Khi thế kỷ 21 mở ra với nhiều biến động, một dạng bộ ba răn đe chiến lược mới đang hiện hình rõ ràng. Minh chứng gần đây nhất chính là vụ tấn công tinh vi nhằm vào các cơ sở lọc dầu trọng yếu của Saudi Arabia.

Views: 0

Theo giới phân tích, các nước lớn ở châu Âu đang tìm cách tăng cường sự hiện diện của họ ở châu Á-Thái Bình Dương bằng các chiến dịch tự do hàng hải trong bối cảnh lo ngại căng thẳng gia tăng ở Biển Đông.

Ông Frans-Paul van der Putten, thuộc Viện nghiên cứu Clingendael ở Hà Lan, nói: “Một vài năm trước, các nước châu Âu tỏ ra không mấy quan tâm đến các vấn đề an ninh ở khu vực Đông Á, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, điều đó đang thay đổi. Việc điều tàu chiến đến Biển Đông có thể cung cấp cho các chính phủ châu Âu nhiều đòn bẩy hơn khi nói đến việc đối phó với Mỹ và Trung Quốc trong các vấn đề địa chính trị ở gần họ. Từ lâu, châu Âu đã quen với việc nằm giữa hai cường quốc Mỹ và Nga, nhưng mối quan hệ Mỹ-Trung ngày càng xác định vị trí địa chính trị của châu Âu. Điều này tạo ra những tình huống khó xử cho các chính phủ châu Âu, vốn đang chịu áp lực phải chọn bên”.

Đánh giá của ông Van der Putten được đưa ra sau khi Anh, Pháp và Đức cho biết trong một tuyên bố chung hồi tháng trước rằng họ “lo ngại về tình hình ở Biển Đông, có thể dẫn đến bất ổn an ninh và căng thẳng khu vực”. Họ cũng kêu gọi tất cả các bên liên quan đến tranh chấp lãnh hải ở Biển Đông “thực hiện các bước đi và biện pháp để giảm căng thẳng, đóng góp vào việc duy trì và thúc đẩy hòa bình, an ninh, ổn định, an toàn ở khu vực”.

Trung Quốc, nước tuyên bố chủ quyền phần lớn ở Biển Đông, đang tham gia nhiều tranh chấp với các nước láng giềng, bao gồm Malaysia, Việt Nam, Philippines và Brunei. Trong khi Mỹ không phải là một bên yêu sách, nhưng nước này coi khu vực này là một phần trong chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhằm kiềm chế sự bành trướng quân sự của Trung Quốc ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Trong một động thái biểu dương sức mạnh và đoàn kết, Mỹ và Anh đã tiến hành một cuộc tập trận hải quân chung ở Biển Đông hồi tháng 2 năm nay, trong khi Pháp đưa tàu tấn công Dixmude và một tàu khu trục đến gần quần đảo Trường Sa tranh chấp hồi năm ngoái. Anh rất muốn khẳng định quyền tự do hàng hải ở các vùng biển quốc tế và cùng với các đồng minh Mỹ và Úc đã thẳng thắn bảo vệ các hành động như vậy trước một Trung Quốc ngày càng hiếu chiến. Năm ngoái, Anh đã lên kế hoạch điều một tàu sân bay mới HMS Queen Elizabeth đến khu vực châu Á-Thái Bình Dương trong lần triển khai hoạt động đầu tiên, dự kiến vào năm 2021.

Phát biểu tại London hồi tuần trước, Thiếu tướng Su Guanghui – tùy viên quân sự Trung Quốc tại Anh – nói: “Nếu Mỹ và Anh bắt tay nhau hoặc vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc, đó sẽ là hành động thù địch”. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Lê Thị Thúy Hằng, nói hồi tuần trước rằng Hà Nội hoan nghênh mọi hoạt động đảm bảo tự do hàng hải và hàng không.

