị giam giữ trái phép.
“Hải quân Ấn Độ tiếp tục cam kết với an ninh hàng hải và sự an toàn cho các thủy thủ trong khu vực”, thông báo nêu.
Tàu Ruen là tàu hàng đầu tiên bị cướp biển Somalia chiếm giữ kể từ năm 2017.
Kể từ tháng 12-2023, các quan chức Ấn Độ đã ghi nhận ít nhất 17 vụ cướp hoặc nỗ lực cướp biển.
Ấn Độ cũng đã triển khai ít nhất 10 tàu chiến ở phía đông Biển Đỏ kể từ tháng 1 để chống cướp biển, đồng thời đã tiến hành điều tra hơn 250 con tàu.
Những gián đoạn trong thương mại từ việc tàu hàng ở Biển Đỏ bị tấn công, khiến nhiều người phải thức tỉnh và đặt câu hỏi: Sẽ làm thế nào nếu Biển Đông bị “phong tỏa”?
Các diễn giả tại Đối thoại biển với chủ đề “Thúc đẩy kết nối trên biển – Tăng cường gắn kết toàn cầu”, tổ chức ở TP.HCM vào ngày 15-3 – Ảnh: NHẬT ĐĂNG
Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), trong hai tháng đầu tiên của năm 2024, thương mại qua kênh đào Suez sụt giảm 50% so với năm trước. Đây được xem là hậu quả từ việc tàu bè trên Biển Đỏ bị tấn công, và buộc các công ty vận tải phải điều hướng tàu sang Mũi Hảo Vọng, dẫn tới gia tăng chi phí và trung bình kéo dài thời gian giao hàng thêm 10 ngày. Lời cảnh báo cho Biển Đông
Kênh đào Suez là tuyến vận tải biển ngắn nhất nối châu Á và châu Âu, nơi khoảng 15% quy mô thương mại biển toàn cầu đi qua thường xuyên.
“Tình trạng hỗn loạn ở Biển Đỏ đã cho thấy các tuyến đường huyết mạch và điểm nghẽn hàng hải quan trọng có thể được sử dụng cho các mục tiêu địa chính trị. Đây cũng là một ví dụ về sự gián đoạn tại một hành lang hàng hải chính có thể gây ra hậu quả toàn cầu” – ông Nguyễn Minh Vũ, trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao, phát biểu tại Đối thoại biển lần thứ 12, tổ chức ở TP.HCM vào ngày 15-3.
Theo ông Vũ, Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng nặng nề dù ở xa Biển Đỏ. Ông lấy dữ liệu từ Cục Hàng hải Việt Nam cho thấy giá cước vận chuyển từ Việt Nam đến bờ Đông nước Mỹ tăng từ 2.600 USD/container thời điểm tháng 12-2023 lên 4.100 – 4.500 USD vào tháng 1-2024, tăng 58 – 73%.
“Rủi ro lớn đã dẫn đến phí bảo hiểm cao hơn và chi phí năng lượng cũng cao hơn. Các khó khăn về vận chuyển hàng hải đã làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam và gây ra đình trệ trong chuỗi cung ứng. Thật không may, Việt Nam đã là một trong những nước bị tác động từ các cuộc tấn công tại Biển Đỏ”, ông nói.
Năm nay Đối thoại biển lấy chủ đề “Thúc đẩy kết nối trên biển – Tăng cường gắn kết toàn cầu”, tập trung vào việc đánh giá tầm quan trọng của việc kết nối các tuyến đường biển trọng yếu nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong khi đó, tạp chí tài chính Úc (AFR) nhận định còn có những điểm nghẽn vận tải lớn hơn Suez. AFR dẫn nghiên cứu của GS Lincoln Pratson (ĐH Duke) cho thấy chỉ riêng Biển Đông đã là nơi lưu thông của 27,9% thương mại hàng hóa khắp thế giới.
AFR cũng cảnh báo nguy cơ hiệu ứng dây chuyền khi một trong các tuyến hàng hải trên thế giới tê liệt vì một lý do nào đó, nó có thể dẫn đến việc đóng cửa eo biển Malacca hoặc Biển Đông. Vấn đề ở chỗ Biển Đông đang có sự tranh chấp của nhiều bên, do đó xung đột quân sự là rủi ro dễ hình dung nhất. Mối lo từ căng thẳng trên biển
Tại Đối thoại biển lần thứ 12, ông Nguyễn Minh Vũ cũng đề cập tới lo lắng trong khu vực về “hàng loạt sự kiện gây bất ổn và khiêu khích ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đặc biệt là ở Biển Đông”.
Ông nói: “Đã có những hoạt động trong vùng xám làm suy yếu luật pháp về biển. Đã có những thách thức đối với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, làm dấy lên mối lo ngại về trật tự pháp lý trên biển, tự do hàng hải và hàng không, cũng như về việc bảo vệ chủ quyền và các quyền lợi hợp pháp của các quốc gia ven biển. Các yêu sách hàng hải mơ hồ và quá đáng và bất kỳ sự coi thường trật tự pháp lý trên biển dựa trên UNCLOS 1982, cũng như bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt chính sách thực dụng và tùy tiện trên biển, đều là những nguyên nhân gây ra các lo ngại”.
Theo ông Vũ, điều này càng làm nổi bật nhu cầu tăng cường kết nối giữa các quốc gia, khi đó có thể là giải pháp phát huy tiềm năng kinh tế của khu vực.
Tuy nhiên, trong khi đã có nhiều nỗ lực và sáng kiến thúc đẩy kết nối biển, vẫn còn nhiều thách thức khiến các nỗ lực này chưa được triển khai như mong đợi. Trả lời Tuổi Trẻ, PGS.TS Syuhaida binti Ismail (Viện Hàng hải Malaysia) cho rằng khó khăn đầu tiên bắt nguồn từ tài chính. Hầu hết các nước Đông Nam Á đều là nền kinh tế mới nổi và khó có tiềm lực tài chính mạnh như Nhật Bản hay Trung Quốc để đầu tư vào lĩnh vực chuyển đổi số, cảng thông minh… Thêm vào đó, việc chưa được đầu tư đúng mức cũng xuất phát từ thực tế rằng ý thức của các nước về chuỗi cung ứng cảng biển cũng như chuyển đổi số ở ngành này chưa cao.
“Chúng ta nên mời những chuyên gia về số hóa. Hãy tham gia vào quá trình vận chuyển và cố gắng tìm cách áp dụng một cách đầy đủ nhất quá trình số hóa này”, bà nói sau khi các diễn giả thảo luận về áp dụng công nghệ mới và đầu tư cho cảng thông minh.