Bất chấp sự hợp tác quân sự, Mỹ và châu Âu có những khác biệt trên mặt trận kinh tế và chính trị. Ngày 12/9 vừa qua, thông báo của Ngân hàng Trung ương châu Âu về gói cắt giảm lãi suất và kích thích kinh tế trong 3 năm đã vấp phải sự giận dữ của Tổng thống Mỹ Donald Trump trên Twitter. Ông nói: “Họ đang cố gắng giảm giá đồng Euro so với đồng USD rất mạnh, làm tổn thương đến xuất khẩu của Mỹ”. Tháng trước, Trump đã chỉ trích chính phủ Pháp về thuế dịch vụ kỹ thuật số mà theo ông là nhằm vào các công ty công nghệ của Mỹ và tuyên bố sẽ trả đũa bằng cách đánh thuế vào rượu vang Pháp.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk nói EU sẽ “đáp trả tương đương” nếu Mỹ áp đặt bất kỳ hình phạt nào như vậy. EU cũng bị lôi kéo vào một cuộc tranh chấp gay gắt với Trung Quốc về những gì họ coi là đối xử không công bằng với các doanh nghiệp EU hoạt động ở nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Trong một báo cáo hồi đầu năm, Ủy ban châu Âu (EC) đã kêu gọi các nhà lãnh đạo EU chấp thuận một kế hoạch hành động 10 điểm gán mác cho Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh có hệ thống”.

Căng thẳng giữa Bắc Kinh và Berlin đã leo thang sau khi Ngoại trưởng Đức Heiko Maas gặp nhà hoạt động dân chủ Hong Kong Hoàng Chi Phong ở thủ đô của nước Đức hồi đầu tuần trước. Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói rằng họ “thực sự không hài lòng” và đồng thời triệu tập Đại sứ Đức tại Bắc Kinh để phản đối. Bà Sarah Raine, chuyên gia tư vấn cấp cao về địa chính trị và chiến lược thuộc Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế ở London, cho biết không ngạc nhiên khi EU muốn can dự vào các tranh chấp Biển Đông và mở rộng ảnh hưởng của mình ở khu vực này. Bà nói: “Đây là một kết quả thực tế ở châu Á, EU đã chán việc bị đối xử còn thấp hơn cả một đối tác thương mại và không liên quan đến các vấn đề chiến lược lớn của châu lục, thậm chí ngay cả họ có lợi ích thực sự ở trong đó”.

“Để can dự sâu hơn vào các diễn biến ở Biển Đông, các quốc gia lãnh đạo EU nên hợp tác để ủng hộ các giải pháp đa phương cho các vấn đề đa phương thông qua các đối tác đa phương – dưới hình thức ASEAN [Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á – tất cả trong khuôn khổ luật pháp quốc tế”. Theo ông Siemon Wezeman, nhà nghiên cứu cao cấp thuộc chương trình chuyển giao vũ khí và chi tiêu quân sự SIPRI ở Thụy Điển, EU đang cố gắng tăng ảnh hưởng đối với Trung Quốc và Mỹ bằng cách cho họ thấy rằng EU cũng là một bên quan trọng trong các vùng biển tranh chấp. Ông Wezeman nói: “EU không phải Trung Quốc, và tất nhiên không phải nước Mỹ của Trump. Họ muốn chứng tỏ họ vẫn ở đó. Ba nước ký tuyên bố chung (Anh, Pháp và Đức) có lợi ích đặc biệt ở khu vực này. Họ có những lợi ích thương mại… Nếu có bất kỳ sự cố nào ở Biển Đông, các ngành công nghiệp châu Âu sẽ bị ảnh hưởng”./.

Theo SMCP

Views: 0

Học thuyết “Tam chiến” của Trung Quốc vạch ra bộ ba phương pháp tấn công: chiến tranh thông tin, chiến tranh tâm lý và chiến tranh pháp lý. Trong số này, chức năng của chiến tranh pháp lý là nhằm “thúc đẩy tính hiệu quả của các cơ chế và quy trình pháp lý hiện hành để hạn chế hành vi đối địch, đối phó trong các hoàn cảnh bất lợi, đảo ngược các án lệ, và tối đa hóa lợi thế trong các tình huống liên quan đến các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”.

Trung Quốc đang lớn giọng khẳng định đặc quyền hàng hải trên Biển Đông trong cái gọi là “đường 9 đoạn” dường như được xuất hiện trên các bản đồ chính thức của nước này. Nguồn gốc chính xác của đường ranh giới này hiện vẫn rất mơ hồ. “Đường 9 đoạn” không xuất hiện trên các bản đồ của chính phủ trước năm 1947 hay trên các bản đồ mang tính cá nhân được vẽ trước năm 1933. Đến năm 2013, các học giả nổi tiếng của Trung Quốc thừa nhận rằng Trung Quốc chưa bao giờ công khai khẳng định tầm quan trọng pháp lý của đường ranh giới này.Việc Trung Quốc trong thời gian gần đây khẳng định quyền tài phán với các tài nguyên trong “đường 9 đoạn” đã làm leo thang căng thẳng không chỉ trong lĩnh vực dầu mỏ mà còn với nguồn cá đang được khai thác cạn kiệt vốn “rất quan trọng với an ninh lương thực của cư dân ven biển vốn lên tới hàng trăm triệu người”. Tuy nhiên, lập luận pháp lý của Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông nên được xem xét cả trong bối cảnh lịch sử của họ cũng như dưới học thuyết của Trung Quốc về chiến tranh thông tin.

Luật pháp đóng vai trò quan trọng trong cuộc tranh cãi về “đường 9 đoạn” bởi đường ranh giới này cắt sâu vào Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) 200 hải lý của nhiều nước ven biển gồm Việt Nam và Philippines theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS). Một điều trớ trêu đó là trong các cuộc đàm phán trường kỳ để tiến tới UNCLOS, Trung Quốc từng là nhân tố chính ủng hộ khái niệm EEZ, đứng về phía các nước đang phát triển chống lại Nga và Mỹ.

Việc xem xét lại các vấn đề từng là mối quan ngại cơ bản của Trung Quốc trong các cuộc đàm phán về UNCLOS là rất hữu ích. Các vấn đề này được ghi trong các tài liệu làm việc của Trung Quốc gửi lên Ủy ban Đáy biển Liên hợp quốc hồi đầu những năm 70 của thế kỷ XX và trong các bài phát biểu của Trung Quốc trong tiến trình đàm phán.

Trung Quốc chủ trương ủng hộ 5 luận điểm chính: Thứ nhất, không có chiều rộng tối đa cố định với vùng lãnh hải. Thứ hai, các tàu chiến không có quyền đi lại vô hại tất yếu qua lãnh hải và các eo biển. Thứ ba, eo biển Quỳnh Châu và vịnh Bột Hải của Trung Quốc là “nội thủy” của Trung Quốc. Thứ tư, các tranh chấp trên biển nên chỉ được giải quyết thông qua tham vấn và UNCLOS không nên đưa ra quy định về việc giải quyết pháp lý đối với các tranh chấp như vậy. Thứ năm, một quốc gia lục địa có chủ quyền với quần đảo xa bờ có thể vẽ đường cơ sở thẳng quanh nó và sử dụng đường cơ sở này để đo đạc lãnh hải của họ.

Đáng chú ý, mặc dù Trung Quốc công khai tuyên bố vị thế đặc biệt ở một số vùng biển, nhưng họ chưa bao giờ làm vậy ở Biển Đông. Trung Quốc vẫn duy trì quan điểm của họ về eo biển Quỳnh Châu và vịnh Bột Hải trong các cuộc đàm phán, cũng như quan điểm về các tàu chiến và quyền đi lại vô hại. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã từ bỏ quan điểm về chiều rộng của vùng lãnh hải và về “các quần đảo xa bờ”. Thực tế này cho thấy việc Trung Quốc cho rằng họ có “các quyền đặc biệt trong lịch sử” trong “đường 9 đoạn” là kết quả của tuyên bố pháp lý mới.

Trung Quốc đã hứng chịu đòn giáng sau khi Tòa trọng tài ở La Hay đưa ra phán quyết có lợi cho các nước ven biển trong vụ kiện của Philippines chống lại Trung Quốc. Kể từ đó, chính phủ Trung Quốc đã xoay trục trở lại lập trường cũ về “quần đảo xa bờ” từng bị phủ nhận trong các cuộc đàm phán về UNCLOS. Trung Quốc giờ đây khẳng định rằng họ có thể tập hợp nhiều thực thể khác nhau trên biển thành “các quần đảo” và “bao bọc” chúng trong các đường cơ sở thẳng và xác lập EEZ từ các thực thể này.

Lập luận này vừa mang tính theo chủ nghĩa xét lại và vừa không thuyết phục về mặt pháp lý. Tuy nhiên, bên cạnh việc xác lập các EEZ, việc cải tạo các thực thể thành đảo hay quần đảo cho phép Trung Quốc khẳng định rằng các tàu chiến Mỹ bị hạn chế tiến gần các thực thể đó. Mỹ khăng khăng rằng các thực thể đó không tạo thành lãnh hải và rằng họ đang thực thi chiến dịch tự do hàng hải vốn được chấp nhận trong EEZ hay ở hải phận quốc tế. Tuy nhiên, tại sao Trung Quốc lại bận tâm đưa ra những lập luận như vậy?

Trung Quốc đánh giá cao sức mạnh của pháp quyền. Học thuyết “Tam chiến” của Trung Quốc vạch ra bộ ba phương pháp tấn công không tiếp xúc để đạt được các mục tiêu quốc gia của Trung Quốc: chiến tranh thông tin, chiến tranh tâm lý và chiến tranh pháp lý. Trong số này, chức năng của chiến tranh pháp lý được nhà bình luận Doug Livermore lý giải là nhằm “thúc đẩy tính hiệu quả của các cơ chế và quy trình pháp lý hiện hành để hạn chế hành vi đối địch, đối phó trong các hoàn cảnh bất lợi, đảo ngược các án lệ, và tối đa hóa lợi thế trong các tình huống liên quan đến các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”.

Nhiệm vụ của “tam chiến” là nhằm củng cố tính hợp pháp của Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) cả trong và ngoài nước. Việc tranh cãi về các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông bị coi là âm mưu nhằm xói mòn tính hợp pháp của CCP. CCP cho rằng họ đang bị bao vây bởi các mối đe dọa trong và ngoài nước, và coi lập luận pháp lý chống lại họ là một hình thức xung đột chiến lược.

Trung Quốc cũng hiểu rằng việc tận dụng và khai thác những gì giành được từ vũ lực đòi hỏi sự củng cố thông qua luật pháp. Chiến tranh pháp lý của Trung Quốc không chỉ đơn giản là cách thức giải quyết vấn đề “cướp đất” trên biển. Nó chính là một phần của chiến lược “cướp đất”.

Douglas Guilfoyle là Phó Giáo sư Luật Quốc tế và An ninh tại Đại học New South Wales (UNSW), Canberra, nơi ông là trưởng Nhóm Nghiên cứu An ninh Hàng hải.

Bài viết này được trích ra từ “Luật pháp và an ninh hàng hải: Hiểu về cuộc chiến pháp lý ở Biển Đông” (The Rule of Law and Maritime Security:Understanding Lawfare in South China Sea) của tác giả Douglas Guilfoyle, được đăng gần đây trên International Affairs. Bài viết được đăng trên trang East Asia Forum.

Views: 0

Nga có lợi khi thể hiện tiềm năng và kinh nghiệm hòa giải ở Đông Nam Á

Sự gia tăng hiện diện của Nga tại phía Đông, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á không phải là sự phô diễn đối với phương Tây sau sự kiện năm 2014, mà là nhu cầu cần thiết nhằm đẩy mạnh hội nhập với các nước trong khu vực này, thậm chí đây còn là nhu cầu của thời đại. Mặc dù cách đây không lâu Nga dường như có ý định trông chờ cho quan hệ phức tạp với EU và Mỹ tại châu Á qua đi, để sau đó quay trở lại hướng này.

Việt Nam – đối tác chiến lược của chúng ta là một trong những ví dụ điển hình và rõ nét về việc Nga củng cố sự hiện diện tại châu Á. Nga cùng với Việt Nam đang phối hợp triển khai nhiều hướng hợp tác kinh tế, gồm cả hợp tác hiệu quả trong lĩnh vực khai thác dầu khí.

Đương nhiên, châu Á cũng có những vấn đề lớn của riêng mình, có hệ thống những kiềm chế và đối trọng quốc tế, có cạnh tranh đặc biệt của mình, chưa kể tới tình hình tranh chấp lãnh thổ căng thẳng tại Biển Đông – cụ thể là các bãi đá ngầm.

Do đó, việc thiết lập quan hệ hợp tác Nga – Việt trong giai đoạn lịch sử mới không hề đơn giản. Tuy nhiên, các nhiệm vụ, vấn đề trước mắt sẽ được giải quyết dần dần, và hiện nay có thể nói rằng, cùng với sự hỗ trợ của đối tác tin cậy Việt Nam, Nga sẽ tìm được vị trí xứng đáng trong bản đồ năng lượng khu vực Đông Nam Á, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho các đối tác tin cậy của mình tại đây.

Một trong những minh chứng thuyết phục nhất cho các thành tựu này là lời cảm ơn chính thức của Tổng thống Nga V.Putin dành cho Giám đốc công ty Rosneft Việt Nam B.V. Hoàng Vũ Nam vì những đóng góp trong phát triển tổ hợp nhiên liệu – năng lượng. Công ty con của Rosneft đã thực hiện khoan công nghệ cao trên thềm lục địa Việt Nam, tạo điều kiện đưa việc cung cấp nguyên liệu thiên nhiên lên tầm cao mới, góp phần thúc đẩy ổn định và an ninh khu vực nói chung.

Bởi vậy, lãnh đạo cấp cao của Nga ghi nhận việc hợp tác không chỉ đơn thuần là giải quyết nhiệm vụ kinh tế, mà rộng hơn là nhiệm vụ chính trị chiến lược. Từ năm 2016, giếng khoan thăm dò đầu tiên được thực hiện trên thềm lục địa Việt Nam, và chỉ sau một thời gian ngắn, công trình này đã chuyển sang hoạt động quy mô công nghiệp.

Đồng thời, giới truyền thông Nga cũng nhận định, Nga đang tập trung đẩy mạnh hợp tác kinh tế, hội nhập đa phương và giảm đối đầu. Chính định hướng này góp phần củng cố lòng tin, mang lại hiệu quả kinh tế cho nhau. Điều này đã được thảo luận tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN tại Bangkok gần đây, trong đó bao gồm vấn đề Biển Đông.

Lợi thế cho sự hiện diện của Nga tại khu vực đó là Nga không phải là một bên tranh chấp trong các vấn đề nội bộ khu vực như ở Biển Đông. Do đó, Nga không chỉ có vai trò kinh tế mà còn giữ vai trò hòa giải. Theo đó, không nên coi Nga là cường quốc ngoài khu vực, bởi phần lớn diện tích lãnh thổ của chúng ta nằm ở châu Á.

Ngoài ra, nếu xem xét kỹ tình hình khu vực giàn khoan thềm lục địa, thì Nga là nhân tố duy nhất đảm bảo duy trì cân bằng lực lượng khu vực, không để căng thẳng chính trị leo thang và quân sự hóa, gồm cả duy trì giao thông vận tải tại khu vực Biển Đông và tự do hàng hải. Việc các tàu thuyền bị đốt cháy, may chưa phải là tàu quân sự, là dấu hiệu bạo lực gây bất ổn khu vực Biển Đông. Trong khi đó, Việt Nam đang có đóng góp lớn trong việc duy trì ổn định.

Nói đơn giản hơn, Nga không nên né tránh việc đánh giá các xung đột lãnh thổ khu vực, mà thậm chí còn có thể củng cố uy tín địa chính trị khi thể hiện kinh nghiệm và tiềm năng hòa giải của mình tại đây. Rõ ràng, việc tìm kiếm  cân bằng khu vực là quan trọng đối với Trung Quốc. Nếu thiếu đối trọng này, yếu tố hải quân Mỹ sẽ trở thành vấn đề lớn đối với Bắc Kinh.

Cần phải hiểu, nếu không giải quyết các vấn đề lãnh thổ nêu trên giữa các bên liên quan, thì về nguyên tắc sẽ không đạt được bất cứ sự phát triển kinh tế nào. Sớm hay muộn, một nền kinh tế như vậy sẽ rơi vào bế tắc. Do đó, thỏa hiệp với nhau là cách duy nhất thoát khỏi tình hình hiện nay, một tình hình mà có thể dẫn tới chiến tranh thế giới tại châu Á.

Theo quan điểm của mình, Nga luôn tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc pháp luật quốc tế, Công ước LHQ về Luật biển năm 1982, Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông và toàn bộ điều lệ trong các văn bản liên quan, cũng như hỗ trợ thúc đẩy quá trình soạn thảo Bộ Quy tắc ứng xử có giá trị pháp lý bắt buộc tại Biển Đông.

Nga hiểu rằng các văn bản pháp lý, đáng tiếc, không phải lúc nào cũng giải quyết tình hình thực tế. Chính vì vậy, các văn bản cần được hoàn thiện bởi quốc gia uy tín, có thể kiểm soát việc tuân thủ và thực hiện. Rõ ràng, Nga có phẩm chất này. Có nghĩa là Nga có thể củng cố vai trò và uy tín tại khu vực khi xây dựng hình thức hợp tác cụ thể với Việt Nam, nếu không, các sự cố sẽ xảy ra thường xuyên hơn đối với các công ty khai thác Nga – Việt tren Biển Đông như những gì xảy ra với Rosneft cách đây không lâu.

Các nhà tự do cấp tiến, bao gồm cả ở Nga cố gắng thuyết phục cộng đồng về việc kinh tế phải đi trước chính trị. Tuy nhiên, thực tế thì không vậy. Bởi vì nếu không giải quyết các vấn đề chính trị thì kinh tế không thể phát triển tối đa. Và nếu chúng ta nói về việc thúc đẩy hợp tác giữa Nga – Việt, sự hiện diện của Nga tại châu Á nói chung thì cần phải xóa bỏ những cản trở không thể tránh khỏi trong công cuộc này.

Hy vọng rằng, với các đối tác lâu năm như Việt Nam và các thành viên khác trong khu vực kinh tế đang phát triển châu Á, các vấn đề hiện tại sẽ được giải quyết trên cơ sở cùng có lợi./.

          Grigory Trofimchuk – chuyên gia trong lĩnh vực chính sách đối nội – đối ngoại, quốc phòng và an ninh; hiện là Chủ tịch Hội đồng chuyên gia thuộc Quỹ hỗ trợ nghiên cứu khoa học “Ý tưởng Á – Âu” (Nga).

          Bài viết trên được đăng trên báo điện tử của hãng thông tấn Realist của Nga ngày 12/8/2019.

Views: 0